Ատենախոսության կետադրական նշանը դրոշակ սարքելը լուրջ չէ
InterviewԻրականում Բարձրագույն որակավորման հանձնաժողովում աշխատում են քաղծառայողներ: Այսինքն՝ նրանք գիտնականներ չեն, և իրենց իրավասությունների մեջ չի մտնում այս կամ այն ատենախոսության մասին գիտական եզրակացություն անելը կամ գնահատական տալը: Ամենամեծ գործը, որը կարող են իրականացնել և իրականացնում են ԲՈԿ աշխատակիցները, ներկայացված ատենախոսությունը մասնագետներին փոխանցելն ու նրանց կարծիքը ստանալն է:
ԲՈԿ-ի գործունեության պատմության մեջ առաջին անգամ ատենախոսության պաշտպանությունից հետո կազմակերպվել էր քննարկում, որը կարելի է վերնագրել՝ նյութի տեքստում հղումների, չակերտների և նոր պարբերությունների տեղն ու դերը ատենախոսության տեքստի շարադրման ժամանակ: Քննարկմանը մասնակցում էին ԲՈԿ նախագահ Սմբատ Գոգյանը, Խ. Աբովյանի անվան Մանկավարժական համալսարանի Կիրառական հոգեբանության ամբիոնի վարիչ Սամվել Խուդոյանը, ԵՊՀ Ընդհանուր հոգեբանության ամբիոնի վարիչ Հրանտ Ավանեսյանը և այլ գիտնականներ:
Վեճի թեման վերջերս պաշտպանված ատենախոսության տեքստի մեջ չակերտներ դնել-չդնելուն և հղումների ճիշտ ձևակերպմանն էր վերաբերում: Նշենք նաև, որ ասպիրանտի գիտական ղեկավարը Հրանտ Ավանեսյանն էր, իսկ նշված անհամապատասխանությունները փնտրել, գտել ու գիտական խորհրդի անդամներին ու ԲՈԿ-ի ղեկավարին էր ներկայացրել Ս. Խուդոյանը:
Ս. Խուդոյանի կարծիքով՝ եթե գիտական աշխատության մեջ այլ աղբյուրից մեջբերում է կատարվում, ապա այն պետք է գրել չակերտների մեջ, նոր տողից: Հակառակ դեպքում այն համարվում է գրագողություն: Խնդիրը սակայն այն է, որ բնագիտական առարկաների դեպքում, իրականում, որևէ սահմանում չկա, թե ինչպես պետք է լինեն ձևակերպումները, որպեսզի դրանք ընդունելի լինեն գիտական հանրության կողմից: Բայց չակերտի, այն էլ թարգմանության դեպքում, բացակայությունը մեկնաբանել որպես գրագողություն, համաձայնեք, որ բավականին ծանր մեղադրանք է:
ԲՈԿ նախագահ Սմբատ Գոգյանը քննարկման սկզբում նշեց, որ հոգեբանության ոլորտի գիտնականները հավաքվել են քննարկելու, թե ինչպես պետք է ձևակերպվեն մեջբերումներն ու հղումները, որը և՛ միասնական, և՛ ընդունելի կլինի բոլորի համար:
«Քանի դեռ այն չկա, մենք պետք է ուղղորդվենք մասնագիտական ոլորտի աշխատողների մեկնաբանություններով և պետք է փորձենք հասկանալ թե արդյո՞ք նրանք թյուրիմացության մեջ ընկնում են դրանց պատճառով, թե՞ ոչ: Որքան հասկանում եմ, հոգեբանների մեջ այս վեճը բազում տարիների պատմություն ունի, ուստի հարկավոր է հասկանալ, թե ինչում է խնդիրը, որպեսզի փորձենք դրանց լուծում տալ»,- ասաց Ս. Գոգյանը:
Ս. Խուդոյանը ներկայացնելով խնդիրը նշեց, որ ամբողջ աշխարհում ընդունված մեջբերումներ կատարելու միասնական մոտեցում կա, և անկախ նրանից, թե ատենախոսությունը հոգեբանությանն է վերաբերում, թե բնագիտական այլ ուղղության, կան մեջբերումներ կատարելու կանոններ, որոնք հարկավոր է պահպանել:
«Ուրիշի խոսքը պետք է չակերտների մեջ գրվի, հակառակ դեպքում, նշանակում է, որ այն հեղինակի խոսքն է: Եթե այն ուրիշի խոսքն է, բայց չակերտներում չի նշված, ապա այն համարվում է արտագրություն: Այսինքն, նշանակում է, որ հեղինակը ուրիշի խոսքը վերագրել է իրեն: Սա իր հերթին նշանակում է, որ կատարվել է գրագողություն: Եթե հղումը կա, բայց չակերտ չկա, նշանակում է, որ հեղինակը խոսքը վերամշակել է: Սա ողջ աշխարհում ընդունված կարգ է»,- ասաց Ս. Խուդոյանը:
Պաշտպանության ներկայացված և խորհրդի կողմից ընդունված ատենախոսության բովանդակության ձևմակերպումների մասին Հ. Ավանեսյանի մոտեցումն այլ էր: Նա լինելով արտերկրի մի շարք գիտական խորհուրների ներկայացուցիչ, նշեց, որ ընդունված կարգ է, որ մեջբերումների հանդեպ մոտեցումներ սովորաբար նույն կերպ են արվում, առավել ևս, որ ատենախոսության թեման հայոց լեզվին չի վերաբերում:
«Ես պարտադրված նաև մի փոքր գիտափորձ եմ կատարել և մեջբերումներից երկու հատված տվել եմ բանասեր-գիտնականների, ովքեր նյուն նյութը ռուսերենից հայերեն են թարգմանել: Արդյունքում ստացել ենք երեք տարբեր տարբերակ: Սա նշանակում է, որ մենք չենք կարող պնդել, որ տվյալ թարգմանությունը այլ լեզվով գրված հողվածի հեղինակի ուղիղ խոսքն է: Ատենախոսության հեղինակը ևս վստահ չէ, որ աշխատության մեջ ներառված իր թարգամանությունները ուրիշի ուղղակի խոսքն է մեջբերված, քանի որ դրանք հեղինակային թարգմանություններ են:
Բացի այդ, ատենախոսության հեղինակը մեջբերումներ է կատարել նաև հայ հեղինակներին, որոնք բնական է, կարող էին իրենց հեղիանակած նյութերը գրելու ժամանակ օգվել այլ հեղինակներից, որոնց մասին մենք չգիտենք: Բայց պարոն Խուդոյանն ասում է, որ ժամանակին այդ հեղինակները գրագողություն են կատարել և այլ հեղինակների մտքերն են շարադրել: Ամենակարևոր հարցն այն է, որ խորհրդի անդամները լինելով վաստակ ունեցող գիտնականներ քվերակությամբ արտահայտել են իրենց մոտեցումը: Ստացվում է, որ խորհրդի մեկ անդամը կարող է մյուսներին պարտադրել իր մոտեցումները և դանով ինչ-որ բան հետապնդելով ստվերել պաշտպանվող ատենախոսության բովանդակությունը: Եվ այն, ինչի մասին խոսում է պարոն Խուդոյանը մաքսիմում կարող է տեխնիկական թերություն համարվել, բայց պլագիատի կամ գրագողության մասին խոսք լինել չի կարող»,- նշեց Հ. Ավանեսյանը:
Եվ իրոք, համաձայնեք, որ գիտության այս կամ այն ուղղությունը զարգացնելու ժամանակ նման տեխնիկական թերությունները վերագրել գրագողության, պարզապես ճիշտ չէ քանի որ նման մանր հարցերի դեպքում ստվեր է նետվում նյութի բուն էության վրա, ինչն ամենակարևորն է:
Եվ կետադրական նշաններին արված հղումներն ու դրանցով մանիպուլյացիաներ անելը, համաձայնեք, որ այնքան էլ առողջ մոտեցում չէ: Այս հարցին լուծում տալու համար վեճի մասնակիցները երկուշաբթի օրը հարցը կքննարկեն նաև ԲՈԿ-ում, որպեսզի վերջապես պարզ դառնա, թե ինչ լուծում պետք է տալ այս և նմանատիպ այլ խնդիրներին, որպեսզի հետագայում նման հարցերը չդառնան ավելորդ ժամանակ վատնելու և քննարկման առարկա:
Արմինե Գրիգորյան
