«Հայրիխ Բյոլլ հիմնադրամ»-ում կայացել է Հայոց ցեղասպանությանը նվիրված գիտաժողով

Բեռլինում՝ «Հայրիխ Բյոլլ հիմնադրամում», սեպտեմբերի 6-ին տեղի է ունեցել գիտաժողով՝ «Անցյալի ներկան. 1915թ. Հայոց ցեղասպանությունից 100 տարիանց խորագրով»:

Գիտաժողովը կազմակերպվել է «Հայրիխ Բյոլլ հիմնադրամի» և«Գերմանահայկական ընկերակցության» կողմից:

Բացման խոսքով հանդես են եկել հիմնադրամի տնօրեն Սերգեյ Լագոդինսկին և «Գերմանահայկական ընկերակցության» նախագահ Րաֆֆի Կանտյանը: Գիտաժողովի ընթացքում ելույթ են ունեցան Բունդեսթագի փոխնախագահ, «Միություն 90/Կանաչներ» կուսակցության անդամ Կլաուդիա Ռոթը, նույն կուսակցության անդամ, Բունդեսթագի պատգամավոր Պետեր Մայվալդը, «Հայնրիխ Բյոլլ հիմնադրամի» Ստամբուլի գրասենյակի տնօրեն Քրիստիան Բրաքելը, ԵՊՀ պրոֆեսոր Աշոտ Հայրունին, «Հուշամատյան» կայքէջի հիմնադիր Վահե Թաչճյանը, Ստամբուլի Սաբանչի համալսարանի հետազոտող Այշենուր Քորքմազը, Թուրքիայում քաղաքական հետապնդումների հետևանքով Գերմանիա գաղթած հրապարակախոս Ռեջեփ Մարաշլին և ուրիշներ: Բանախոսները ներկայացրել են Հայոց ցեղասպանության հակիրճ պատմությունը, ականատեսների վկայությունները, քննարկել են Ցեղասպանության ճանաչման գործընթացում իրականացվելիք անհրաժեշտ քայլերը:

Քննարկման հիմնական թեման ոչ միայն Թուրքիայի, այլև Գերմանիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության փաստի վերջնականապես ճանաչման անհրաժեշտությունն է եղել: Ինչպես նշել է հայտնի գերմանացի հրապարակախոս Վոլֆգանգ Գուստը, զոհերի ժառանգները նույնպես զոհեր են, իսկ ոճրագործների ժառանգները ոճրագործ չեն: Սակայն եթե վերջիններս չեն ընդունում իրենց նախնիների հանցագործությունը, նրանք ևս դառնում են մեղսակից այդ ոճրին:

Գերմանիայում Թուրքիայի դեսպանության ներկայացուցչի այն հարցին, թե ինչպես կարելի է խոսել Մեծ եղեռնը որպես ցեղասպանություն որակելուց, երբ «ցեղասպանություն» եզրույթը միայն 1948թ-ին է ի հայտ եկել, Ցյուրիխի համալսարանի Ժամանակակից պատմության ամբիոնի պրոֆեսոր Հանս-Լուկաս Քիզերը հիշեցրել է, որ Հոլոքոստի ժամանակ ևս չի եղել նման եզրույթ, այդուհանդերձ այն ճանաչվել է որպես ցեղասպանություն: Ավելին, նա նկատել է, որ այսօր քննարկվում է Հերերոյի դեպքերը որպես ցեղասպանություն ճանաչելու հարցը, իսկ դրանք Հայոց ցեղասպանությունից էլ առաջ են տեղի ունեցել: Ուստի խոսքը ոչ թե իրավական խնդրի մասին է, այլ պատմական իրողության և բարոյական ճանաչման:

Միչիգանի համալսարանի Սոցիոլոգիայի և կանանց հարցերով ամբիոնի դասախոս Ֆաթմա Մյուգե Գյոչեքը նկատել է, որ խնդիրը թուրք հասարակության մոտ կայանում է նրանում, որ թուրքերը հերքում են այդ իրադարձությունները՝ ելնելով թերթերում տպագրված մեկ (լավագույն դեպքում՝ մի քանի) հոդվածներից և չցանկանալով ընթերցել որևէ գիտական աշխատություն, արխիվային փաստաթուղթ կամ ականատեսի վկայություն: Նա ավելացրել է, որ այո, դրանում հիմնական մեղավորը Թուրքիայի իշխանություններն են, սակայն մենք` թուրքերս էլ մեղավոր ենք, որ չենք կարդում, չենք տեղեկանում, քանի որ այսօր արդեն ունենք դրա հնարավորությունը: Նրա կարծիքով, պետք է տարանջատել Թուրքիայի որպես պետության ճանաչումը թուրք հասարակության ճանաչումից: Երբ թուրք հասարակությունը հասկանա ճանաչելու կարևորությունը և ինչպես Հրանտ Դինքի ժամանակ փողոց դուրս գա, ապա իշխանությունները խոնարհ ծառայի նման նրանց կենթարկվեն:

Իսկ Բունդեսթագի փոխնախագահ Կլաուդիա Ռոթն առաջարկել է հստակ քայլեր ձեռնարկել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման գործընթացում առաջընթաց արձանագրելու նպատակով: Այդ քայլերից առաջինը գոնե Գերմանիայում պետք է լինի, ըստ Կ. Ռոթի, գերմանական դպրոցական դասագրքերում Հայոց ցեղասպանության մասին գլխի ավելացումը, հետագայում նաև թուրքական դասագրքերի ամբողջությամբ վերանայումը:

Միջոցառմանը մասնակցել են Գերմանիայում ՀՀ դեսպան Ա. Սմբատյանը, ԳԴՀ-ում հավատարմագրված այլ երկրների դիվանագետներ, հայ համայնքի ներկայացուցիչներ, գերմանացի պատմաբաններ, լրագրողներ, հասարակական և քաղաքական գործիչներ: