Անվանականչ կամ ու՞մ էր ուղղված երկրորդ նախագահի հարցազրույցը

Իմաստը փնտրել բովանդակությունից դուրս

Օրեր առաջ իր ոչ պաշտոնական կայքին տրված «հարցազրույցում» ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը նշել էր, թե դեմ է սահմանադրական փոփոխություններին, դրանց անհրաժեշտություն չի տեսնում, համարում է, որ սահմանադրական փոփոխություններով միակուսակցական համակարգ ունենալու վտանգ է առաջանում: Քոչարյանի բավական փոքր հարցազրույցը մեզ հնարավորություն չի տալիս հասկանալ՝ որն էր դրա ֆունկցիոնալ նշանակությունն ու թիրախը: Հարցազրույցը թոշակի անցած նախագահի դիրքերից իրավիճակի վերլուծություն համարելու համար հարցազրույցը չափից շատ սեղմ էր: Քաղաքական կյանքում անելիքներ տեսնող ու պլանավորող գործչի տեսանկյունից հարցազրույցը կոնկրետ չէր: Ֆիքսված էր միայն դիրքորոշումը, որը հայտնի էր դրանից առաջ էլ:

Քոչարյանի հարցազրույցը հասկանալուն օգնելու է գալիս հարցազրույցի հրապարակումից կարճ ժամանակ անց երկրորդ նախագահի գրասենյակի ղեկավար Վիկտոր Սողոմոնյանի՝ կայքերից մեկին տրված մեկնաբանությունը: Սողոմոնյանը, մասնավորապես, նշում է, թե «նոր իրավիճակում Ռոբերտ Քոչարյանը կարող է 2017 թվականին իր գլխավորած ցուցակով մասնակցել խորհրդարանական ընտրություններին, փորձել ստանալ ժողովրդի քվեն և ստանձնել երկրի փաստացի ղեկավարի պաշտոնը»:

Սողոմոնյանը նաև նշում է, որ «Ռոբերտ Քոչարյանի հանդեպ նույնիսկ կտրուկ բացասական վերաբերմունք ունեցող գործիչները հրապարակայնորեն արձանագրում են այն հանգամանքը, որ ընտրություններին նրա մասնակցությունը ամբողջովին կփոխի ներքաղաքական դասավորությունը»:

Սողոմոնյանն, ինչպես իր ղեկավարը, չի հայտարարում, որ պատրաստակամություն կա մասնակցել ընտրությունների կամ սահմանադրական փոփոխությունները ձախողելու գործընթաց սկսելու: Նա վերահաստատում է իրենց դեմ դիրքորոշումը և «ձեռքի հետ», հպանցիկ հայտնում, թե ինչ է հնարավոր անել նոր իրավիճակում:

Քանի որ հարցազրույցը ո՛չ իրավիճակի համակարգային վերլուծություն, ո՛չ էլ կոնկրետ գործողությունների գնալու հայտարարություն համարել չի կարելի, ապա խնդիր ունենք հասկանալ, թե ինչի համար էր այն, որն է դրա թիրախը:

Ընդհանրապես, սա Քոչարյանի առաջին նմանատիպ հարցազրույցը չէ: Ժամանակ առ ժամանակ, ոչ կանոնավոր կերպով, խնդիրների խտրական թիրախավորմամբ երկրորդ նախագահի պաշտոնական գրասենյակից հնչում են հայյտարարություններ, իսկ ոչ պաշտոնական կայքում հայտնվում են հարցազրույցներ: Դրանցում կրկին երկրորդ նախագահը ո՛չ արտահայտվում է թոշակի անցած քաղաքական գործչի դիրքերից, ո՛չ էլ հայտարարում է, թե ինչ կոնկրետ գործողություններ է անելու: Ու եթե քաղաքական օրակարգի ամենօրյա ընթացքում նմանատիպ դրսևորումները կարելի է համարել պարզապես սեփական ներկայությունն ու վերադարձի հնարավորության ինտրիգը պահելու փորձ, ապա հիմա, երբ ամբողջովին փոփոխման է գնում քաղաքական համակարգը, Քոչարյանի հարցարզույցը դիտարկման այլ հիմքեր է ստանում, մանավանդ, երբ առաջին անգամ գրասենյակի ղեկավարի շուրթերից հնչում են ընտրություններ ու ցուցակ բառերը:

Ովքե՞ր են դիմավորելու վերադարձողին

Քոչարյանի վերադարձի համար քաղաքական տեսանելի հնարավորությունների հարցը արդեն մեկ անգամ առիթ ենք ունեցել քննարկելու: Այդ հնարավորությունների սղությունը հասկանում է նաև Քոչարյանը: Հասարակ քաղգործչի կարգավիճակով նա չի ցանկանում վերադառնալ, իսկ քաղաքական դաշտում առաջատարների ցանկը համալրելն այդքան էլ հեշտ չէ: Բայց, ամեն դեպքում, վերջինս շարունակում է պահել ինտրիգն իր վերադարձի, ինչը, ճշմարտության առաջ չմեղանչելու համար պետք է նշել, որ իսկապես կարող է էապես փոխել ընտրությունների ընթացքը:

Քոչարյանի հարցազրույցից մեկ օր առաջ ԱԺ-ը քվեարկում էր սահմանադրական փոփոխությունների նախագիծը հանրաքվեի դնելու հարցի շուրջ: Քվեարկության արդյունքները ավելի քան խոսուն են, կողմ` 103, դեմ` 10, ձեռնպահ` 3:

Այսինքն՝ ակնհայտ է, որ առնվազն խորհրդարանի մակարդակով կողմնակիցների մեծ բանակ երկրորդ նախագահի համար փնտրել հնարավոր չէ: Բայց, ամեն դեպքում, այդպիսի բանակ ձևավորելուն այդ քվեարկությունը կարող էր օգնել:

Հատկապես եթե հաշվի առնենք քվեարկությանը նախորդած ու քվեարկության օրը սրված ներկուսակցական կոնֆլիկտները ԲՀԿ-ում: Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Էլինար Վարդանյանին և Ստեփան Մարգարյանին, ովքեր քվեարկության չէին ներկայացել ու քվեարկությունից հետո այլ միջոցներով հայտարարել էին, թե իրենց դիրքորոշումը մնում է անփոփոխ: Սա առաջացրել էր կուսակիցների դժգոհությունը: Քվեարկության չներկայացած ԲՀԿ խմբակցության անդամներ էլի կային՝ Վարդան Օսկանյան, Վահե Հովհաննիսյան, Նաիրա Զոհրաբյան:

Էլինար Վարդանյանն ու Ստեփան Մարգարյանը կուսակիցների կողմից արժանացել էին քննադատության ոչ միայն կողմ չքվեարկելու իմաստով, այլ նաև ընդհանրապես չգալու: Հետաքրքրական է, որ վերոնշյալ անձինք ու շատերը ԲՀԿ-ում ոչ թե դեմ են քվեարկել սահմանադրական փոփոխությունները հանրաքվեի դնելու հարցին, այլ պարզապես չեն եկել:

ԲՀԿ-ն միշտ է դիտարկվել Քոչարյանի համար վերադարձի հնարավոր հենարան: Այժմ, սակայն, Գագիկ Ծառուկյանի ապաքաղաքականացումից հետո նման հնարավորությունը չի քննարկվում, քանի որ Բարգավաճն առաջվա ազդեցությունը չունի: Հիմա արդեն ԲՀԿ-ում ամեն մեկն ինքն է իր գլխի ճարը տեսնելու: Մանավանդ այն կոնտեքստում, որ ԲՀԿ-ականերին միավորող որևէ գաղափարական, քաղաքական հոսանք չկար ու չկա, իսկ ուժեղ լիդերն իր ֆինանսական ռեսուրսներով այլևս դաշտում չէ, որպեսզի իր առանցքի շուրջ միավորի այդ մարդկանց: ԲՀԿ-ի մի մասը Սերժ Սարգսյանի հետ սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացը առերես քննարկում է ու կողմ քվեարկում՝ հավանաբար փորձելով վերափոխվող համակարգում իր տեղն ապահովել: Մյուս մասն էլ դեռ կարկամում է:

Որոշ ժամանակ առաջ խոսակցություններ կային նաև Վարդան Օսկանյանի կողմից հնարավոր կուսակցական գործունեություն սկսելու մասին, շոշափվում էր նաև Վահե Հովհաննիսյանի անունը: Այդ պնդումները չնայած չեն հաստատվել, բայց դրանց հավանականությունը դեռ կա, մանավանդ, որ թե՛ Օսկանյանը, թե՛ Հովհաննիսյանը նույնպես չէին եկել քվեարկության:

Ռեվիզիա

Եթե Քոչարյանի հարցազրույցը դիտարկենք այս ՝ ԲՀԿ տրոհման կոնտեքստում, ապա դա կարելի է համարել սեփական ռեսուրսները ռեվիզիայի ենթարկելու փորձ, անվանականչ՝ տեսնելու, թե դաշտում ովքեր են «մերոնք», ովքեր՝ «ձերոնք»: Խորհրդարանի քվեարկությունը ցույց է տալիս, որ մանևրելու տեղ քիչ կա Քոչարյանի համար, ու խորհրդարանից ռեսուրսներ պեղելու շանսերը քիչ են:

Սա հաշվի առնելով՝ Սողոմոնյանը նաև ակնարկում է Քոչարյանի հանդեպ սուր ընդդիմադիր տրամադրություններ ունեցող գործիչներին հնարավոր համագործակցության շուրջ բանակցելու մասին: Այդպիսի սուր դիրքավորում ունեցող գործիչները, սակայն, հրապարակավ դեռ չեն արձագանքում:

Ընդդիմադիր դաշտը Հայաստանում այս պահին դատարկ է. չնայած բազում ընդդիմադիր խմբերի ներկայությանը՝ իշխանությանը ռեալ դիմադրություն ցույց տվող ուժ չկա: Առաջիկայում նաև քաղաքական համակարգի կոնցեպտուալ փոփոխության հարցն է դրվում, ու այս իմաստով Քոչարյանի վերադարձի հնարավորությունները աճում են: Քոչարյանական խմբի մոտ ֆինանսական առումով խնդիրներ չկան, խնդիրները բացառապես թիմային են: Ցուցակ կազմելու համար մարդիկ են պետք, վերադարձի համար՝ քաղաքական հենարան, ինքնադրսևորվելու առիթ, հանրային տրամադրություններ:

Նշված հանգամանքների մի մասը կա, մի մասը՝ դեռ ոչ: Քոչարյանն ինքը գիտի, որ ոչ ամբողջ գործիքակազմն ունի վերադարձի համար, դրա համար էլ կոնկրետ հայտարարություն չի անում:

Եթե ենթադրենք, որ հնարավոր ցուցակի կմախքը նախագծվում է ԲՀԿ-ից պառակտված ռեսուրսների հիմքով, ապա նույն՝ չքվեարկած ԲՀԿ-ականների նեյտրալ պահվածքը փաստում է, որ ամեն ինչ չէմ որ հարթ է ու հստակ:

Այլապես, ոչինչ չէր կարող խանգարել շատերին գալ ու դեմ քվեարկել ու փորձել այդ դեմ-ը ֆիքսել որպես ընդդիմադիր դիրքորոշում նաև հանրության աչքերում, որպես ապագա հակաիշխանական գործընթացի սկզբնական կապիտալ: