Երբ կարդում են աստղերը (լուսանկարներ)

Հանրային ճանաչում ունեցող մարդկանց սովորաբար շրջապատում են փառքն ու փայլը, ձայնագրիչներն ու տեսախցիկները: Սակայն վերջին շրջանում նրանց սկսեցին շրջապատել նաև գրքերը: Ու հիմա հանրային դեմքերի համար «ժպտացեք, դուք ուղիղ եթերում եք» զգուշացումից բացի կա ևս մեկը՝ «Կարդացեք, ձեզ շուտով քննարկման են հրավիրելու» զգուշացումը: Հենց այս ամենի արդյունքում էլ Հովհաննես Ազոյանը կարդաց իր առաջին գիրքը, Ստյոպա Սաֆարյանն ու Անահիտ Բախշյանը լուրջ գաղափարական վեճեր ունեցան՝ բայց քաղաքականությունից դուրս, իսկ կրթության նախարարն էլ հրապարակավ աշխարհի ամենաէրոտիկ՝ ժամանակին արգելված գրքերից մեկը լավագույնը ճանաչեց:

Իրարանցման հեղինակը Հայաստանի ժամանակակից արվեստների միության նախագահ Մանուկ Նիգոյանն է, ով ստեղծեց «Խորհուրդ են տալիս հայտնիները» նախագիծը: Երրորդ փուլը կսկսվի մեկ ամսից: Առաջին փուլում մասնակցել են դերասաններն ու հաղորդավարները, երկրորդում՝ քաղաքական գործիչները, իսկ երրորդում գրքերը կներկայացնեն ու կքննարկեն երգարվեստի ներկայացուցիչները: Քրիստինե Պեպելյանը կներկայացնի Պատրիկ Զյուսքինդի «Օծանելիք» ստեղծագործությունը, հումորիստներ Արամ Mp3-ն ու Գարիկ Պապոյանն այս անգամ կներկայանան որպես երգիչներ՝ համապատասխանաբար քննարկելով Գի դը Մոպասանի «Սիրելի բարեկամ» և Էլֆրիդե Ելինեկի «Դաշնակարուհին» գրքերը: Սիլվա Հակոբյանն ընտրել է Միգել դե Ունամունոյի «Մառախուղը», իսկ հինգերորդ մասնակցին կազմակերպիչները դեռ չեն ընտրել: Մանուկ Նիգոյանի հետ զրույցի ընթացքում փորձեցինք ավելի մանրամասն ծանոթանալ նախագծին ու սպասվելիք երրորդ փուլին.

-Հայտնի խոսք կա՝ աստղերը հուշում են, բայց չեն պարտադրում: Հայ աստղերն էլ, փաստորեն, գրքեր են խորհուրդ տալիս: Չկա՞ վախ, որ նման մտահաղացումը կդիտվի որպես պարտադրանք, ինչ-ինչ գրքերի կամ հրատարակչությունների գովազդ:

-Երբ մենք սկսում էինք նախագիծը, ինձ առաջարկեցին մուտքը գրքով դարձնել. քննարկմանը թողնել միայն այն մարդկանց, որոնք իրենց հետ կունենան տվյալ օրվա քննարկվելիք գիրքը: Ես չհամաձայնեցի, և մուտքը ցանկացած մարդու համար ազատ է՝ նույնիսկ տվյալ ստեղծագործությունը չկարդացած: Հենց սրանով զերծ ենք մնացել գիրք կամ հրատարակչություն գովազդելուց: Հովհաննես Ազոյանը նախագծի առաջին փուլում Ջորջ Օրուելի «Անասնաֆերման» քննարկելիս ասաց. «Ես խորհուրդ եմ տալիս կարդալ այս գիրքը: Ով սիրում է կարդալ, թող կարդա, ով չի սիրում՝ ափսոս, որ չի սիրում»: Մեզ համար կարևորը երևույթն է. մարդը եկել է համախմբվելու գրքի շուրջ, դրանից լավ բան լինել չի կարող, ու հենց սա է մեր գլխավոր նպատակը: Փորձը ցույց է տալիս, որ շատերը քննարկումից հետո սիրահարվում են տվյալ գրքին: Երբ ես տեսա՝ ինչպես է Նազենի Հովհաննիսյանը քննարկում ու ներկայացնում «Կամելիազարդ տիկինը», հրապուրվեցի այդ ստեղծագործությամբ: Երկրորդ ու երրորդ փուլերում ընդգրկել ենք մարդկանց, որոնց մասին ասում էին, թե կարդալու սեր չունեն. քաղաքական գործիչների ու երգարվեստի ներկայացուցիչների վերաբերյալ նման կարծիք կա: Բայց նույնիսկ եթե դա համապատասխանում է իրականությանը, մեր նախագծով ստիպում ենք կարդալ և՛ հայտնի մարդուն, և՛ նրա երկրպագուին:

-Ինչպե՞ս ծնվեց նախագծի գաղափարը: Կարելի՞ է սրանից եզրակացնել, որ մարդիկ համարյա չեն կարդում ու կարիք կա նրանց ավելի մոտեցնել գրքին, թե՞ հակառակը, ընթերցողները շատ են, ցանկություն կա միայն քննարկումներ կազմակերպել:

-Իմ կարծիքով հնարավոր չէ հաշվել ընթերցողներին: Հրատարակչությունները փորձում են նման հաշվարկներ անել՝ հիմնվելով իրենց վաճառած գրքերի վրա: Բայց մեր հասարակությունն այդքան էլ գնողունակ չէ, և մեր մենթալիտետի մեջ չկա գրքի սեփականատիրոջ զգացում՝ ի տարբերություն արտասահմանյան երկրների, որտեղ եթե ցանկանում են ինչ-որ գիրք կարդալ, ապա գնում են այն: Մենք նախընտրում ենք այն ընկերոջից վերցնել ու հետո վերադարձնել կամ կարդում ենք առցանց, համակարգչով, գիրք կարդալու հատուկ սարքով, օգտվում ենք գրադարաններից: Ստացվում է, որ գրքեր քիչ են գնվում, բայց դրա հետ միասին ընթերցանությունն աճում է:Իսկ նախագծի գաղափարն այսպես ծնվեց. մի օր տեսա, որ Նազենի Հովհաննիսյանը հեռուստատեսությամբ գրքի մասին է խոսում: Մտածեցի՝ Նազենին մարդկանց համար հետաքրքիր և, միևնույն ժամանակ, ոչ այդքան հասանելի կերպար է, ինչքան լավ կլինի, որ նա դառնա հասանելի կերպար գրքի շնորհիվ: Աստղերին հավաքել գրքի շուրջ, որպեսզի նրանց օգնությամբ մարդկանց էլ մոտեցնես ընթերցանությանը: Զանգահարեցի նրան, չնայած գաղափարս անիրական էր թվում, բայց Նազենին համաձայնեց: Հետո հանդիպեցի «Անտարես» հրատարակչության տնօրեն Արմեն Մարտիրոսյանի հետ և մենք մի քանի օրվա ընթացքում իրականացրինք նախագիծը:

-Ներքին խոհանոցից ի՞նչ կպատմես: Առհասարակ ի՞նչ հետաքրքիր դեպքեր են եղել անցած քննարկումների ժամանակ:

-Օրինակ, Ջորջ Օրուելի «Անասնաֆերման» Հովհաննես Ազոյանի՝ երբևէ կարդացած առաջին գիրքն է, ու այն կարդաց մեր նախագծի շրջանակում՝ ներկայացնելով առաջին փուլում: Ստացվում է, որ մենք «հաղթեցինք» Հովհաննեսին, միգուցե սրանից հետո էլ շարունակի գիրք կարդալ: Ավետ Բարսեղյանն էլ մեր նախագծի շրջանակում կարդացել է առաջին հայերեն գիրքը՝ մշտական ռուսերենից հետո: Սոս Ջանիբեկյանը մեր նախագծից ոգևորված ու Կամիլ Լըմոնյեի «Տղամարդու սերը» գրքից ոգևորված ինձ հետ գրախանութ գնաց ու մենք հիսուն հազար դրամի գիրք գնեցինք: Երկրորդ փուլում Անահիտ Բախշյանն ու քաղաքագետ Ստյոպա Սաֆարյանը վիճում էին «Հպարտություն և նախապաշարմունք» վեպի համար՝ երկար ժամանակ չկարողանալով կիսել գիրքը: Ի վերջո Ստյոպա Սաֆարյանը որոշեց զիջել ու ընտրել Միշել Ուելբեքի «Տարրական մասնիկները» ՝ սկզբից մեծ դժվարությամբ ու բողոքելով գրքից, բայց հետո այն շատ սիրեց: Պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանը Օրուելի «1984»-ը քննարկելիս ցանկություն հայտնեց Ազգային ժողովում բոլորին գրքի մեկական օրինակը բաժանել: Քաղաքական գործիչների մասին եթե խոսում ենք, ապա պետք է նշեմ, որ մեկ ամիս շարունակ ապրել եմ Արմեն Աշոտյանի կյանքով. գիտեի՝ երբ ու ուր է մեկնում, քանիսին է ընդմիջում ու որտեղ, Ազգային ժողով երբ պետք է գնա, ժամը քանիսին ունի խորհրդակցություն…Միայն նրա համար, որ ազատ ժամանակ «բռնացնեմ» ու խոսեմ, գիրքն առաջարկեմ ու գուցե ստիպեմ կարդալ «Խեցգետնի արևադարձը», որովհետև բազմազբաղ լինելը խանգարում էր նվիրվել այս դեպքում պարտադրված ընթերցանությանը:
Վերադառնալով երրորդ փուլի մասնակիցներին, նշեմ, որ այս անգամ գրքերն առանց վիճաբանությունների ընտրեցին, Քրիստինե Պեպելյանին էլ «Օծանելիքն» անձամբ ես եմ խորհուրդ տվել:

-Փաստորեն, գրքերն ընտրում են նախագծի մասնակիցները:

-Մենք առաջարկում ենք աշխարհի լավագույն գրքերի հայերեն թարգմանությունների ցանկը, որտեղից մասնակիցն ընտրում է կամ այն գիրքը, որն արդեն կարդացել է՝ ժամանակ խնայելու համար, կամ էլ այն, որն ուղղակի հավանել է ու ցանկություն ունի կարդալու, ծանոթանալու: Իրենց համար էլ է շատ դժվար ընտրություն կատարել, որովհետև հասկանում են, որ տվյալ ընտրությամբ հասարակության մեջ բավական շատ խոսակցություններ են տարածվելու: Հատկապես երրորդ փուլի մասնակիցների՝ երգարվեստի ներկայացուցիչների վախն ավելի էր զգացվում, քանի որ նման նախագծի կյանքում առաջին անգամ են մասնակցում ու գիրք քննարկում:

-Չեն քննարկում, բայց արդյո՞ք առհասարակ կարդում են: Ինչպե՞ս կգնահատես նրանց «գրքասիրությունը»:

- Մենք փորձում ենք ընտրել կարդացած մարդկանց: Եթե նույնիսկ կարդացած չէ, ապա գոնե՝ ինտելեկտուալ, հասարակության համար հետաքրքիր: Ինձ վրա լավ տպավորություն են թողել: Կարծում եմ՝ քննարկումը չի զիջի նախորդ փուլերին:

-Ցանկություն չկա՞ փոքր-ինչ փոխելու «Խորհուրդ են տալիս հայտնիները» նախագծի ձևաչափը: Միգուցե գրքից բացի հայտնիներն այլ բան է՞լ խորհուրդ տան:

-Կա միտք, որ աստղերը սկսեն ֆիլմեր խորհուրդ տալ: Իսկ եթե միտքը կա, մենք կփորձենք այն իրականություն դարձնել: Մեկ ամիս հետո, երբ կայանա գրքերի քննարկումը, կսկսենք նաև աշխատել այս նախագծի վրա:

Սյունե Սևադա