Երևան, 16.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ» Հայաստանում ընտրովի արդարադատությունը՝ սպառնալի՞ք ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների համար. «Փաստ» «Մոնթեիցս հետո ուղղակի չէի ուզում ապրել, բայց հանուն աղջիկներիս իմ մեջ ուժ գտա». hետախույզ Մոնթե Մելքումյանն անմահացել է հոկտեմբերի 24-ին Վարանդայում. «Փաստ» 2027 թվականին ովքե՞ր կօգտվեն Խնայբանկում ներդրված գումարի փոխհատուցման ծրագրից. «Փաստ»

Փախլավա. ի՞նչ արմատներ ունի և որտեղի՞ց է գալիս շատերի սիրելի այդ հրուշակեղենը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Փախլավան մեղրով քաղցրացված, մեծ քանակի ընկույզ պարունակող հրուշակեղեն է, որը հաճելի է վայելել մեկ բաժակ թարմ եփած սուրճի կամ թեյի հետ: Դժվար լինի որևէ հայ, որը ծանոթ չլինի փախլավային: Ավելին, շատ օտարերկրացիներ այդ հիանալի թխվածքն առաջին հերթին կապում են Հայաստանի հետ: Սակայն կան այլ ժողովուրդներ, որոնք հավակնում են փախլավայի «հեղինակային իրավունքին»: Իսկ իրականում ի՞նչ ակունքներ ունի այն, ո՞վ է հորինել փախլավան: Նախ նշենք, որ այն տարբեր խոհարարական բնութագրերով օրիգինալ բաղադրատոմսերի հաջորդական ավելացման արդյունք է, քանի որ անցել է մի մշակույթից մյուսը: Համարվում է, որ փախլավան հայտնվել է մ.թ.ա. 8-րդ դարում ինչ-որ տեղ Մերձավոր Արևելքում կամ Միջերկրական ծովի շրջանում:
 
Ինչպես հնուց եկած այլ ուտեստների դեպքում, փախլավայի պատմությունը ևս լի է հակասություններով, ինչը դժվարացնում է այն հարցի պատասխանը, թե ովքե՞ր են այն մարդիկ, որոնք առաջինն են թխել փախլավա: Իհարկե, այս քաղցրավենիքի ստեղծումը շատ ժողովուրդներ են վերագրում իրենց, բայց փաստ է այն, որ ինչ էլ լինի, դրա համը անպայման ստիպում է օտարերկրացուն իր հետ վերցնել այդ հրուշակեղենի ոչ միայն մի քանի կտոր, այլև պատրաստման բաղադրատոմսը: Փախլավան, անցնելով հարթավայրերով, լեռներով ու ծովերով, հարստացել է համեմունքներով և այն տարածքի խոհարարական մշակույթի առանձնահատկություններով, որտեղ հայտնվել է:
 
Փախլավայի պատմությունը նույնքան ինտրիգային է, որքան Մետաքսի ճանապարհի պատմությունը, որի միջոցով էլ այն տարածվել է: Ամենատարածված վարկածներից մեկն այն է, որ մ.թ.ա. 8-րդ դարում ասորիներն են առաջինը պատրաստել փախլավա: Նրանք թխել են ծեծած ընկույզով լցոնված խմորի շերտեր: Թխելու համար օգտագործվել են փայտով վառարաններ, իսկ քաղցրության համար խմորին ավելացվել է մեղր: Միջագետք հաճախ են այցելել նավաստիներ և վաճառականներ Հունաստանից, ովքեր շուտով իմացել են այդ զարմանալի աղանդերի մասին: Այսպիսով, փախլավան հայտնվել է իր հայրենիքից դուրս՝ Աթենքում: Հույները մեծապես բարելավել են այդ թխվածքը: Նրանք ստեղծել են մի տեխնոլոգիա, որը հնարավորություն է տալիս ստանալ շատ բարակ խմոր, որը տարբերվում էր ասորիների կոպիտ թխվածքից, և որն իր կառուցվածքով հիշեցնում էր լավաշ: Արդյունքում ստացված բարակ շերտերը կոչվել են «phyllo» կամ «fillo», ինչը հունարենում նշանակում է «տերև», «ափսե»:
 
Մ.թ.ա. 3-րդ դարում փախլավան եղել է Հունաստանի հարուստ ընտանիքների աղանդեր: Երթուղով, որով տեղափոխում էին մետաքս և համեմունքներ, այսինքն՝ Մետաքսի ճանապարհով փախլավայի բաղադրատոմսը հասել է Հայաստան, որտեղ դրան ավելացրել են դարչին և մեխակ: Հիմնականում հենց այս՝ հայկական տարբերակն էլ գերակշռում է փախլավայի պատրաստման ներկա բաղադրատոմսերում: Հետագայում արդեն Հայաստանից փախլավան «տեղափոխվել» է այլ տարածաշրջաններ՝ կրելով նոր փոփոխություններ և դառնալով այդ հրուշակեղենի «հեղինակային իրավունքի» համար մեծ վեճի պատճառ: Երբ արաբներն են սովորել փախլավայի բաղադրատոմսը, նրանք այն հարստացրել են վարդաջրով և հիլով: Հետո փախլավան ճանապարհ է ընկել նաև դեպի արևմուտք՝ հարուստ հռոմեացիների խոհանոցներ, այնուհետև դարձել է խոհարարական արվեստի մի մաս Բյուզանդիայում, որտեղ այն մնացել է մինչև այս կայսրության վերջը՝ 1453 թվականը։
 
Միևնույն ժամանակ, այն դյութել է նաև Պարսկաստանի կառավարիչներին: 15-րդ դարում Կոստանդնուպոլիսը, ամբողջ հայկական թագավորությունը, նախկին ասորական հողերը և Պարսկական թագավորության արևմտյան նահանգներից մի քանիսը նվաճվել են Օսմանյան կայսրության կողմից: Օսմանյան տիրակալների խոհանոցներում սկսել են վարձել խոհարարներ և արհեստավորներ նվաճված բոլոր երկրներից, և փախլավան թխել են այդ նոր կայսրության գրեթե բոլոր անկյուններում, չնայած որոշ տարբերություններով: Միմյանց հետ շփվելով՝ խոհարարները կատարելագործել են այդ ուտեստը թխելու արվեստը: Թուրքական թագավորությունում փախլավային շնորհվել է արքայական քաղցրավենիքի կարգավիճակ, և դրա պատճառը հավանաբար այն է, որ փախլավայի հիմնական բաղադրիչները՝ մեղրը և ընկույզը, ունեն աֆրոդիզիակի հատկություններ: Բացի այդ, այն ժամանակ ենթադրվում էր, որ որոշ համեմունքներ բարձրացնում են սեռական ֆունկցիան, հետևաբար, ըստ օգտագործողի սեռի, սկսել են փախլավային այլ համեմունքներ ավելացնել, օրինակ՝ հիլ՝ տղամարդկանց համար:
 
Ի դեպ, համարվում էր, որ հայկական բաղադրատոմսում ներառված դարչինն այս տրամաբանությամբ կանանց համար էր, իսկ մեխակը՝ երկու սեռի համար։ Օսմանյան կայսրությունում փախլավա պատրաստելու արվեստը հասցվել է գրեթե կատարելության: Երբ 18-րդ դարում կայսրությունն ավելի բաց է դարձել արևմտյան մշակույթների առջև, արևմուտքի խոհարարներն սկսել են որոշակի փոփոխություններ կատարել այդ աղանդերի բաղադրատոմսում: Փախլավան Ամերիկա է մտել Հունաստանից և Մերձավոր Արևելքից ներգաղթյալների հետ: Ներկայում այն մատուցվում է այդ երկրի բազմաթիվ ռեստորաններում: Փախլավայի քաղցրությունը մարդկանց ստիպում է անհանգստանալ դրա կալորիականության պարունակությամբ:
 
