Ֆեմիդա, դու տեսնո՞ւմ ես

Տարեվերջյան թոհ ու բոհը հնարավորություն չտվեց անդրադառնալ երիտասարդ նախարարուհու (Արփինե Հովհաննիսյան) տարեվերջյան ասուլիսին: Հետևելով նախարարուհու գործունեությանը՝ առաջին իսկ կողմնակի հայացքից պարզ է, որ նա այդքան էլ կոմպետենտ չէ իր զբաղեցրած պաշտոնին: Դա հատկապես ակնառու էր ասուլիսի ժամանակ, երբ նախարարուհին փորձում էր իրավաբանական եզրաբանությամբ խեղդելով մասնակիցներին, իրենից կամ իր պատասխանատվության ոլորտից օտարել շատ խնդրահարույց հարցադրումներ:

 Այն, որ արդարադատության համակարգն իր բոլոր ոլորտներով և կառույցներով ամենախնդրահարույցներից է Հայաստանում կամ կոռուպցիոն ռիսկերով հավակնում է թոփ եռյակում հայտնվել, եթե այդ եռյակում չէ, կարծես գաղտնիք չէ ոչ ոքի համար: Այնուամենայնիվ, հարկ է անդրադառնալ նախարարուհու մի քանի աչք ծակող զեղումներին, որոնք վերաբերում են այս համակարգին:

  Նախարարուհին պնդում է, թե Հայաստանում կա արդարադատություն կամ որ այն է` դատարանները գործում են: Մեղմ ասած, այս պնդումն անգամ կասկածի տակ է դրել երկրի առաջին դեմքը: Սակայն, եթե անգամ վերանանք զուտ հայկական միջավայրից, ապա վերջին տարիներին ես չեմ հիշում նման դեպք, երբ հայաստանյան դատարանների կայացրած վճիռները բողոքարկվել են Եվրոպական դատարանում և ՀՀ-ն կամ այլ կերպ ասած՝ ՀՀ դատական տարբեր ատյանների կողմից կայացրած վճիռները, հաղթել են: Սա արդեն փայլուն գնահատականն է այն մասին, թե Հայաստանում ինչ արդարադատություն է իրականացվում: Տարբեր քրեակատարողական հիմնարկներում կամ ուղղիչ գաղութներում տիրող իրավիճակի մասին չենք էլ ուզում խոսել, որպեսզի շատ չծանրացնենք տարեսկզբյան տրամադրությունները: Բայց հանգամանքը, որ այդ հիմնարկներում պատիժ կրողներից յուրաքանչյուր երրորդը վերադառնում է այնտեղ, մեղմ ասած, չի խոսում ուղղվելու կամ դրան ուղղված աշխատանքների մասին, սա էլ հո նախարարուհու գործունեության տիրույթում է: Բայց նախարարուհու ամենաֆանտաստիկ դիտարկումը կապված էր ԴԱՀԿ ծառայության հետ:

  Նախ՝ նախարարուհին պնդեց, թե չի հետաքրքրվում իր նախարարության աշխատակիցների ունեցվածքով կամ դրանք ձեռք բերելու ուղիներով, ապա՝ իր խորին հարգանաց հավաստիքն ու գոհությունը հայտնեց այդ ծառայության և հենց նույն ծառայության պետի գործունեության վերաբերյալ: Ախր, հարգելի՛ նախարարուհի, Դուք ղեկավարում եք արդարադատության նախարարությունը, էլ ո՞վ, եթե ոչ Ձեր գերատեսչությունը, չհետաքրքրվի իր աշխատակիցների դարսած միլիոններով: Եթե լծակների կամ ինֆորմացիայի պակաս ունեք, ապա մամուլ կարդացեք, այնտեղ կմատնանշեն այդ միլիոնների ծագման իրական աղբյուրները: Իսկ ԴԱՀԿ-ը ծառայության մասին խոսելիս պետք է չափազանց զգույշ լինենք, որպեսզի թույլ չտանք բառեր, որոնք արդի հայերենում կոչվում են հայհոյանք: Դժվար է գտնել մեկ քաղաքացու, ով շփված լինի այդ կառույցի հետ և իր խոսքը չսկսի ոմանց նախնյաց հիշատակելուց: Այն, որ կառույցի գործունեության հետ առնչվում կամ առնչվել է ՀՀ քաղաքացիների գրեթե կեսը, գաղտնիք չէ: Այստեղ ավելի շատ սոցիալական անմխիթար վիճակն է, որին չենք անդրադառնա: Սակայն հետաքրքրական է այդ կառույցի գործելաոճը:

 Ով մեկ անգամ շփվել է, կարող է փաստել, որ այդ կառույցը վերից վար փոխել է պետք՝ սկսած իր դիմումներ ընդունող բաժնից, վերջացրած օլիգոպոլիկ վերնախավով: Այժմ կառույցի իրավականության շուրջ: Չենք խոսի այն մասին, որ ենթադրենք, 30.000 դրամանոց տույժ չվճարելու համար կալանք կամ արգելանք է դրվում քաղաքացու ոչ միայն դրամական միջոցների, այլ նաև նույնքան դոլար արժողությամբ տան վրա: Դրա մասին շատ է խոսվել ու գրվել: Անդրադառնանք կառույց-դատարան հարաբերակցությանը: Երբ կառույցը ստանում է վճիռ` այս կամ այն քաղաքացու միջոցների վրա կալանք դնելու, դա ի կատար է ածում նույն վայրկյանին: Բայց երբ նույն քաղաքացին, իր պարտավորությունները կատարելուց հետո, մի քանի բաղձալի ինստանցիաներ հաղթահարելով, դատարանի վճիռը ձեռքին, որի վրա ի դեպ գրված է` կատարել անհապաղ, հայտնվում է ԴԱՀԿ դիմումների ընդունման բաժնում, ապա բախվում է հետևյալ տեսարանին:

  1990-ականների նավթի հերթն անգամ իր հմայքով կնախանձեր այդ վիճակին, բայց եթե նավթի հերթերում սպասարկում էին ոչ այնքան հիգենիկ արտաքինով մարդիկ, ապա այստեղ, մի բավականին հմայիչ օրիորդ, որի հետ երկու բառ փոխելուց հետո պարզում ես, որ տեսքն ուղիղ հակադրությունն է ինտելեկտի և կարևորությունը գիտակցվում է շրջազգեստի կարճության տիպական մոտիվացիայով, քեզ մի քանի անգամ փորձում է ապացուցել, որ ձեր դիմումը վաղը կուղարկվի համապատասխան բաժին` գործին ընթացք տալու համար: Այստեղ, իհարկե, ցանկացած մանկավարժական տաղանդի տեր մարդ չի կարող այդ օրիորդին բացատրել ԱՆՀԱՊԱՂ բառի իմաստը, մնում է միայն մխիթարվել նրանով, որ եթե այդ աղջնակն ապրեր միջնադարյան Եվրոպայում, ապա հաստատ կկանգներ ինկվիզիցիայի դատարանի առաջ: Ինչևէ, սա ցույց է տալիս այն հանգամանքը, որ տվյալ դեպքում ԴԱՀԿ կառույցը չի հարգում արդարադատության նախարարության շրջանակներում գտնվող մեկ այլ կառույցի որևէ ատյանի դատարանի որոշում, որը կարծես գերակա պետք է լիներ: Ու այս պայմաններում փորձել գովերգել մի կառույցի, որը իրավական բերումով, թե ճակատագրի հեգնանքով համարվում է առանց այն էլ կեղեքված ժողովրդին հարստահարող լծակներից մեկը, մեղմ ասած, այնքան էլ գովելի չէ:

 Եթե իմաստուն և կույր աստվածուհի Ֆեմիդան լսեր երիտասարդ նախարարուհու ասուլիսը, համոզված եմ, որ նրա տեսողությունը կվերականգնվեր տեսնելու համար, թե ով է այդքան լավատես արտահայտվում համակարգի մասին:

Հ. Գ. Հին աշխարհի մի շարք երկրներում դատավորը դատը վարում էր նստած կաշվե բազմոցին: Իսկ բազմոցի կաշին այն նախկին դատավորի կաշվից էր, որին սպանել էին կաշառք վերցնելու համար: Այս հիշեցումը հին աշխարհի շատ դատավորների ստիպում էր անաչառ լինել, որպեսզի հաջորդ դատավորը չնստի իր կաշվից կարված բազմոցին: Միգուցե մոռացված հինը վերականգնել է պետք:

 Վահրամ Թոքմաջյան

Orer.am,վերլուծաբան