Yerevan, 21.November.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Futsal tournament Galaxy Champions League 2024 kicks off Unibank is now a regular partner of “Pan-Armenian intellectual movement” IDBank issued another tranche of dollar bonds Green Iphone on the best credit terms at green operator's stores UCOM Provided technical assistance to Shengavit administrative district AMD 9,808,684 to the "City of Smile" Charitable Foundation. The next beneficiary of "The Power of One Dram" is known Unibank offers a “Special” business loan with an interest rate of 8.5% per annum IDBank implements the next issue of nominal coupon bonds Flyone Armenia will start operating regular direct flights Yerevan-Moscow-Yerevan New movie channels in Ucom and good news for unity tariff subscribers

Հայ գիտությունն աշխարհին առաջարկելու շատ բան ունի. Գիտությունների ազգային ակադեմիան նշում է 75-ամյա հոբելյանը

 ՀՀ ԳԱԱ նախագահության նիստերի դահլիճում տեղի ունեցավ ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի հիմնադրման 75-ամյա հոբելյանին նվիրված հանդիսավոր նիստ:

Հոբելյանական միջոցառումներին մասնակցելու համար Հայաստան են ժամանել գիտական բնագավառի ներկայացուցիչներ Բելառուսից, Էստոնիայից, Իտալիայից, Լատվիայից, Լիտվայից, Ղազախստանից, Ղրղզստանից, Մեծ Բրիտանիայի եւ Հյուսիսային Իռլանդիայի Միացյալ Թագավորությունից, Մոլդովայից, Չեխիայից, Չինաստանից, Ռուսաստանից, Սլովենիայից, Վրաստանից, Ուկրաինայից։

ՀՀ ԳԱԱ նախագահ Ռադիկ Մարտիրոսյանը ողջույնի խոսքում կարեւորեց գիտական համայնքների համագործակցության ամրապնդումն ու զարգացումը։ Նա տեղեկացրեց, որ հոբելյանական միջոցառմանը նախորդել էր ԱՊՀ գիտնականների 2-րդ ֆորումը, որի թեմաներից էին հիմնարար գիտության վիճակն ու զարգացման հեռանկարները։

Բելառուսի ԳԱԱ նախագահության նախագահ, տնտեսական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վլադիմիր Գուսակովը նշանակալի իրադարձություն է համարում մեր երկրի համար ակադեմիայի ստեղծումը ԽՍՀՄ-ի համար շատ բարդ ժամանակներում՝ պատերազմի ամենաթեժ շրջանում։ Նրա համոզմամբ, դա ցույց է տալիս, թե որքան է կարեւորվել գիտությունը այդ տարիներին։ «Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիան իր 75 տարիների ընթացքում զարգացման մեծ ճանապարհ է անցել։ Աշխատել եք բոլոր այն ուղղություններով, որով զարգացել է գիտությունն ամբողջ աշխարհում եւ հասել նշանակալի արդյունքների։ Այստեղ ներկա են Մերձբալթիկայի, Եվրամիության, Մեծ Բրիտանիայի եւ ԱՊՀ երկրների գիտական համայնքների ներկայացուցիչները, ինչը ցույց է տալիս նաեւ այն դերակատարությունը, որն ունի ձեր երկրի գիտական կառույցը աշխարհի մակարդակով»,- նշեց Գուսակովը։

Նա նույնպես կարեւորեց տարբեր երկրների գիտական համայնքների միջեւ համագործակցության, փոխօգնության կայացումը, ինչը թույլ կտա լուծումներ գտնել աշխարհի առջեւ ծառացած մարտահրավերներին դիմակայելու համար։

Մոլդովայի ԳԱԱ նախագահ Գեորգի Դուկայի խոսքով, ամբողջ աշխարհը գիտի, թե որքան ուժեղ է եղել եւ այսօր էլ այդպիսին է Հայաստանի գիտությունների ազգային ակադեմիան, որը պահպանվել է ոչ միայն որպես կառույց՝ իր բոլոր ինստիտուտներով, այլեւ գիտական համայնքով։

