PR մասնագետը՝ մամլո խոսնակ-ղեկավար-լրատվականի պետ հարաբերությունների մութ անկյունների մասին

Հաճախ լրագրողների համար անհասկանալի է, թե այս կամ այն կառույցի գործունեությունը լուսաբանելու համար ում պետք է դիմել՝ նախարարի մամուլի խոսնակի՞ն, թե՞ նույն գերատեսչության հասարակայնության հետ կապերի և լրատվության վարչությանը:

Անկեղծորեն խոստովանենք, որ երկրորդ խողովակով տեղեկություն ստանալը հաճախ բավականին ժամանակատար է ու անցանկալի, քանի որ գերատեսչության վարչությունները նախընտրում են լրագրողների հետ գրավոր հարց ու պատասխանի սկզբունքով շփվել: Այն ոչ միայն ժամանակատար է, այլև հաճախ բավականին անարդյունավետ, քանի որ գրավոր հարց ուղղելու դեպքում գերատեսչությունը սովորաբար պատասխանում է օրենքով սահմանված՝ 5 աշխատանքային օրվա ընթացքում, ինչը երբեմն ուշացած է լինում:

Բացի այդ, լրագրողների գրավոր հարցերին տրվող պատասխանները հիմնականում գերատեսչական լեզվով գրված անբովանդակ տեքստեր են, որոնք հիմնականում շրջանցում են բուն հարցը: Այս աշխատաոճը, բնականաբար, չի կարող բավարարել որևէ լրագրողի, այդ պատճառով այս կամ այն գերատեսչության ղեկավարից կամ բարձրաստիճան պաշտոնյայից իրենց հարցի պատասխանն առանց միջնորդի ստանալու համար լրագրողները ստիպված են լինում կտրել նրանց ճանապարհը և պատասխանը ստանալ տեղում: Լրագրողների համար վաղուց արդեն ենթադրելի ու պարզ է, որ տեղեկատվությունը կարող է ուշանալ ոչ միայն օբեկտիվ, նաև սուբեկտիվ պատճառներով, որոնց մեջ կարևոր և առաջնային դեր է խաղում խոսնակ-ղեկավար- լրատվականի պետ ոչ միշտ միասնական աշխատող խողովակը:

Այս և այլ հարցերի մասին է Orer.am -ի զրույցը բանասիրական գիտությունների թեկնածու, PR մասնագետ և փորձագետ Ծովինար Խաչատրյանի հետ:

- Ծովինար, Դուք աշխատել եք և՛ որպես գերատեսչության հասարակայնության հետ կապերի և լրատվության բաժնի ղեկավար, և՛ որպես գերատեսչության ղեկավարի մամլո խոսնակ: Ձեր կարծիքով՝ որքանո՞վ են դրանք նման, կամ տարբեր իրարից կամ դրանք իրար փոխլրացնո՞ղ են, թե՞ հակառակը:

- Բնույթով նման, սակայն գործառույթներով ոչ հստակ տարանջատում ունեցող այս աշխատանքներն իրականում շահերի բախման, գործունեության ոչ պատշաճ լուսաբանման և ներքին խոհանոցը լրագրողներից թաքցնել չկարողանալու սողանցքներ շատ ունեն: Հստակ սահմանված պարտականություններ, իհարկե, կան, կան նաև գործառույթների կրկնություններ, ինչը մեկը մյուսից գործ խլելո կամ մյուսի փոխարեն աշխատել չցանկանալու հետևանքով կարող է անցանկալի իմիջ բերել տվյալ ղեկավարին և կառույցին: Այսօր օրենսդրական կարգավորման բացը փորձում են լրացնել մարդկային հարաբերությունների հիման վրա, ինչը ոչ միշտ ու ոչ բոլորին է հաջողվում: Սա այն դաշտն է, որտեղ մարդկային գործոնը բոլոր հարաբերություններում գերակա է, ուստի պարտականությունների հստակ բաշխումը նույնպես պետք է առաջնահերթ լինի: Այնուամենայնիվ, մի նուրբ սահման կա, որը ոչ միշտ է պահվում: Կարծում եմ՝ սա պահելու դեպքում գուցե աշխատանքի ճիշտ բաշխվածությունը արդյունք կտար: Խնդիրն այն է, որ օրենքով գերատեսչության մամուլի խոսնակը մշակում է PR քաղաքականությունը, իսկ բաժինն իրականացնում է այն: Սակայն օրենքում գործառույթների մասով ձևակերպումներն այնպես են շարադրված, որ շատ հաճախ հնարավոր չէ դրանք տարանջատել իրարից: Իսկապես, կարևոր խնդիր եք բարձրացնում, որը ոչ միայն լրագրողներն են նկատում, այլև քննարկվում է հենց խոսնակների և լրատվության պատասխանատուների շրջանակներում:

- Լրագրողները, հաճախ երկու «թևի» հետ շփվելով, հայտնվում են անհասկանալի իրավիճակում, քանի որ հարցն ուղղելով հասարակայնության հետ կապերի բաժնին, ստիպված են լինում օրերով սպասել պատասխանի կամ նույն բաժնից խորհուրդ են տալիս հարցն ուղղել մամուլի խոսնակին: Արդյո՞ք նույն գերատեսչությունում աշխատող անձանց կապն այդքան թույլ է կամ չի գործում: Որո՞ն ք են տարաձայնությունների հիմնական պատճառները:

- Եթե այդ տեսանկյունից հարցին մոտենանք, ապա իրականում մամուլի խոսնակը պատասխանատու է գերատեսչության ղեկավարի և թիմի աշխատանքի համար, իսկ աշխատակազմին վերաբերող ցանկացած բնույթի տեղեկատվական հարցի պատասխանատու պետք է լինի տեղեկատվության և հանրային կապերի բաժինը:

Բայց, ամեն դեպքում, քանի որ նույն կառույցից է տեղեկությունը դուրս գալիս, ապա ավելի նպատակահարմար է երկուսի համագործակցությունը, քան նրանց տարանջատված աշխատանքը: Եթե մամուլի խոսնակը տեղեկացված չլինի, թե լրատվական բաժնի կողմից ինչ տեղեկություն տրամադրվեց կամ հակառակը, ապա այս դեպքում միանշանակ հիմնարկը կտուժի: Սա նույնպես կանոնակարգված չէ և դարձյալ կախված է մարդկային գործոնից ու բարի կամք դրսևորելու անհրաժեշտությունից:

Այստեղ շատ կարևոր է գերատեսչությունից ինֆորմացիայի ճիշտ փոխանցումը, ինչը որոշ դեպքերում չի արվում և շատ հաճախ մեկը մյուսի հաշվին կամ մեկը մյուսին ինչ-որ բան ապացուցելու համար գիտակցաբար կամ անգիտակցաբար սխալ են աշխատում: Այսօր, իհարկե, կան օրինակելի կառույցներ, որտեղ, ի պատիվ ղեկավարի, փոխհամաձայնեցված և արդյունավետ են աշխատում խոսնակներն ու լրատվականները, սակայն հակառակի վերաբերյալ փաստերն ավելի շատ են:

- Ո՞րն է Ձեր առաջարկը: Ի՞նչ պետք է անել այդ հարցը կանոնակարգելու համար:

- Այն օրենսդրական կարգավորումները, որոնք այսօր կան, վաղուց հնացած են և իրականում այն պատկերը, ինչն ունենք կամ գործանակում այն ինչ կա (ի դեպ, հաջողված ձեռքբերումներ էլ կան դաշտը կարգավորելու առումով), կարելի է դրանց վրա հիմնվելով նոր օրենսդրական լուծումներ առաջարկել, քանի որ այդ հակասություններից ոչ ոք չի շահում: Ավելին, բոլորը կորցնում են և առաջին հերթին տուժում է ընթերցողը:

- Իսկ ի՞նչ կասեք, խոսնակ-գերատեսչության ղեկավար հարաբերությունների մասին: Տպավորությունն այնպիսին է, որ դրանք նույնպես շատ հաճախ բավականին խրթին են լինում, քանի որ սովորաբար գերատեսչության ղեկավարներն ամեն ջանք գործադրում են, որ իրենց ղեկավարած կառույցից բացասական լուրի արտահոսք չլինի և ամեն ինչ շատ լուսավոր ու պայծառ ներկայացվի, ինչը երբեմն հեռու է իրականությունից:

-Այստեղ նույնպես կան խնդիրներ: Բայց շատ դեպքերում նույն մամուլի խոսնակը նույն գերատեսչության մասին ինֆորմացիան մամուլից է ստանում, ինչը նույնպես ընդունելի և ցանկալի տարբերակ չէ: Դա է պատճառը, որ երբ ամեն մեկն իր հերթին չի համագործակցում մյուսի հետ, անցանկալի հետևանքներն անխուսափելի են դառնում: Իրականում այդ դաշտը շատ դյուրաբեկ է և շատ բան կախված է մարդկային որակներից ու հանդուրժողականությունից: Դաշտում աշխատող PR մասնագետների քննարկումների եզրակացությունն այն է, որ գործառույթների իրականացումը կախված չլինի այս կամ այն անձի ցանկությունից կամ դրա իսպառ բացակայությունից: Ինչ վերաբերում է ղեկավար-խոսնակ հարաբերությանը, ապա անգամ միջազգային փորձն է ցույց տալիս, որ ի սկզբանե տապալվում է այն աշխատանքը, երբ առաջ է գալիս հետևյալ հարցադրումը՝ Ո՞ՒՄ ԿՈՂՄԻՑ ԵՍ՝ ՇԵՖԻ՞, ԹԵ՞ ԼՐԱԳՐՈՂԻ:

Խոսնակը տեղեկատվական հոսքը ընդունող թափարգելն է, ով չի կանգնած ինչ-որ մեկի ճանապարհին, նա ճանապարհ բացողն է …

Արմինե Գրիգորյան