Yerevan, 18.November.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Futsal tournament Galaxy Champions League 2024 kicks off Unibank is now a regular partner of “Pan-Armenian intellectual movement” IDBank issued another tranche of dollar bonds Green Iphone on the best credit terms at green operator's stores UCOM Provided technical assistance to Shengavit administrative district AMD 9,808,684 to the "City of Smile" Charitable Foundation. The next beneficiary of "The Power of One Dram" is known Unibank offers a “Special” business loan with an interest rate of 8.5% per annum IDBank implements the next issue of nominal coupon bonds Flyone Armenia will start operating regular direct flights Yerevan-Moscow-Yerevan New movie channels in Ucom and good news for unity tariff subscribers

Արդյո՞ք իրականում վառոդի ստեղծողը Նոբելն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Վառոդը հայտնագործվել է Չինաստանում։ Ոչ ոք չգիտի այդ սև փոշու ի հայտ գալու ճշգրիտ տարեթիվը, սակայն համարվում է, որ դա տեղի է ունեցել մ.թ.ա. մոտ 8-րդ դարում։ Այն ժամանակներում Չինաստանի կայսրերը շատ էին մտահոգված սեփական առողջությամբ և ցանկանում էին երկար ապրել, նույնիսկ երազում էին անմահության մասին: Դրան հասնելու համար էլ խրախուսվում էր չինացի ալքիմիկոսների աշխատանքը, որոնք փորձում էին հայտնաբերել կախարդական էլիքսիր: Իհարկե, մարդկությունը չստացավ անմահության հեղուկը, բայց չինացիները, ցույց տալով իրենց համառությունը, բազմաթիվ փորձեր էին կատարում՝ խառնելով տարբեր նյութեր։ Դրանք երբեմն ավարտվում էին տհաճ միջադեպերով։

Դրանցից մեկն էլ տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ ալքիմիկոսները խառնել են սելիտրան, ածուխը և որոշ այլ բաղադրիչներ: Պատմությանը անհայտ հետազոտողը նոր նյութի փորձարկման ժամանակ կրակ ու ծուխ է ստացել: Հորինված բանաձևը նույնիսկ գրանցվել է չինական տարեգրության մեջ։ Երկար ժամանակ այդ սև փոշին օգտագործվում էր միայն հրավառության համար, իսկ հետո չինացիներն ավելի հեռուն գնացին։ Նրանք կայունացրին այդ նյութի բանաձևը և սովորեցին օգտագործել այն պայթյունների համար։ 11-րդ դարում պատմության մեջ առաջին անգամ հայտնագործվել է վառոդային զենքը: Դրանք մարտական հրթիռներ էին, որոնցում վառոդը սկզբում բռնկվում էր, ապա պայթում։ Նման վառոդային զենքերը օգտագործվել են բերդապարիսպների պաշարումների ժամանակ։ Սակայն այդ օրերին դա ավելի շատ հոգեբանական ազդեցություն ուներ հակառակորդի վրա, քան վնասող:

Այն ժամանակվա ամենահզոր զենքը, որը ստեղծել են հին չինացի գիտնականները, ձեռքի կավե ռումբերն էին: Եվրոպայում վառոդի առաջին հայտնվելը կապված է բյուզանդացի Մարկոս Հույնի անվան հետ, որը նկարագրել է վառոդի բաղադրությունն իր ձեռագրում: Դա տեղի է ունեցել մոտ 1220 թվականին։ Անգլիացի գիտնական Ռոջեր Բեկոնն առաջինն էր, որ 1242 թվականին իր գիտական տրակտատում հիշատակել է վառոդի մասին։ Եվրոպայում վառոդի երկրորդական գյուտը կապված է ալքիմիկոս վանական Բերթոլդ Շվարցի անվան հետ, որն իր փորձերն իրականացնելիս պատահաբար սելիտրայի, ածուխի և ծծմբի խառնուրդը սկսել է մանրացնել հավանգի մեջ, բայց խառնուրդը բռնկվել է պատահական կայծից: Շվարցին է վերագրվում նաև առաջին թնդանոթի ստեղծման գաղափարը: Այնուամենայնիվ, դա հավանաբար պարզապես լեգենդ է։ Առաջին անգամ 1346 թվականին Կրեսիի ճակատամարտում բրիտանացիներն են օգտագործել ձուլածո բրոնզե թնդանոթներ՝ համազարկ արձակելով ֆրանսիացիների դեմ։

Վառոդի գյուտից հետո վանականները մի քանի տարի աշխատել են բաղադրիչների իդեալական հարաբերակցությունը որոշելու համար: Բազմաթիվ փորձարկումներից և սխալներից հետո առաջացել է «կրակի խառնուրդը», որը բաղկացած էր ածուխից, ծծումբից և սելիտրայից։ Սելիտրան այն վերջին բաղադրիչն էր, որը որոշիչ դարձավ վառոդի գյուտի կայացման գործում։ Բանն այն է, որ բնության մեջ սելիտրա գտնելը բավականին դժվար է, սակայն Չինաստանում այն մեծ առատությամբ հանդիպում է հողում։ Լինում են դեպքեր, երբ այն դուրս է գալիս երկրի մակերես մինչև երեք սանտիմետր հաստությամբ սպիտակավուն շերտով։ Որոշ չինացի խոհարարներ սննդին աղի փոխարեն սելիտրա են ավելացրել՝ համը բարելավելու համար: Նրանք միշտ նկատել են, որ երբ սելիտրան կրակի մեջ է ընկնում, վառ բռնկումներ է առաջացնում և ուժեղացնում այրումը։ Մարդիկ վաղուց գիտեին ծծմբի հատկությունների մասին, այն հաճախ օգտագործվում էր հնարքների համար, որոնք վանականներն անվանում էին «մոգություն»:

Վառոդի վերջին տարրը՝ ածուխը, միշտ էլ օգտագործվել է այրման ժամանակ ջերմություն արտադրելու համար։ Ուստի զարմանալի չէ, որ այդ երեք նյութերը դարձան վառոդի հիմքը։ Հետագա տարիներին վառոդի բարելավումը շարունակվել է: 19-րդ դարի վերջին հայտնագործվել է սպիտակ վառոդը, որը հետագայում կոչվեց առանց ծխի վառոդ, որը հիմնված էր նիտրոցել յուլոզայի վրա։ Այդ վառոդը այրվում էր շերտերով, ինչը բարելավում էր արկերի բալիստիկ հատկությունները։ Սպիտակ վառոդն այրվելիս շատ ավելի փոքր քանակությամբ ծուխ էր արտադրում, ինչը մեծ բեկում մտցրեց հրետանու զարգացման գործում։ 1884 թվականին Ֆրանսիայում հայտնագործվեց պիրոքսիլինի վառոդը, որն ավելի հզոր էր, քան սև փոշին, բայց ավելի անկանխատեսելի, ուստի այն օգտագործվում էր միայն փոքր թնդանոթներում: 1887 թվականին Ալֆրեդ Նոբելը հայտնագործել է բալիստիկ վառոդը։ Անգլիայում 1889 թվականին նոբել յան բալիստիկ վառոդի հիման վրա ստեղծվել է կորդիտ վառոդը։

