«Հայ մասնագետներն ավելի լավ համակարգեր կարող են ստեղծել, քան էստոնականն է»

Այսօր էլեկտրոնային կառավարման համակարգում քննարկվում են էլեկտրոնային ծառայությունները, համակարգերը հնարավորինս ներդաշնակեցնելու, ավելի մատչելի և հեշտ կիրառելի դարձնելու հարցերը։ Այս առնչությամբ Հայաստանում ԵՄ պատվիրակությունը, Հայկական բարեգործական ընդհանուր միության, Թումո կենտրոնի և Հայաստանում Էստոնիայի դեսպանության հետ համագործակցությամբ կազմակերպել էր «Էլեկտրոնային Հայաստան» խորագրով համաժողովը՝ անդրադառնալով էլեկտրոնային կառավարման հայեցակարգին, ոլորտի հնարավոր զարգացումներին: Համաժողովին մասնակցում էին նաև ՀՀ պետական կառույցների ներկայացուցիչներ, սակայն ոչ մի անդամ՝ հայաստանյան տեխնոլոգիական համայնքից։ Այս գործելաոճն առաջացրել է մեր ՏՏ ոլորտի ներկայացուցիչների մտահոգությունը, ովքեր հանդես եկան բավականին կոշտ հայտարարությամբ, պաշտոնական նամակով դիմեցին ՀՀ էկոնոմիկայի նախարարությանը՝ բարձրաձայնելով, որ մեր երկրի ՏՏ ներկայացուցիչները պետք է ուղղակի մասնակցություն ունենան նման հարցերի քննարկմանն ու լուծմանը, առավել ևս, որ մեր մասնագետները կարող են ցանկացած տիպի լուծում առաջարկել։

Թեմայի շուրջ զրուցում ենք «Մասիս» ինֆորմացիոն համակարգերի ընկերության տնօրեն Արմեն Մանուկյանի հետ։

Պարոն Մանուկյանը խնդիրն ավելի գլոբալ տեսանկյունից է դիտարկում։ Մենք՝ ոպես ազգ, մշակույթ, պետություն, պետք է ունենանք ինովացիոն մոդելներ՝ աշխարհին ճանապարհ ցույց տալու համար։ Մենք այսօր իսկ արդեն պետք է կառուցենք ապագան։ «Շատ վատ է, որ հայերիս մոտ այդ ձգտումը չկա, ու ֆիքսված ենք անցյալի վրա,- ասում է Արմեն Մանուկյանը։ 301թ. մենք կառուցում էինք ապագա՝ մարդկությանը քրիստոնեության ուղին ցույց տալով։ 21-րդ դարում էլեկտրոնային կառավարումը (և՜ մակրոտնտեսական, և՜ միկրոտնտեսական) նույնն է, ինչ 406թ.՝ հայոց գերերի գյուտը։ Պետական կառավարման մեխանիզմները հնարավորություն են տալիս կանոններին, օրենքներին չինովնիկից անկախ համակարգվել՝ արհեստական բանականության սխեմայով։ Մեր դարաշրջանում այս խնդիրները լուծելու համար տարբեր ազգեր, պետություններ իրենց պրոդուկտներն են առաջարկում։ Եվրոպական երկրներում ընդունված է Sab համակարգը։ Էստոնիան կառուցել է սեփական լուծումը, ինչը ներդրվել է նաև Ադրբեջանում։ Հիմա մենք կանգնած ենք երկընտրանքի առաջ՝ կա՜մ պետք է ստեղծենք մեր համակարգը, կա՜մ ներմուծենք դրսից»։

Էլեկտրոնային կառավարման համակարգ ստեղծելու համար, ըստ Արմեն Մանուկյանի, Հայաստանի ՏՏ ոլորտի կազմակերպությունները պետք է համախմբվեն։ Մինչ այժմ հայաստանյան այս ոլորտում իրականացված աշխատանքներում առկա է և՜ լոկալ, և՜ արտաքին անհաջողությունների, ինչպես նաև՝ հաջողությունների փորձը։ Ընդ որում, մասնագետի գնահատմամբ՝ ներքին կազմակերպությունների հաջողություններն ավելի շատ են։ Այժմ էլ կառավարման համակարգում գործող պրոդուկտները հիմնականում տեղական ընկերությունների արտադրանք են։ Այսօր պետության առջև գերխնդիր է ծառացել՝ գոյություն ունեցող բոլոր համակարգերը համակցել միմյանց։

Ըստ մեր զրուցակցի՝ համակարգերն այլևս դեր չեն խաղում։ Դրանք իրենց տեղը զիջել են ստանդարտներին, ծրագրային միջավայրերը դառնում են ստանդարտներ, որոնք միմյանց հետ մրցակցում են։ Խնդիրն այն է, որ կա՜մ մենք էլ պետք է ստեղծենք այդ չափորոշիչները, կա՜մ էլ վերցնենք օտարինը։ Արմեն Մանուկյանը նշում է, որ եթե մենք մերն ենք ստեղծում, ապա նշանակում է, որ Հայաստանն ընկալվում է ավելի ինքնուրույն, նորարար պետություն։ Եվ քանի որ մեր երկրում քիմիան, ֆիզիկան, գիտության այլ ճյուղերն անկման շրջանում են, ապա երիտասարդությունն իրեն գտնում է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ոլորտում։ Շատ կարևոր է, որպեսզի մեր երկրի համար կարևորագույն այս ոլորտում, որը նաև առաջնահերթություն է հռչակվել, կարողանանք աշխարհին ներկայանալ սեփական լուծումներով։ «Եվ եթե բորձրտեխնոլոգիական բնագավառում էլ չենք կարողանում աշխարհին որևէ բան ներկայացնել, ապա չեմ հասկանում այս երկրի իմաստը։ Եթե երկիրն աշխարհին ցույց տալու բան չի ունենում, ուրեմն ինքն առանձին սուբյեկտ չէ»։

ՏՏ ոլորտի խնդիրը, ըստ մեր զրուցակցի, այսօր պետական կառավարման մակարդակով իրենց խոսքը տեղ հասցնելն է և ՏՏ բնագավառի կազմակերպություններին համախմբելը։ Մեր ընկերությունները մեկ տարի առաջ իրենց ռեսուրսներով արդեն սկսել են ստանդարտներ ձևավորելու աշխատանքներ՝ առանձին գործող համակարգերը համակցելու համար։ Մեր զրուցակիցը համոզված է, որ հայ մասնագետները շատ ավելի լավ համակարգեր կարող են պատրաստել, քան էստոնականն է։ Նա նաև ընդգծում է, որ էստոնական համակարգի առաջմղմամբ, տարածմամբ ուղղակիորեն զբաղվում է հենց Էստոնիայի նախագահը. բոլոր պաշտոնական հանդիպումներում, այցելությունների ընթացքում նախագահի մակարդակով ներկայացվում է այդ պրոդուկտը։

Պարոն Մանուկյանը նշում է, որ Հայաստանում արդեն կան ՏՏ մասնագետներից ձևավորված խմբեր, և պետական ու այլ մակարդակներով պետք է շահագրգռություն ցուցաբերվի, աջակցվի՝ տեղական լուծումներ ստանալու համար. «Եթե այս հարցը չլուծենք, շատ մեծ մինուս է մեզ համար։ Եթե մենք պետականաշինությամբ ենք զբաղված, նշանակում է՝ աշխարհին պետք է ցույց տանք ապրելու ձև։ Եթե բան չունենք ասելու, ապա պետք չէ, որ պետություն ունենանք։ Կարող ենք մտնել ինչ-որ միավորի կազմ ու գոյատևենք այնտեղ»։