Քրիստոնյա Կովկաս. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Կովկասը շատ ժողովուրդների հայրենիքն է: Ընդհանուր առմամբ այնտեղ կա մոտ 30 ազգություն: Այդ տարածաշրջանի բազմազանությունը չի սահմանափակվում միայն էթնիկ պատկանելությամբ, և, չնայած Կովկասը շատերի համար ասոցացվում է իսլամի հետ, բայց տեղացի շատ ժողովուրդներ դավանում են քրիստոնեություն: Օրինակ՝ ուղղափառությունը Ալանիայի տարածք է մտել ավելի շուտ, քան ռուսական հողեր: Իսկ ամենահին ռուսական եկեղեցիները գտնվում են Կարաչաևո-Չերկեզիայում: Այսպիսով, Կովկասի ո՞ր ժողովուրդներն են ուղղափառություն դավանում: Նրանք քիչ չեն, սակայն ներկայացնենք ամենահիմնական ազգերին: Օսեր Օսիան գտնվում է Կաբարդինո-Բալկարիայից արևելք:
Տեղացիները նախկինում կոչվել են ալաններ, իսկ նրանց երկիրը՝ Ալանիա. այն համարվում էր Կովկասի ամենամեծ քրիստոնեական պետություններից մեկը: Հյուսիսային Կովկասի ժողովուրդների մեջ օսերը միակն են, որ կարողացել են պահպանել քրիստոնեական հավատը: 732 թվականին Դաղստանը գրաված արաբները սկսել են իսլամացնել տեղի բնակչությանը: Չնայած դիմադրությանը, Դաղստանի բնակիչները, ի վերջո, ենթարկվել են նվաճողներին: Այնտեղից իսլամը սկսել է ավելի տարածվել, սելջուկ-թուրքերը և մոնղոլները նույնպես նպաստել են այդ գործին: Ժամանակին քրիստոնյա եղած չեչենները, լեզգիները, տաբասարանցիները, դարգինները, ադիգեցիները, կաբարդացիները և չերքեզները իսլամացել են 15-րդ դարում: Օսերի մեծ մասին հաջողվել է դիմակայել մահմեդականների հարձակմանը:
Այնուամենայնիվ, նրանցից ոմանք վերադարձ են կատարել հեթանոսություն, իսկ մյուսները (օրինակ՝ դիգորցիները) ընդունել են իսլամը: Վրացիներ Վրաստանի տարածքում քրիստոնեությունը տարածվել է շատ հին ժամանակներից: Արևել յան Սևծովյան տարածաշրջանում ժամանակին եղել է պատմական շրջան, որը կոչվել է Կոլխիդա: Տեղացիները իրենց դարեր շարունակ համարել են քրիստոնյա: Չնայած դրան, Վրաստանի կողմից քրիստոնեության ընդունման պաշտոնական տարեթիվը 523 թվականն է: Ըստ լեգենդների, առաջին քրիստոնյա քարոզիչները, ովքեր ոտք են դրել երկրի տարածք, եղել են Սիմոն Կանաիտը և Անդրեաս առաքյալը:
Այնուամենայնիվ, Վրաստանում քրիստոնեությունն առավել լայն տարածում է գտել Սուրբ Նինոյի հայտնվելուց հետո: Այդ քրիստոնյա կինը հալածվել է հռոմեացիների կողմից: Ինչպես ասում է լեգենդը, կինը կարողանում էր Քրիստոսի անունով բուժել հիվանդներին, այդ իսկ պատճառով նա գրավել է ազնվականների ուշադրությունը: Կառավարիչ Միրյանը և նրա կինը՝ Նանան, ընդունել են քրիստոնեություն, և դա մեծ խթան է հանդիսացել տեղի բնակչության շրջանում դավանանքի տարածմանը: Հայեր Ըստ ավանդության, քրիստոնեությունը այդ երկիր է բերվել Քրիստոսի հայտնի քարոզիչների և առաքյալների՝ Թադեոսի և Բարդուղիմեոսի միջոցով: Դա տեղի է ունեցել 1-ին դարում: Մինչ օրս այդ առաքյալներն են համարվում Հայ Առաքելական եկեղեցու հիմնադիրները: Արդեն 4-րդ դարում քրիստոնեությունը դարձել է Հայաստանի պետական կրոնը:
Համարվում է, որ այդ հարցում առաջինը հենց Հայաստանն է: Լեգենդն ասում է, որ այդ ժամանակ երկիրը ղեկավարում էր բռնակալ արքա Տրդատ Գ-ն: Նա մասնակցում էր քրիստոնյաների հալածանքներին: Նա մահապատժի է ենթարկել բազմաթիվ քրիստոնյա քարոզիչների կամ բանտարկել նրանց: Սակայն նրանցից մեկին՝ Գրիգոր Լուսավորչին հաջողվել է բուժել թագավորին ծանր հիվանդությունից և փրկել նրան: Այդ ժամանակ էլ թագավորը որոշել է ընդունել քրիստոնեություն և մկրտել ժողովրդին: Ուդիներ Ուդիները լեզգինյան խմբի մարդիկ են: Ենթադրվում է, որ նրանց նախնիները եղել են հին Ալբանիայի բնակիչներ: Ուդիները քրիստոնյա են 4-րդ դարից: Հետևաբար, նրանք համարվում են կովկասյան քրիստոնյա ամենահին ժողովուրդներից մեկը: Նրանց նախկին պետությունը մեր ժամանակներում տեղակայված է եղել ներկայիս Ադրբեջանի և Դաղստանի տարածքում:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