Լատվիայի ակադեմիայի նախագահ Օյար Սպարիտիսը մեծ պատիվ համարեց հոբելյանական միջոցառմանը ներկա գտնվելը եւ նշեց, որ հայ գիտնականներին հաջողվել է պահպանել հարաբերությունները բոլոր ուղղություններով եւ այսօր կարողանում են միավորել գիտնականներին ամբողջ աշխարհից։ 

«Խորհրդային միության փլուզումից հետո մենք մեր հարաբերությունները կառուցում ենք հիմնականում Եվրոպայի հետ, սակայն ամեն դեպքում պետք է պահպանել նաեւ հին կապերը։ Ակադեմիաները շատ կարեւոր են՝ ձեւավորելու եւ ուղղորդելու գիտական մտքի զարգացումը»,- ասաց Սպարիտիսը։

Ռուսաստանի Դաշնության ԳԱԱ փոխնախագահ Վլադիմիր Չեխոնինը նկատեց, որ Խորհրդային Միության փլուզումից հետո եղել են դժվարություններ, որոնք, սակայն, հաղթահարվել են, եւ այսօր Հայաստանի ակադեմիան ներկայանում է նոր որակով։ 

«Հայկական գիտական միտքը մեծ անուններ է տվել համաշխարհային գիտությանը՝ Օրբելի եղբայրներ, Վիկտոր Համբարձումյան, Ալիխանյան եղբայրներ։ Նրանցից յուրաքանչյուրն իր բնագավառում բացահայտումներ է արել, որոնք հարստացրել են համաշխարհային գիտությունը։ Ներկայումս հորիզոնական կապեր են հաստատվել տարբեր գիտական հանրույթների միջեւ, նաեւ տեղի է ունեցել գիտությունների ակադեմիաների կոնսոլիդացիա»,- ասաց նա՝ ընդգծելով, որ Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիան այսուհետ էլ կշարունակի համագործակցությունը։

Հոբելյանի առթիվ ազգային ակադեմիային շնորհավորական խոսք էր ուղղել պոլիտեխնիկական հանրույթը։ «Ակադեմիայի հիմնադրմամբ բեկում առաջացավ հայկական գիտության մեջ, լայն թափ ստացան ինչպես տեսական, հիմնարար, այնպես էլ կիրառական հետազոտությունները, որոնց արդյունքների ներդրումները տնտեսության տարբեր ճյուղերերում աննախադեպ կերպով առաջ մղեցին հանրապետության զարգացումը»,- ասված էր ուղերձում։ 

Եվրոպական երկրների ակադեմիաների ընկերակցության (ALLEA- All European academia) փոխնախագահ Գրահամ Քեյը նկատեց, որ Եվրոպայում նույնպես ակադեմիաների առջեւ բազմաթիվ մարտահրավերներ կան։ 

«Մենք պետք է համագործակցենք եւ օգնենք միմյանց։ Սա կենսական նշանականության խնդիր է։ Մենք ունենք ընդհանուր արժեքներ, մշակույթ, հետեւաբար, մեկ ցանցում մեր անդամների միավորմամբ կկարողանանք արդյունավետ պայքարել գիտության պահպանման ուղղությամբ՝ միաժամանակ անկախ մնալով քաղաքական անցուդարձից եւ գաղափարական տարբերություններից»,- ասաց  Քեյը։

Շնորհավորական ելույթներով հանդես եկան նաեւ Եվրոպական ակադեմիայի, Տաջիկստանի, Վրաստանի, Ղրղզստանի, Էստոնիայի, Սլովենիայի, Լիտվայի գիտությունների ազգային ակադեմիաների ներկայացուցիչները՝ մեկ անգամ եւս անդրադառնալով մեր երկրի գիտական ձեռքբերումներին եւ գիտության մեջ ունեցած մեծ ավանդին։

Հայ գիտական մտքի ձեռքբերումները՝ ֆինանսների «գերի»

