ՀՀ քրեական օրենսգրքի նոր նախագիծը փոփոխություններ է նախատեսում մի շարք հիմնարար դրույթներում
ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի նախագիծը մշակող աշխատանքային խումբը մի շարք կարևոր փոփոխություններ է առաջարկել հանցանքի և դրա տեսակների, քրեական պատասխանատվության ենթակա անձանց, մեղքի և դրա ձևերի, հանցագործության փուլերի, հանցակցությանը և հանցագործությունների բազմակիության, անչափահասների կողմից կատարվող հանցագործությունների դեպքում պատժի նշանակման ձևերի և մի շարք այլ դրույթերի վերաբերյալ:
ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի նախագծում ճշգրտվել են նաև հանցափորձն և ավարտված հանցագործություն հասկացությունների տարբերությունը:
«Մենք այնպես ենք արել, որ հստակ լինի ավարտված և չավարտված հանցագործությունների տարբերությունը: Օրինակ, մարդը նշան բռնեց, կրակեց, բայց ձգանի անսարքության պատճառով հանցագործություն տեղի չունեցավ. հիմա դա ավարտված հանցագործությո՞ւն է, թե` ոչ: ՀՀ Արդարադատության ակադեմիայում դասավանդելու ընթացքում լսարանի 50 տոկոսն ասում էր՝ ավարտված է, 50 տոկոսը՝ չավարտված:
Այդ պատճառով մենք ձևակերպել ենք, որ հանցագործությունը համարվում է ավարտված, եթե անձը կատարել է անհրաժեշտ արարքները՝ իր դիտավորության մեջ նշված հանցագործությունն իրականացնելու համար և կարծել է, թե ինքն ավարտել է հանցագործությունը: Հանցագործությունը համարվում է չավարտված` երբ անձը կատարել է գործողություններ, սակայն գիտակցում է, որ այն ավարտին չի հասցրել և այն ավարտելու համար կարիք ունի նոր արարք կատարել»,- ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի հայեցակարգային հիմնադրույթներին նվիրված կլոր սեղան-քննարկման ժամանակ այս մասին հայտնեց Ե րևանի պետական համալսարանի քրեական իրավունքի ամբիոնի վարիչ, ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի նախագիծը մշակող աշխատանքային խմբի ղեկավար Արա Գաբուզյանը:
Ներկայացված նախագծի մի շարք հոդվածներում հանցանքի խմբակային բնույթը ծանրացուցիչ հանգամանք է դիտվում, սակայն, անչափահասների մասով առաջարկվում է, որ այն չդիտվի ծանրացնող հանգամանք:
Բացի այդ, ներկայումս գործող` երկու անձանց համատեղ կատարած և վտանգավոր հետևանք առաջացրած արարքի դեպքում քրեական պատասխանատվության է ենթարկվում միայն այն անձը, ում գործողությունից առաջացել է հետևանքը:
«Քրեակատարողական պրակտիկայում լինում են դեպքեր, երբ չեն կարողանում պարզել, թե կոնկրետ ում անմիջական գործողությունից է առաջացել տվյալ հետևանքը: Օրինակ` շվեյցարական Ալպերում երկու լեռնագնաց քարեր են նետում ներքևի ճանապարհի վրա` համոզված լինելով, որ այնտեղ մարդ չկա:
Սակայն, հետո պարզվում է, որ այդ քարերից մեկը դիպչ ել է մեկին, և նա մահացել է, իսկ քարը փամփուշտ չի, որ նույնականացման գործընթաց կատարեն: Ի վերջո` շվեյցարական դատարանը երկուսին էլ քրեական պատասխանատվության է ենթարկում, ինչը ճիշտ մոտեցում է»,- նկատեց Արա Գաբուզյանը:
Փորձագետի բնորոշմամբ` հանցագործության հասկացության մեջ հանրային վտանգավորության մասին նշումը կապված է նաև դիտավորության բնորոշման հետ: Եթե հանցագործության հիմնական հատկանիշը հանրային վտանգավորությունն է, ապա դա իրականացնող անձի դիտավորության մեջ պետք է առկա լինի:
«Բազմաթիվ դեպքերում արարքի հանրային վտանգավորության գիտակցման մասին խոսք լինել չի կարող, և նույնիսկ լինում են դեպքեր, երբ անձը մտածում է, թե օգտակար արարք է կատարում. այս պարագայում ճիշտ կլինի խոսել արարքի հակաիրավականության գիտակցման մասին: Այդ պատճառով` հանցագ ործության հասկացողությունից պետք է բացառել հանրային վտանգավորության մասին նշումը»,- նշեց Գաբուզյանը:
Նա հավելեց, որ օրենքի նախագծի հայեցակարգով, կրկնահանցագործության հասկացության կիրառումը, որպես պատիժը ծանրացնող հանգամանք և պատժի պարտադիր խստացում, նախատեսվում է միայն այն դեպքում, երբ անձը նախկինում ազատազրկվել է, և, իր դատվածությունը դեռևս չմարված, կատարել է դիտավորյալ հանցանք, որի համար պետք է ազատազրկման դատապարտվի: «Բացի այդ, մենք համարում ենք, որ գործող քրեական օրենսգիրքը սխալ է կարգավորում հարբածության վիճակում հանցանք կատարած անձի քրեական պատասխանատվության բնորոշումները. շատ դեպքերում հարբածությունը կարող է գնահատվել որպես պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք: ՀՀ քրեական օրենսգրքի նոր նախագծի համաձայն հարբածության վիճակում հանցանք կատարած անձը չի ազատվում քրեական պատասխանատվությունից, իսկ առանձին դեպքերում հարբածությունը կարող է համարվել քրեական պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք»,- շեշտեց Արա Գաբուզյանը:
ՀՀ կառավարությունը 2015 թվականի հունիսի 4-ին հավանություն տվեց ՀՀ քրեական նոր օրենսգրքի հայեցակարգին: Նոր հայեցակարգով կբարձրանա մարդու իրավունքների քրեաիրավական պաշտպանվածության մակարդակը, կբացառվեն հանցագործությունների որակման կանոնների սահմանման և հանցակազմերի հստակ ձևակերպման միջոցով քրեաիրավական նորմերի սխալ կիրառումը, դատական սխալները, կբարձրանա պատժի նշանակման կանոնների սահմանմամբ` պատժի արդյունավետության մակարդակը:
Միաժամանակ, այլընտրանքային պատժատեսակների ցանկի ընդլայնմամբ` ազատությունից զրկելու հետ կապված պատժատեսակների նշանակման ծավալներն էականորեն կնվազեն, կկատարելագործվեն քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից ազատելու ինստիտուտները, կստեղծվեն հանցանք կատարած անձի ուղղման և վերասոցիալականացման նպատակի իրագործման արդյունավետության նախադրյալներ:
Բացի այդ, հայեցակարգը կնպաստի նաև քրեական օրենսդրության ոլորտում ՀՀ ստանձնած միջազգային պարտավորությունների կատարման ապահովմանը:
