Գյուղ՝ սահմանի վրա. Ջիլիզայի մասին գիտեն միջազգային փառատոններում, բայց չի բացառվում, որ մեր իշխանությունները դրա տեղն էլ չիմանան

Օրերս դարձյալ կազմակերպվել էր Մարինե և Սոնա Քոչարյանների «Ինչպես անցնել Ջիլիզից Ջիլիզ» վավերագրական ֆիլմի ցուցադրությունը: Ֆիլմը միջազգային հեղինակավոր մի շարք փառատոներում արժանացել է մրցանակների և այսօր էլ շարունակում է իր հաղթարշավը:

Ֆիլմի հեղինակների խոսքով՝ իրենց նպատակն է ոչ միայն բարձրաձայնել հայ-վրացական սահմանային գյուղերի ներկայի ու հիմնական խնդիրների մասին, այլ այդ մեկ օրինակով հասարակության և կառավարությունների ուշադրությունը հրավիրել սովորական մարդու ապրումների վրա, որոնք հիմնականում քաղաքական որոշումներից են բխում ու շատ հաճախ դառնում են մարդկանց դժբախտության պատճառ:

Ֆիլմի հերոսը գյուղի միակ բազմազավակ ընտանիքի աղջնակներից մեկն է՝ Լուսինեն, ով չնայած ապրում է Հայաստանի տարածքում գտնվող Ջիլիզա գյուղում, բայց չի կարողանում կողքի գյուղում ապրող իր բարերկամերին այցելել, քանի որ այդ երկու հայական գյուղերի միջով անցնող գետակը արդեն մի քանի տարի է՝ վերածվել է հայ-վրացական պետական սահմանի:

«Ասում են, թե սահման կա, սակայն գյուղացիներից ոչ մեկը դա չի տեսել: Չկա ո´չ նշան, ո´չ մետաղալար, ո´չ անցակետ: Միայն գետակն է բաժանում գյուղը երկու`հայկական և վրացական կողմերի»,- անկեղծանում է ֆիլմի հերոս Լուսինեն:

Նա և նրա ընտանիքի անդամները, ովքեր ապրում են Ջիլիզայից ընդամենը մեկ կիլոմետր հեռավորության վրա՝ կողքի գյուղում, իրականում առանձին «աշխարհներում» են ապրում, քանի որ սահմանը «գծելուց» հետո երկու գյուղերը հայտնվել են տարբեր պետությունների վարչական տարածքներում:

Եվ արդեն մի քանի տարի է, ինչ թոռնիկը տատիկին այցելելու կամ հարազատին այցելելու համար ստիպված է անձնագիր հանել ու հարյուրավոր կիլոմետրեր կտրել, ու չնայած նրանց ամեն օր տեսնում է, բայց գյուղ մտնել չի կարող:

Ֆիլմի հեղինակներից Սոնա Քոչարյանը Orer.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ նախկինում իրենք էլ են քիչ տեղեկացված եղել սահմանամերձ գյուղերի խնդիրների մասին, իսկ Ջիլիզա գյուղն իր հոգսերով հայտնաբերել են լրագրողական հետաքննության արդյունքում, բայց հոգսաշատ այս գյուղի խնդիրները ֆիլմում փոքր-ինչ հումորով ներկայացնելը  եղել է նրանց թիվ մեկ խնդիրը.

«Մենք մեր ֆիլմով նպատակ էինք դրել խնդիրները մանուկների աչքերով մատուցել: Գյուղը սովորական գյուղ է՝ իր առօրյա խնդիրներով, սակայն ավելի շատ լոռեցու կերպարն է, որ հանդիսատեսի վրա անհոգ մարդկանց տպավորություն թողնում»,- ասում է Մարինեն:

Ամենաշատը, որի մասին ֆիլմի հեղինակները ուզում էին բարձրաձայնել, այն էր, որ երբ խոսք է գնում հայ-ադրբեջանական սահմանի մասին, և՛ դրամաշնորհներ են տրամադրվում, և՛ տեխնիկա, այնինչ հայ-վրացական սահմանային խնդիներն այնքան էլ չեն հետաքրքրում ո՛չ ղեկավարներին, ո՛չ էլ դրամաշնորհներ տրամադրող կազմակերպություններին:

«Այդ է պատճառը, որ մենք ուզում ենք բարձրաձայնել հենց այդ թեման՝ որ հայ-վրացական սահմանին գոյություն ունի այսպիսի տարածք, որտեղ տարեցտարի խստացումներ են տեղի ունենում և մարդիկ այնտեղ ոչ միայն վատ են ապրում, այլև վախի մթնոլորտում: Բացի այդ, առևտուրը լրիվ կտրվել է և այդ սահմանի պատճառով մարդիկ հայտնվել են մեկուսացման մեջ: Իսկ ամենակարևորը, որի մասին ուզում ենք տեղեկացնել այն է, թե միջպետական սահմանները որքան կարող են մարդկանց կյանքը խեղաթյուրել»,- ասում է Սոնան:

Ի դեպ, Ջիլիզային ամենամոտ գտնվող քաղաքը Ալավերդին է, որը գտնվում է 30 կմ հեռավորության վրա: Սակայն նորմալ ճանապարհ չունենալու հետևանքով գյուղն այնքան է կտրվել քաղաքային կյանքից ու առօրյայից, որ տպավորություն է ստեղծվում, որ այս գյուղով վերջին անգամ խորհրդային տարիներին են իշխանության ներկայացուցիչներ անցել: Իսկ վավերագրական ֆիլմի հեղինակներն ամեն ինչ անում են, որպեսզի Ջիլիզան, իր բնակիչներով ու հոգսերով, գոնե մի քիչ հետաքրքրի մեր այդքան զբաղված իշխանավորներին:

Արմինե Գրիգորյան