Հանդիսավոր նիստի ավարտին բացվեց ՀՀ ԳԱԱ-ի ցուցահանդեսը, որտեղ ներկայացված էին ակադեմիայի գիտահետազոտական կազմակերպությունների ուղղությունները, գիտական հետազոտությունների կիրառական նշանակության արդյունքները եւ գիտատեխնիկական նախանմուշները, որոնք արտացոլում են ՀՀ ԳԱԱ-ի ինովացիոն ներուժը։ Հոկտեմբերի 19-ին ցուցահանդես կայցելեն Հայաստանի ավագ դպրոցների աշակերտները` ծանոթանալու Հայաստանի գիտնականների ձեռքբերումներին: Հյուրերի համար այց է նախատեսված Մատենադարան եւ «Թումո» ստեղծարար տեխնոլոգիաների կենտրոն: Ալ․ Սպենդիարյանի անվան օպերայի եւ բալետի ազգային ակադեմիական թատրոնում տեղի կունենա հոբելյանական նիստ, որի ընթացքում կպարգեւատրվեն վաստակաշատ գիտնականները: Տեղի կունենա Գիտությունների ակադեմիաների միջազգային ասոցիացիայի նիստը։

Ինֆորմատիկայի եւ ավտոմատացման պրոբլեմների ինստիտուտի տնօրեն Վլադիմիր Սահակյանն  «Արմենպրես»-ի հետ զրույցում անդրադարձավ անկախության տարիներին իրենց կառույցի ձեռքբերումներին։ Մասնավորապես, 1994 թ-ին ստեղծվեց Հայաստանում առաջին կոմպյուտերային ցանցը, որն ամենախոշորն է։ Այն միացած է համաեվրոպական գիտակրթական ցանցին, որը միավորում է 36 եվրոպական երկրների։ Հայաստանյան ցանցին են միացած համալսարաններ, գիտական կազմակերպություններ, որոնք հնարավորություն ունեն անսահմանափակ օգտագործել կապուղին։ 2004-ին ստեղծեցին Հայաստանում առաջին «սուպերկոմպյուտերը»՝ «Armclaster»-ը։ Առաջիկայում նախատեսում են Ֆրանսիայից բերել ավելի հզոր համակարգիչ, որը թույլ կտա լուծել խոշոր մոդելավորման խնդիրներ։

Մեխանիկայի ինստիտուտի տնօրեն Վահրամ Հակոբյանի խոսքով, իրենց հաստատությունն ուսումնասիրություններ է կատարում կոմպոզիտ նյութերի ամրության, նրանց երկաթակրության վերաբերյալ, բացի դրանից, զարգանում է նաեւ նյութագիտությունը։ Այդ առումով հետաքրքրություն է ներկայացնում ինստիտուտի գիտնականների կողմից մշակված տեխնոլոգիան, որը թույլ է տալիս տեղում վերամշակել սպիտակահողերը եւ շինարարություն իրականացնել։ 

«Հայաստանում, այդ թվում՝ Երեւանում շատ հողեր կան, որտեղ հնարավոր չէ միանգամից շենք կառուցել՝ գրունտը վատ վիճակում  է՝ կամ սահող է, կամ՝ սպիտակահող։ Օրինակ՝ 15-րդ թաղամասում շենքերի մեծ մասը ճաքեր եւ վնասվածքներ ունի։ Այդ տարածքներում շենքեր կառուցելու համար հանում են այդ հողը, որից հետո նոր հող են լցնում։ Մեր գիտնականների մշակած տեխնոլոգիան տեղում թույլ կտա ամուր դարձնել այդ հողը»,- մանրամասնեց Հակոբյանը՝ նշելով, որ նոր տեխնոլոգիան դեռ կիրառական ոլորտ դուրս չի եկել։ Առաջարկ եղել է շինարարներին, սակայն վերջիններս, սովոր լինելով հնին, դժվարությամբ են ընդունում նորը։ Հաջորդ նորարարությունը արգելակման կոճղակներ էին։ 

«Սովորաբար կոճղակների արտադրության մեջ օգտագործվում է ասբեստ, որը քաղցկեղածին է։ Ամբողջ աշխարհն այսօր աշխատում է անվտանգ տարբերակ գտնելու ուղղությամբ։ Մեզ հաջողվել է տարբեր անվտանգ նյութերից էժան կոճղակներ պատրաստել»,- ասաց նա։

Ֆիզիկայի կիրառական պրոբլեմների ինստիտուտը նույնպես ներկայացել էր իր նորարարություններով։ Ինստիտուտի գլխավոր ինժեներ, տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Սամվել Մխիթարյանի խոսքով, իրենք կարողանում են նվազագույն ֆինանսավորմամբ իրականացնել հետազոտական աշխատանքներ, սակայն արդեն գիտահետազոտական աշխատանքների արդյունքների ներդրման մասով կան խնդիրներ։ 

«Ունենք բազմաթիվ հեռանկարային արդյունքներ, որոնց արդյունաբերության մեջ ներդրման համար լուրջ ֆինանսավորում է պետք։ Համակարգային արդյունքների ապահովման համար համագործակցության եւ այլ ճանապարհներով ֆինանսավորման տարբերակները բավարար չեն։ Շղթան պետք է ամբողջովին փակել, այն է՝ հետազոտական աշխատանքներ, դրանց արդյունքների մշակում, փորձարկում, ներդրումային սխեմաների միջոցով առեւտրայնացում։ Թեեւ տեսական մասը եւ մի քանի փորձանմուշներ կարողանում ենք պատրաստել, սակայն արտադրական լայն դաշտ չեն կարողանում մուտք գորել ֆինանսների սղության պատճառով»,- ասաց Մխիթարյանը։ Ինստիտուտի կողմից դեռեւս 1997-2001թթ. մշակվել են ակուստոպլազմային լամպեր, որոնց ցուցանիշները՝ ջերմատվության եւ էներգախնայողության մասով չեն գերազանցում անգամ այդ դաշտում լավագույնը համարվող «Ֆիլիպս» ընկերության նմանատիպ լամպերը։

Մյուս նորարարությունը ռենտգենյան ճառագայթների մոնոխրոմատորներն են, որոնք կտրում են ճառագայթի մի մասը՝  թողնելով օգտակար հատվածը, որի հաճախականությունը կարող է փոխվել շատ լայն տիրույթում։ Ունեն ռենտգենյան ճառագայթների ոսպնյակներ, որոնք մեծ կիրառություն կարող են ունենալ բժշկական բարդագույն դիագնոստիկ սարքավորումների համար։

«Այդ ոսպնյակները կենտրոնացնում են ռենտգենյան ճառագայթներն այնպես, որ միայն անհրաժեշտ օրգանը ճառագայթվի»,- ընդգծեց գիտնականը։

Հայաստանի ԳԱԱ-ն ստեղծվել է 1943 թ. նոյեմբերին՝ որպես երկրի բարձրագույն գիտական հաստատություն։ ՀՀ ԳԱԱ-ն միավորում է 34-ից ավելի գիտական ինստիտուտներ, հաստատություններ, ձեռնարկություններ և այլ կազմակերպություններ: Այն ունի 3800-ից ավելի աշխատակից, այդ թվում՝ մոտ 340 գիտության դոկտոր և մոտ 1100 գիտության թեկնածու: Ակադեմիայի կազմում ընդգրկված են 46 ակադեմիկոս, 56 թղթակից անդամ, 4 պատվավոր անդամ, 133 արտասահմանյան անդամ և 40 պատվավոր դոկտոր: Այս տարիների ընթացքում Հայաստանի գիտնականները հասել են նշանակալի արդյունքների բոլոր ուղղություններով:

 

Ucom and Impact Hub Yerevan Wrap Up the Third Edition of Their Green Entrepreneurship ProgramSoftConstruct and the French University in Armenia Sign A New Memorandum of UnderstandingIDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan"The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representativeRate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic futureUcom Service Center in Artashat Reopens at a New AddressUcom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfersUcom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics OlympiadIDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological DevelopmentIDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership