Եռակողմ բանակցությունների արդյունքները շատ ավելի շահեկան են եղել Ադրբեջանի, քան Հայաստանի համար. «Փաստ»
Analysis
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
svpressa.ru-ն «Մոսկովյան հանդիպում. ի՞նչ կորցրեց Փաշինյանը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հարավային Կովկասի մեծ թվով փորձագետներ են խոստովանում, որ հունվարի 11-ին Մոսկվայում ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման շուրջ եռակողմ բանակցությունների արդյունքները շատ ավելի շահեկան են եղել Ադրբեջանի, քան Հայաստանի համար: Պաշտոնական Բաքուն, ստանալով դեպի Թուրքիա տրանսպորտային միջանցք ստեղծելու պոտենցիալ հնարավորություն, էլ ավելի է ամրապնդել իր աշխարհատնտեսական դիրքերը: Բանակցությունների արդյունքներն էլ ավելի են թուլացրել Նիկոլ Փաշինյանի՝ առանց այդ էլ երերուն վիճակը, և նրա պաշտոնանկությունն այժմ էլ ավելի է հավանական դարձել:
Հիմա միակ հարցն այն է, թե արդյո՞ք Փաշինյանի իրավահաջորդը կհամարձակվի վերանայել իր նախորդի կողմից արված զիջումները: Եռակողմ բանակցությունները Ռուսաստանի, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև սպասվում էին: Պատահական չէ, որ Վլադիմիր Պուտինը նախապես հեռախոսազրույց էր ունեցել իր ֆրանսիացի գործընկեր Էմանուել Մակրոնի հետ և, չոր արձանագրային լեզվով ասած, քննարկել «որոշ հարցեր»: Ֆրանսիայի հայտնվելն այս եռանկյունում ամենևին էլ պատահական չէ, քանի որ եվրոպական մայրցամաքում Երևանի լոբբիստներն ամենաուժեղ դիրքերն ունեն Փարիզում: Հարկ է հիշեցնել, որ նոյեմբերի 25-ին (Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմի ավարտից երկու շաբաթ անց) Ֆրանսիայի Սենատը բանաձև էր ընդունել, որը կոչ էր անում ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը: Ֆրանսիայի արտաքին գործերի նախարարությունը հրաժարվել է ճանաչել այս բանաձևը՝ նշելով, որ Ֆրանսիայի կողմից Լեռնային Ղարաբաղի անկախության միակողմանի ճանաչումը չի նպաստի խաղաղ կարգավորմանը:
Միևնույն ժամանակ, Ֆրանսիայի Սենատի որոշումը վրդովմունքի փոթորիկ էր առաջացրել առաջին հերթին ոչ թե Ադրբեջանում, այլ Թուրքիայում, որն արդեն իսկ չափազանց լարված հարաբերություններ ուներ պաշտոնական Փարիզի հետ: Փաստացի թուրքական բոլոր խոշոր լրատվամիջոցները զայրույթով լեցուն հոդվածներ են տպագրել՝ «դատապարտելով» Ֆրանսիային: Եվ այդ առումով ԱԳՆ-ն, անկասկած, սենատորներին ճիշտ էր մատնանշել, որ բանաձևի ընդունումը միայն յուղ կավելացնի Հարավային Կովկասի այդ մխացող հակամարտության վրա: Իսկ Հայաստանում պահանջում են Փաշինյանի հրաժարականը: Ինչո՞ւ: Հայկական ընդդիմությունը, որն արդեն մեկ ամիս է, ինչ պահանջում է Նիկոլ Փաշինյանի հրաժարականը, ամեն կերպ փորձում էր կանխել նրա մասնակցությունը մոսկովյան բանակցություններին: Բնականաբար, նրան ներկայացվող հիմնական մեղադրանքը ղարաբաղյան պատերազմում պարտվելն է: Փաշինյանի դեմ անդադար տեղի ունեցող բողոքի ցույցերը հասել են անգամ Մոսկվա, և մոսկովյան գագաթաժողովի ժամանակ տեղի էր ունեցել զանգվածային բողոքի ցույց Հայաստանի դեսպանատան մոտ:
Դրա մասնակիցները ևս պահանջել են վարչապետի հրաժարականը: Ընդդիմության փաստարկների շարքին ավելացել է ևս մեկ փաստարկ, որ Փաշինյանը պատրաստվում է Ադրբեջանի վերահսկողությանը հանձնել Հայաստանի Սյունիքի մարզը (այսպես կոչված ՝ Զանգեզուրը), որտեղ գտնվում է աշխարհի ամենամեծ պղնձամոլիբդենային հանքավայրերից մեկը՝ Քաջարանի հանքավայրը: Ղարաբաղյան պատերազմում կրած պարտությունից հետո որոշ հայ ընդդիմադիրներ սկսել են ուղղակիորեն մեղադրել իշխանություններին Զանգեզուրը «հանձնելու» ցանկության մեջ՝ եթե ոչ բառացի, ապա Ադրբեջանի և Թուրքիայի հետ համաձայնության գալով՝ իր տարածքով տրանսպորտային միջանցք տրամադրել: Լրագրողների թեթև ձեռքով այն արդեն ստացել է «Թուրանի միջանցք» անվանումը:
Նշենք, որ Մոսկվայում տեղի ունեցած բանակցությունները հաստատել են ընդդիմության այդ մտավախությունները: «Մոսկվայում կայացած բանակցությունների արդյունքները կարելի է գնահատել որպես մոսկովյան դիվանագիտության հաջողություն և որպես Երևանի և Փաշինյանի նոր նահանջ: Եթե Բաքուն, գիտակցելով իր սեփական նպատակները, այդ հարցում շարժվում է Մոսկվայի հետ նույն ուղղությամբ, ապա Երևանը քարշ է գալիս պոչից և ոչնչի չի կարողանում հասնել: Փաստացի, Փաշինյանը «շախմատային զինվորի» դեր է խաղում, և նրան կա՛մ ընդհանրապես հաշվի չեն առնում, կա՛մ հաշվի են առնում զուտ ձևականորեն: Փաշինյանը ինչքան էլ չի ուզում դա անել, բայց պետք է հեռանա», - svpressa. ru-ի համար գագաթաժողովի արդյունքներն է մեկնաբանել Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիայի Արևելագիտության ինստիտուտի փոխտնօրեն Ալեքսանդր Սկակովը:
«Թուրանի միջանցքը» (գոնե այն տեսքով, որով ներկայումս հայտնի է) ուղղակիորեն կախված կլինի Նախիջևանի երկաթուղով բեռնափոխադրումների և ուղևորափոխադրումների մեկնարկի հետ: Այն կառուցվել է դեռ ցարական ժամանակներում Ռուսաստանը և Պարսկաստանը միացնելու համար, բայց ղարաբաղյան առաջին պատերազմից հետո գնացքները դադարել են շարժվել այդ ուղով: Եթե հաղորդակցությունը վերսկսվի, ապա ճանապարհը կկարողանա կապել Հայաստանի Սյունիքի մարզը, Ադրբեջանի կենտրոնական շրջանները, Նախիջևանի ադրբեջանական անկլավը և Իրանը: Բացի այդ, ինչպես հայտարարվել է բանակցություններից հետո, Հայաստանը կկարողանա Ադրբեջանի տարածքով ապրանքներ տեղափոխել անմիջապես Ռուսաստան: Բայց այն ամենակարևորը, ինչը չի հայտարարվել, այն է, որ Ադրբեջանը կկարողանա իր ապրանքներն ուղղակիորեն տեղափոխել Թուրքիա:
Ի վերջո, արդեն նախատեսվում է Նախիջևանի երկաթգիծը երկարացնել մինչև թուրքական Կարս, որը տրանսպորտային խոշոր հանգույց է: Ցարական և խորհրդային տարիներին գնացքները Կարսից շարժվել են դեպի հայկական Գյումրի, բայց պատերազմից հետո շարժումը դադարեցվել է, հետո կառուցվել է այլընտրանքային ճանապարհ, որը Ադրբեջանից անցնում է Թուրքիա Վրաստանի տարածքով: Նոր երթուղու ստեղծումն ակնհայտորեն ձեռնտու է տարածաշրջանի բոլոր երկրներին, այդ թվում՝ նույնիսկ Հայաստանին, բայց քաղաքական իմաստով դա, անշուշտ, Երևանին դնում է կախվածության մեջ, ինչը և պնդում են Փաշինյանի ընդդիմախոսները:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
