Դուք գիտե՞ք, թե որն է աշխարհի ամենաաղմկոտ կենդանին

27 June, 2019 12:23

Մենք գիտենք, որ...

Ինչպես ծովում, այնպես էլ ցամաքում կենդանիներից ամենաբարձր ձայնն արձակում է կապույտ կետը, և դա հասկանալի է՝ հաշվի առնելով նրա հսկայական չափերը: Ըստ այդմ, կարելի է ենթադրել, որ կապույտ կետն էլ հենց հանդիսանում է ամենաաղմկոտ կենդանին:

Իրականում այդպես չէ:

Պարզվում է, որ ամենաուժեղ բնական աղմուկը բարձրացնում են մանր ծովախեցգետինների որոշ տեսակներ: Ծովի հատակին գտնվող նման «ծովախեցգետինների շերտը» այն միակ բնական աղմուկն է, որն ունակ է «կուրացնել» սուզանավի սոնարը՝ խլացնելով ակուստիկան ականջակալներում:

«Ծովախեցգետինների շերտի» վրա գտնվող հիդրոակուստիկան անլսելի է, քանի որ այդ մանր կենդանիները իրենց շարժումներով առաջացնում են մինչև 246 դեցիբել աղմուկ: Անգամ հաշվի առնելով այն, որ ձայնը ջրում ավելի արագ է տարածվում, քան օդում, ծովախեցգետինների առաջացրած այս աղմուկը հավասարվում է 160 դեցիբել աղմուկին օդում, այսինքն՝ այն ավելի ուժեղ աղմուկ է, քան առաջացնում է ռեակտիվ ինքնաթիռը վերելքի ժամանակ (140 դեցիբել): Որոշ հետազոտողներ գտնում են, որ այս աղմուկի ուժգնությունը համարժեք է այն աղմուկին, որը կարող էր առաջանալ, եթե երկրագնդի բոլոր բնակիչները սկսեին միաժամանակ թավայում կարտոֆիլ տապակել:

Մանր ծովախեցգետինների առաջացրած այս աղմուկի աղբյուրը հանդիսանում է նրանց տրիլլոնների՝ միակ ոչ ստանդարտ աքցանի միաժամանակյա շարժումը՝ փակելը: Նման ձայներ հանող մանր ծովախեցգետինների բազմաթիվ տեսակներ կան, իսկ ամենաշատը Alpheus և Synalpheus տեսակներն են , որոնք հանդիպում են արևադարձային և մերձարևադարձային օվկիանոսային ջրերի ոչ խորը հատվածներում: Հետաքրքիրն այն է, որ այս ձայնի առաջացումը ավելի բարդ մեխանիզմ ունի:

Հետազոտողների կատարած՝ 40 000 կադր վայրկյանում տեսանկարահանումը պարզել է, որ ձայնն առաջանում է ծավախեցգետնի աքցանի փակելուց 700 միլիվայրկյան անց: Ստացվում է, որ ձայն առաջացնում է ոչ թե աքցանի փակվելը, այլ, այսպես ասած, աքցանի մեջ գտնվող «պղպջակի պայթելու էֆեկտը», որը գիտականորեն կոչվում է «կավիտացիա»: Ինչպե՞ս է դա կատարվում: Աքցանի վերին ճյուղի ներքին մակերևույթին առկա է փոսիկ, որը աքցանը փակվելիս ճշգրտորեն նստում է ներքին ճյուղի համապատասխան մասում գտնվող բլրակին: Քանի որ աքցանը մեծ արագությամբ է փակվում, փոսիկի մեջ գտնվող ջուրը շթի տեսքով դուրս է հորդում:

Ընդ որում, ջրի այդ շիթի արագությունը հսկայական է՝ մոտ 100 կիլոմետր/ժամ, որը և լրիվ բավարար է ջրային գոլորշու լայնացող պղպջակներ առաջացնելու համար: Իսկ երբ ջրի շթի շարժումը դանդաղում է, իսկ ճնշումը՝ ընկնում, պղպջակները պայթում են՝ անջատելով բարձր ջերմություն (մինչև 20000 աստիճան ըստ Ցելսիուսի), և, որպես արդյունք, առաջանում է ձայն և լույսի բռնկում: Նշենք, որ նման տիպի լույսի բռնկումը շատ հազվագյուտ երևույթ է և կոչվում է «ձայնալ յումինոսցենցիա», այսինքն՝ դա այն դեպքն է, երբ ուժեղ ձայնը գեներացնում է լույս:

Նշենք, որ մանր ծովախեցգետիններն այս աղմուկն արձակում են որսին խլացնելու համար, ինչպես նաև այս ձայնի միջոցով նրանք շփվում են և սեռական զուգընկեր գտնում: Բացի այն, որ այս աղմուկը շարքից հանում է նավերի ու սուզանավերի սոնարները, այն անգամ նավերի թիապտուտակների վրա քերծվածքներ է առաջացնում: Գիտնականները վերջերս պարզել են նաև մարդկությանը հայտնի բոլոր կենդանի արարածներից ամենաբարձր ձայներ արձակող կենդանուն՝ հաշվի առնելով նրա չափերի ու արձակած ձայնի հարաբերակցությունը: Պարզվել է, որ ամենաաղմկոտ կենդանիներն են Corixidae ընտանիքի միջատները, որոնց չափերը տատանվում են 1,5-15 մմ-ի սահմաններում: Երբ մասնագետներն առաջին անգամ լսել են այդ միջատների արձակած ձայները, կարծել են, թե աղմկողը խոշոր կենդանի է:

Հետազոտելով միջատներին՝ գիտնականները պարզել են, որ դրանց արձակած ձայնը կարող է ունենալ մինչև 99,2 դեցիբել հզորություն: Համեմատության համար նշենք, որ փղի արձակած առավելագույն ձայնը 117 դեցիբել է: Հետաքրքիր է, որ միջատներն այդպիսի ձայն են արձակում բեղմնավորման շրջանում՝ զուգընկերոջ ուշադրությունը գրավելու նպատակով: