«Նորմալ երկրներում հանքերի շրջակայքում աճեցվող միրգը, բանջարեղենը, հողը լաբորատոր փորձարկումներ կանցնեին, իսկ մեզ մոտ...». «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Այն, ինչ տեղի է ունենում Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային գործարանի շուրջ վերջին ամիսներին, մեղմ ասած, անհասկանալի է: Նախ՝ հայտնի դարձավ, որ կոմբինատի բաժնետոմսերի 60 տոկոսը ձեռք է բերել «Գեոպրոմայնինգ Արմենիա» ռուսաստանյան ընկերությունը: Որոշ ժամանակ անց պարզվեց, որ ընկերությունն իր բաժնեմասերի 25 տոկոսը նվիրել է ՀՀ կառավարությանը: Ինչո՞ւ, ի՞նչ նպատակով: Հարցերն էլ ավելի շատացան: Ի դեպ, կառավարությունը «Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի»՝ իրեն փոխանցված բաժնետոմսերի մի մասի իրավունքները որոշ ժամանակ հետո հանձնեց «Հայաստանի պետական հետաքրքրությունների ֆոնդի» հավատարմագրային կառավարմանը: Մութ անկյուններն այս ամբողջ պատմության մեջ գնալով ավելանում են: Ի դեպ, մինչ այժմ որևէ փաստարկված հիմնավորում, մեկնաբանություն այս գործարքի շուրջ չի հնչել կառավարությունից կամ պետական գերատեսչություններից: Կարծես թե, այսպես էլ պետք է լիներ:
Պղնձամոլիբդենային կոմբինատի շուրջ ծավալվող իրադարձությունների մասին ահազանգեր բնապահպանները սկսեցին հնչեցնել դեռ նախորդ տարվանից: Մեզ հետ զրույցներում նշել էին, որ «Թուխմանուկ», «Ֆերմերների շարժում» և «Էկոլոգիական հասարակական միություն» ՀԿ-ները գրավոր հարցումներ են ուղարկել գործարանի տնօրինությանը, որոնք մնացել են անպատասխան: Հարցումները վերաբերում են Արծվանիկի պոչամբարին, Ողջի գետի աղտոտվածությանը և այնտեղ նկատվող ցամաքային պրոցեսներին ու գյուղատնտեսական հողերի խնդիրներին: Բնապահպան Սիլվա Ադամյանը «Փաստի» հետ զրույցում մտահոգություն էր հայտնել պղնձաձուլարան կառուցելու հայտարարության վերաբերյալ:
Առողջապահական, շրջակա միջավայրին հասցվող վնասները տիկին Ադամյանն ամփոփել էր հետևյալ մտքով. «Հայաստանին չի մնալու ոչինչ, ավելի ճիշտ՝ մեզ մնալու են պոչամբարները, աղտոտված հողերն ու ջրերը»: Գյուղատնտեսական հողերին առնչվող խնդիրների մասին զրուցեցինք «Ֆերմերային շարժում» ՀԿ-ի նախագահ Սարգիս Սեդրակյանի հետ: Զրույցի սկզբում նա նշում է՝ նախ ընդգծենք, որ բաց հանքերի շահագործումը մեծ վտանգ է ներկայացնում էկոլոգիական և գյուղատնտեսական տեսանկյունից: «Բաց հանքի շահագործման դեպքում օդում առաջանում են թունավոր մետաղների մնացորդ-մասնիկներ, որոնք քամիները տեղափոխում և լցնում են մոտակա գյուղատնտեսական հողատեսքերի վրա: Հաջորդը պոչամբարներն են, որոնց մի մասը հնացել, մաշվել են, և որոշ տեղերում գոյություն ունեն ծանր և թունավոր մետաղների բացթողումներ:
Այդ պոչամբարների մի մասը վաղուց չի վերանորոգվել: Պոչամբարից դուրս եկած թունավոր, ծանր մետաղները, խառնվելով անձրևաջրերի և ձնհալի ջրերի հետ, հոսում և լցվում են Ողջի գետը, որտեղից գնում և ողողում են ոռոգվող մոտակա գյուղատնտեսական հողերը: Այդ թունավոր նյութերը, խառնվելով ջրի հետ, հոսում են դեպի բույսերի արմատները, այնտեղից էլ՝ պտուղը: Եվ այդ պտուղը (լինի միրգ և բանջարեղեն) ուտում են մարդիկ և պարծենալով ասում՝ հայկական միրգը ուրիշ է, բանջարեղենն ուրիշ է: Իրոք, դա վերաբերում է հայկական միրգ-բանջարեղենին, սակայն չի վերաբերում կոնկրետ վերոնշված տարածքի կամ ընդհանրապես հանքերի մոտակա տարածքների միրգ-բանջարեղենին»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Սեդրակյանը:
Նշում է՝ վտանգավոր է նաև այդ հողատարածքի անասնակերով սնված անասունի վիճակը, նրա կաթնամթերքը, մսամթերքը: «Այդ պատճառով էլ մոտակա գյուղերի բնակիչները բողոքում են աղիքա-ստամոքսային մի շարք հիվանդություններից»,-հավելում է մեր զրուցակիցն՝ ընդգծելով, որ պղնձաձուլարան (մանավանդ՝ բաց) կառուցելու տեսանկյունից վտանգները նույնն են:
Փորձագետը ևս նշում է՝ բնապահպանական տեսակետից հնարավոր վտանգների մասին ահազանգել են բազմաթիվ բնապահպաններ, ոլորտային փորձագետներ:
«Նախորդ տարի բնապահպան Սիլվա Ադամյանի հետ ահազանգել և նամակով դիմել ենք Պղնձամոլիբդենային կոմբինատի ղեկավարությանը, բայց մինչ օրս պատասխան չենք ստացել: Նորմալ երկրներում տեղի միրգը, բանջարեղենը, հողը լաբորատոր նորմալ փորձարկումներ կանցնեին, իսկ մեր երկրում ո՛չ Պղնձամոլիբդենային կոմբինատի ղեկավարությանը, ո՛չ էլ երկրի կառավարությանը, կարծես թե, դա չի հետաքրքրում»,եզրափակում է «Ֆերմերային շարժում» ՀԿ-ի նախագահ Սարգիս Սեդրակյանը:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
