Ереван, 18.Ноябрь.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Глава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близко Рост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБР Трамп: США больше не намерены вести торговлю с Испанией Артем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня «Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой» Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским морем Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета «Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей Лихачёв Армения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: Пашинян На автодороге Ереван-Севан произошел камнепад

Արդյո՞ք իրականում վառոդի ստեղծողը Նոբելն է. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Վառոդը հայտնագործվել է Չինաստանում։ Ոչ ոք չգիտի այդ սև փոշու ի հայտ գալու ճշգրիտ տարեթիվը, սակայն համարվում է, որ դա տեղի է ունեցել մ.թ.ա. մոտ 8-րդ դարում։ Այն ժամանակներում Չինաստանի կայսրերը շատ էին մտահոգված սեփական առողջությամբ և ցանկանում էին երկար ապրել, նույնիսկ երազում էին անմահության մասին: Դրան հասնելու համար էլ խրախուսվում էր չինացի ալքիմիկոսների աշխատանքը, որոնք փորձում էին հայտնաբերել կախարդական էլիքսիր: Իհարկե, մարդկությունը չստացավ անմահության հեղուկը, բայց չինացիները, ցույց տալով իրենց համառությունը, բազմաթիվ փորձեր էին կատարում՝ խառնելով տարբեր նյութեր։ Դրանք երբեմն ավարտվում էին տհաճ միջադեպերով։

Դրանցից մեկն էլ տեղի է ունեցել այն բանից հետո, երբ ալքիմիկոսները խառնել են սելիտրան, ածուխը և որոշ այլ բաղադրիչներ: Պատմությանը անհայտ հետազոտողը նոր նյութի փորձարկման ժամանակ կրակ ու ծուխ է ստացել: Հորինված բանաձևը նույնիսկ գրանցվել է չինական տարեգրության մեջ։ Երկար ժամանակ այդ սև փոշին օգտագործվում էր միայն հրավառության համար, իսկ հետո չինացիներն ավելի հեռուն գնացին։ Նրանք կայունացրին այդ նյութի բանաձևը և սովորեցին օգտագործել այն պայթյունների համար։ 11-րդ դարում պատմության մեջ առաջին անգամ հայտնագործվել է վառոդային զենքը: Դրանք մարտական հրթիռներ էին, որոնցում վառոդը սկզբում բռնկվում էր, ապա պայթում։ Նման վառոդային զենքերը օգտագործվել են բերդապարիսպների պաշարումների ժամանակ։ Սակայն այդ օրերին դա ավելի շատ հոգեբանական ազդեցություն ուներ հակառակորդի վրա, քան վնասող:

Այն ժամանակվա ամենահզոր զենքը, որը ստեղծել են հին չինացի գիտնականները, ձեռքի կավե ռումբերն էին: Եվրոպայում վառոդի առաջին հայտնվելը կապված է բյուզանդացի Մարկոս Հույնի անվան հետ, որը նկարագրել է վառոդի բաղադրությունն իր ձեռագրում: Դա տեղի է ունեցել մոտ 1220 թվականին։ Անգլիացի գիտնական Ռոջեր Բեկոնն առաջինն էր, որ 1242 թվականին իր գիտական տրակտատում հիշատակել է վառոդի մասին։ Եվրոպայում վառոդի երկրորդական գյուտը կապված է ալքիմիկոս վանական Բերթոլդ Շվարցի անվան հետ, որն իր փորձերն իրականացնելիս պատահաբար սելիտրայի, ածուխի և ծծմբի խառնուրդը սկսել է մանրացնել հավանգի մեջ, բայց խառնուրդը բռնկվել է պատահական կայծից: Շվարցին է վերագրվում նաև առաջին թնդանոթի ստեղծման գաղափարը: Այնուամենայնիվ, դա հավանաբար պարզապես լեգենդ է։ Առաջին անգամ 1346 թվականին Կրեսիի ճակատամարտում բրիտանացիներն են օգտագործել ձուլածո բրոնզե թնդանոթներ՝ համազարկ արձակելով ֆրանսիացիների դեմ։

Վառոդի գյուտից հետո վանականները մի քանի տարի աշխատել են բաղադրիչների իդեալական հարաբերակցությունը որոշելու համար: Բազմաթիվ փորձարկումներից և սխալներից հետո առաջացել է «կրակի խառնուրդը», որը բաղկացած էր ածուխից, ծծումբից և սելիտրայից։ Սելիտրան այն վերջին բաղադրիչն էր, որը որոշիչ դարձավ վառոդի գյուտի կայացման գործում։ Բանն այն է, որ բնության մեջ սելիտրա գտնելը բավականին դժվար է, սակայն Չինաստանում այն մեծ առատությամբ հանդիպում է հողում։ Լինում են դեպքեր, երբ այն դուրս է գալիս երկրի մակերես մինչև երեք սանտիմետր հաստությամբ սպիտակավուն շերտով։ Որոշ չինացի խոհարարներ սննդին աղի փոխարեն սելիտրա են ավելացրել՝ համը բարելավելու համար: Նրանք միշտ նկատել են, որ երբ սելիտրան կրակի մեջ է ընկնում, վառ բռնկումներ է առաջացնում և ուժեղացնում այրումը։ Մարդիկ վաղուց գիտեին ծծմբի հատկությունների մասին, այն հաճախ օգտագործվում էր հնարքների համար, որոնք վանականներն անվանում էին «մոգություն»:

Վառոդի վերջին տարրը՝ ածուխը, միշտ էլ օգտագործվել է այրման ժամանակ ջերմություն արտադրելու համար։ Ուստի զարմանալի չէ, որ այդ երեք նյութերը դարձան վառոդի հիմքը։ Հետագա տարիներին վառոդի բարելավումը շարունակվել է: 19-րդ դարի վերջին հայտնագործվել է սպիտակ վառոդը, որը հետագայում կոչվեց առանց ծխի վառոդ, որը հիմնված էր նիտրոցել յուլոզայի վրա։ Այդ վառոդը այրվում էր շերտերով, ինչը բարելավում էր արկերի բալիստիկ հատկությունները։ Սպիտակ վառոդն այրվելիս շատ ավելի փոքր քանակությամբ ծուխ էր արտադրում, ինչը մեծ բեկում մտցրեց հրետանու զարգացման գործում։ 1884 թվականին Ֆրանսիայում հայտնագործվեց պիրոքսիլինի վառոդը, որն ավելի հզոր էր, քան սև փոշին, բայց ավելի անկանխատեսելի, ուստի այն օգտագործվում էր միայն փոքր թնդանոթներում: 1887 թվականին Ալֆրեդ Նոբելը հայտնագործել է բալիստիկ վառոդը։ Անգլիայում 1889 թվականին նոբել յան բալիստիկ վառոդի հիման վրա ստեղծվել է կորդիտ վառոդը։

Նոր նյութերն ավելի հզոր էին, բայց նաև ավելի կայուն, քան սպիտակ փոշին կամ վառոդը։ Ներկայում օգտագործվում է վառոդի երկու հիմնական տեսակ՝ ծխացող և անծուխ: Երկու տեսակներն էլ արտադրվում են արդյունաբերական ճանապարհով և տարբերվում են իրենց կազմով։ Յուրաքանչյուր տեսակը նախատեսված է որոշակի իրավիճակում օգտագործելու համար:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

IDBank представит концепцию единой экосистемы на DigiTec 2026Без 102-й базы Армении конец. Аршак КарапетянЧто будет, если выведут 102-ю базу? Аршак КарапетянЕвропейский курс Армении между обещаниями и обязательствамиПри поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарииIDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностейСкидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летияПредварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак КарапетянЦентр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресуДемократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничествеОформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводовUcom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектроникеIDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологийIDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валютыЦифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке UcomUcom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с ЮнибанкомЯ знал о его проазербайджанской позиции и, будучи советником, сдерживал его. Аршак Карапетян