Նոր նյութերն ավելի հզոր էին, բայց նաև ավելի կայուն, քան սպիտակ փոշին կամ վառոդը։ Ներկայում օգտագործվում է վառոդի երկու հիմնական տեսակ՝ ծխացող և անծուխ: Երկու տեսակներն էլ արտադրվում են արդյունաբերական ճանապարհով և տարբերվում են իրենց կազմով։ Յուրաքանչյուր տեսակը նախատեսված է որոշակի իրավիճակում օգտագործելու համար:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank to Present a Unified Ecosystem Concept at DigiTec 2026Ucom Supports Annual Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026 Competition in YerevanIDBank Presents the Rate.Trading Digital Platform at Toon Expo.Invest 2026The Second Khachaturian International Youth Competition Concludes at China National Opera House Under the Artistic Direction of Sergey Smbatyan"The network this time for COP17 was the most one of exceptional network we have ever had." The service quality by Team was highly appreciated by UN representativeRate.Trading: Large Transactions with Digital Management of Exchange Rate RisksVIVA Foundation Named November Beneficiary of “The Power of One Dram”Special Mortgage Offers: IDBank at Toon Expo: Invest 2026Vahe and Vigen Badalyan File Lawsuit Against 1in.am Seeking Protection of Their Business ReputationIDBank at the UBA Regional Conference: From Travel Solutions to Business OpportunitiesJoint statement by the parties consolidatted around the national agenda35% Discount for the 35th Anniversary on Selected IDBank CardsConverse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Business loan pre-approval in five minutes — what did Unibank showcase in Gyumri?Converse Bank Expands Its International Capabilities Through Cooperation with Citibank N.A.Bratislava forum to debate Armenia’s strategic futureUcom Service Center in Artashat Reopens at a New AddressUcom and Republican Union of Employers of Armenia Sign Cooperation MemorandumCreate your Visa Digital from Unibank for purchases and transfersUcom – Main Sponsor of the 21st International Microelectronics OlympiadIDBank and Idram Hold Financial Literacy Session for Young Chess PlayersUcom Supports Silicon Mountains 2026, Driving Innovation and Technological DevelopmentIDBank has issued perpetual coupon bonds for the first timeIDBank Supports the Reconstruction of the Spandaryan Canal: Commemorative Plaque Dedicated to the Project SignedIDBank and Idram Presented Several Environmental Initiatives at COP17Ucom Shares Its Experience in Private Sector Engagement in Nature Conservation at COP17 Blue Zone«Here’s the screenshot, the money has been transferred»: IDBank warns of fake payment scamsFirst Steps in Your Career with IDBank: 16th Cycle of IDream LaunchedDigital Architecture for a Sustainable Future: IDBank's Article in Regional Post MagazineRate.Trading. New Digital Culture of Currency ExchangeDigital Future and Sustainable Development: IDBank's Chairman of the Management Board in an Interview with ForbesApplications Now Open: Armenian Virtuosos International Academy-Festival 2027Book Published with Ucom’s Support Presented at COP17: “The Secret Path of Hovazadzor”Ucom Highlights the Role of Technology in Nature Conservation at COP17“The people of Stepanavan will show through their votes that every attempt to deceive them with videos is doomed to fail”: “Strong Armenia” Party With Ucom’s Support, SunChild Brings Cinema and Environmental Conservation TogetherYoung Musicians of the “Armenian Virtuosos” Program Perform in the COP17 A Birthday in Italy with UnibankIdram and IDBank Participated in the Opening of My Forest Armenia’s Pavilion at COP17Unibank Receives B++ Sustainability Alignment Rating from Agents for Impact GmbH Ucom Supported Yerevan Conservation Symposium 2026 as Strategic PartnerIDBank to Showcase Environmental and Innovative Initiatives at COP17New AI-Powered Wildlife Monitoring Camera Installed in Paruyr Sevak with the Support of Ucom35 Years of Trust: IDBank Celebrates with Its CustomersBusiness and mining leader Mark Cutifani to deliver keynote speech at the 3rd Mining Armenia Forum“From Classroom to Orbit”: With Ucom’s Support, “Space 1.0” Is Being Introduced in 15 Schools Across ArmeniaAfeyan Initiatives for Armenia Awards Grant to the Armenia Education Initiative to Expand the Teach For Armenia’s Seroond School Turnaround Program Ucom to Participate in COP17 Together with FPWC, Showcasing Their Environmental Partnership“The Golden Hour”: IDBank explains how to respond effectively to a scam attackNelli Kocharyan Presents Converse Bank’s Vision for Development of International Relations at the BACEE Conference