Նշենք, որ այս աղանդերը չափազանց սննդարար է: Պատրաստման մեջ օգտագործվող ընկուզեղենը օգտակար է սրտի համար: Ընկույզները հարուստ են մանրաթելերով և օգտակար միկրոտարրերով՝ մագնեզիումով և պղնձով, նաև շատ վիտամին E և ֆոլաթթու են պարունակում: Ընկույզն ու նուշը բարենպաստ ազդեցություն են ունենում արյան մեջ խոլեստերինի մակարդակի վրա: Բացի այդ, ընկույզը Օմեգա-3 ճարպաթթուների հարուստ աղբյուր է, ինչը կարող է նվազեցնել սրտային հիվանդությունների ռիսկը:
 
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
«Բարգավաճ Հայաստան» կուսակցությունը նոյեմբերի 15-17-ը մասնակցում է Մոսկվայում անցկացվող «Հանուն ազգերի ազատության» («За свободу наций») միջազգային համաժողովին․ Իվետա ՏոնոյանԵրիտասարդները՝ հանքարդյունաբերության իրական խնդիրների լուծման ճանապարհին․ ԶՊՄԿ-ն՝ CaseKey 2026-ումՑույց տվեք Ադրբեջանի որևէ օրենք, որը վերաբերում է Ղարաբաղին. Արշակ ԿարապետյանՄենք թույլ չենք տա Ալիևի պարտադրած Սահմանադրության ընդունումը․ Ուժեղ ՀայաստանՄեր ժողովուրդը երբեք չի մոռանալու Արցախն ու մեր անցյալը. Ավետիք ՉալաբյանՊարտքերի մեջ հայտնված քաղաքացիները չպետք է մնան միայնակ․ ի՞նչ պետք է անի պետությունը. Հրայր Կամենդատյան«Դադարեցրե՛ք Հայաստանը ազատությունը քաղաքական հավատարմությամբ պայմանավորող կալանավայր դարձնելու փորձերը». Աննա ԿոստանյանԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմաններըԱննայի և Մանեի հետ ամփոփում ենք «Ո՛չ ալիևյան սահմանադրությանը» իրազեկման ակցիան. տեսանյութՄոսկվայում ընթացող միջազգային համաժողովի ժամանակ չէի կարող չանդրադառնալ հրեշավոր ընտրակեղծիքներին. Արման ԱբովյանԱչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. ՇարմազանովԱրագածոտնի մարզում ապօրինի հանքարդյունահանման դեպք է բացահայտվելԽոշոր անջատումներ․ հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինի՝ նոյեմբերի 16/17-ինՊայթել է ավտոմեքենայից հանված հեղուկ գազի բալոնը․ երկու քաղաքացի հոսպիտալացվել էԶապորոժիեում ռուսական հարվածներից յոթ մարդ է վիրավորվել այդ թվում՝ նորածին․ մարզային վարչակազմԱրագածոտնի թեմի քահանայից դասն ու բարեպաշտ ժողովուրդը մեկտեղվել էին աղոթքի՝ Սուրբ Մարիանե եկեղեցումՆոյեմբերի 15-ից ձմեռային անվադողերով երթևեկելը պարտադիր պահանջ է․ ՆԳՆ-ն հիշեցնում էՀավաքականի արդյունքները ձախողում չեմ համարում, համարում եմ անհաջողություն․ Եղիշե ՄելիքյանՓարիզում գների բարձրացման դեմ ցույցի ժամանակ բшխումներ են տեղի ունեցելՋերմաստիճանը կհասնի +17-ի․ ի՞նչ եղանակ սպասել նոյեմբերի 15-ից 19-ինԱպարանի Հարթավան բնակավայրում հրդեհ է բռնկվել ընթացող «Renault» մակնիշի ավտոմեքենայումԲռնցքամարտիկ Էրիկ (BZO) Բազինյանը նոկաուտի է ենթարկել կանադացի Սթիվեն Բաթլերին«Opel»-ը դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, բախվել քարերին ու հողաթմբերին և հայտնվել ջրատարում․ կա վիրավորԳրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը միանձնյա գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակըՀազար դրամի արժեքը՝ մարդկային կյանքո՞վ․ Հրայր ԿամենդատյանՌոնալդուի հեռանալուց հետո Պորտուգալիայի հավաքականը փոխել է իր մարզաշապիկի 7 համարի դիզայնը