Տարօրինակ սեր

Մայիսի 9-ի խորհուրդը մեզանում բավական արմատացած է: Բայց դա ոչ այլ ինչ է, քան պատմական պարզ փաստերի խեղաթյուրում:

Գանք հենց անվանումից` Հայրենական մեծ պատերազմ: Թե ում համար, ինչ հայրենական, դեռ կպարզենք, բայց այն, որ մեզ համար այն չի կարող դիտարկվել Հայրենական և այն էլ

Մեծ, կարծես, ի սկզբանե, պետք է պարզ լիներ: Սակայն, ինչպես խորհրդային ժառանգության բազմաթիվ կարծրատիպեր, այս մեկը ևս մնացել է մեզանում ու բացարձակ չի ուզում զիջել իր դիրքերը: Չի ուզում, զի հետբոլշևիկյան սերունդն ավելի բոլշևիկ է, քան իր նախնիները, չի զիջելու այնքան ժամանակ, քանի դեռ այս դիտարկումները և դիրքորոշումները մնալու են պատմության դասագրքերում` քարացած այնպես, ինչպես եղել է բոլշևիկյան փուլում: Հայրենական առաջին պատերազմը ռուսների համար նապոլեոնյան արշավանքներն էին: Այդ փուլում հայերս մասնակցեցինք, ուզելով թե չուզելով, քանզի հայերիս մի զգալի մասը հպատակ էր Ցարական Ռուսաստանի: Սա կարող է լինել Հայրենական, բայց ոչ մեզ՝ Հայաստանի անկախ Հանրապետությունում ապրող քաղաքացիներիս համար:

Իսկ ահա երկրորդը, որի վերաբերյալ խորհրդային պատմագրությունն իր մոտիվներն է շարադրել, չի կարող լինել մեզ համար Հայրենական, թեկուզ և վերը նշված պատճառաբանությամբ:

Գանք հերթով: Նախ՝ պատերազմը չի սկսվել 1941 թվականին, այն սկսվել է 1939 թվականի սեպտեմբերին, երբ խորհրդային զորքերը, հավատարիմ Ֆաշիստական Գերմանիայի հետ կնքված դաշինքին, հարձակվեցին Լեհաստանի վրա: Համատեղ հաղթանակը կարմիր-շագանակագույնները նշեցին Բրեստում (հիրավի պատմական վայր հայերիս համար): Այնուհետ ընթացավ ֆիննական գործողությունը և այսպես շարունակ:

Ասել կուզե, ԽՍՀՄ-ը, իր ծավալապաշտ քաղաքականությանը հավատարիմ, ի սկզբանե եղել է պատերազմի մեջ: Այլ է խնդիրը, որ հետո, իր կամքից անկախ, հայտնվել է այլ` հակաֆաշիստական ճամբարում (նման դեգերումների մեջ էր Իտալիան Առաջին համաշխարհայինի ժամանակ): Իսկ 1941-ի հունիսի 22-ն ամրագրվում է, որպեսզի զոհի և ինքնապաշտպանվողի կերպարն ամբողջական դառնա: Պատմաբանները հազարավոր հատորներ են գրել, որոնցում անդրադառնում են խորհրդային այն ժամանակվա ղեկավարության սխալ քաղաքականությանը, ուստի կարիք չկա դրանց անդրադառնալու:

Մեզ ավելի շատ հետաքրքրում է արդի փուլը: Ի՞նչ կապ ուներ այն մեզ` հայերիս հետ: Նախ՝ անկախ այն հանգամանքից, թե ինչ էր ամրագրված ԽՍՀՄ Սահմանադրության մեջ, պարզից էլ պարզ է, որ Հայաստանը գաղութացված էր Խորհրդային Ռուսաստանի կողմից: Դժվար է գտնել այլ ազգերի, որոնք իրենց թվաքանակի համեմատ տվեցին այնքան զոհ, որքան հայերս: Դժվար է գտնել ազգերի, որոնց երազանքներն (Թուրքիան հակառակորդ ճամբարում էր և շատ հանգիստ կարելի էր լուծել հայկական տարածքների հարցը, բայց…) այդչափ փշրված դուրս եկան: Այս փուլում այն ներկայացնել որպես Հայրենական, պարզապես հերթական նպատակն է հետապնդում՝ հետխորհրդային տարածքի ժողովուրդներին պահել եղբայրական թմբիրի գաղափարական ազդեցության տակ, որը հաջողությամբ անում են ռուսական համապատասխան մասնագետները, այսինքն՝ խնդիր է դրվում ամեն կերպ մատուցել միասնական, նույնական պատմական ճակատագրի պահը (Գեորգիևյան ժապավենները վկա): Այդ նույն սկզբունքով Նադիր շահի արշավանքները ևս մեզ համար կարող էին լինել նվիրական, քանզի բազմաթիվ հայեր Արցախի մելիքություններից մասնակցում էին այդ արշավանքներն:

Որպեսզի ընթերցողների մոտ տարակարծություն չստեղծվի, պարզաբանեմ, որ խնդիր դրված չէ դույզն-ինչ նսեմացնել մեր ժողովրդի ներդրումն այդ գործում, այն ամբողջ հերոսականությունը, որը դրսևորվեց Հայաստանում և նրա սահմաններից դուրս ապրող հայերի մոտ:

Պարզապես այն Հայրենական չէ, այն կարող է լինել Ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի օր կամ Գերմանիայի Արևելյանի ճակատի պարտության օր, բայց ոչ երբեք Հայրենական:

Հ.Գ. Ի դեպ, խորհրդային զորքերն իրականում Բեռլին են մտել մայիսի 8-ին, իսկ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմում ԽՍՀՄ հետ համատեղ հաղթանակ տարած երկրների համար Մայիսի 9-ը սովորական աշխատանքային օր է: