«Մարդիկ բարձրաձայն չեն խոսում, քանի որ չեն վստահում իրավապահ մարմիններին». «Փաստ»
Интервью«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
«Իրազեկ քաղաքացիների միավորում» հ/կ ծրագրերի համակարգող Դանիել Իոաննիսյանը երեկ ֆեյսբուքով «Մի հետաքրքիր պատմություն կոռուպցիայի մասին» տեսանյութում ներկայացրեց մայրաքաղաքի դպրոցներից մեկի հետ կապված ահազանգի հետքերով իրենց իրականացրած հետաքննության արդյունքները:
Ըստ ուսումնասիրության, բացահայտվել են առերևույթ կոռուպցիոն ռիսկեր պարունակող երևույթներ, այդ թվում՝ փաստաթղթերի կեղծում, աշխատավարձերից որոշակի գումարի պահում և այլն: Բայց հետաքրքիրն այն է, որ աշխատակիցները թեև այդ ամենից բողոքել են, սակայն ցանկություն չեն հայտնել օգնել հ/կ-ին և հրաժարվել են իրականության մասին բարձրաձայն պատմել:
«Եվ այս պայմաններում Հայաստանում կառավարությունը, ոստիկանությունը, հ/կները, իրավապահ մարմինները ինչ էլ որ անեն, միևնույն է, կոռուպցիայի դեմ պայքարը չափավոր էֆեկտ կունենա, քանի դեռ մարդիկ չեն ցանկանում բացահայտել այն կոռուպցիան, որն անձամբ իրենց է վնասում: Եվ քանի դեռ դա տեղի չունենա, կոռուպցիայի բացահայտման մասով հեղափոխություն էլ տեղի չի ունենա»,- ասել էր Դ. Իոաննիսյանը:
«Թրանսփարենսի ինթերնեյշնլ» հակակոռուպցիոն կենտրոնի ծրագրերի համակարգող Վարուժան Հոկտանյանը, «Փաստի» հետ զրույցում անդրադառնալով կոռուպցիայի դեմ պայքարի արդյունավետության բարձրացմանը, նշեց, որ համաձայն է հնչեցված տեսակետի հետ:
«Բայց, իհարկե, ճիշտ կլինի, որ սկզբնական փուլում կոռուպցիայի դեմ պայքարն առաջնորդեն իշխանությունները: Եվ դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ ներքևներում պետք է լուռ սպասեն, որ վերևներից գան, հասնեն իրենց: Ու եթե մարդիկ իրենց հույսը դնեն միայն վերևների կողմից իրականացվող պայքարի վրա, ապա պետք է պարզ լինի նաև, որ ամեն ինչ չէ, որ վերևները կկարողանան հասցնել բացահայտել: Ուստի, ժողովուրդն էլ իր հերթին պետք է աջակցի իշխանություններին»,- ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Փորձագետի դիտարկմամբ, կան այլ ճանապարհներ ևս: Կան կոռուպցիայի դեմ պայքարի տարբեր ձևեր ու գործիքներ, որոնք իշխանությունները պետք է օգտագործեն: Ի դեպ, 2016 թ. կոռուպցիայի համաշխարհային բարոմետրի ցուցանիշներով, կոռուպցիոն երևույթների մասին ահազանգելու պատրաստակամության ցուցանիշով Հայաստանն աշխարհի ամենավատ տեղերից մեկն է զբաղեցրել:
«Բոլորն ասում են՝ կոռուպցիան վատ է, պետք է պայքարել դրա դեմ, բայց իրենք չեն ուզում որևէ քայլ անել: Ուսումնասիրության արդյունքներով 69 %-ը կլռեին, եթե նման երևույթի հանդիպեին: Սա 119 երկրների շարքում վատագույն ցուցանիշներից էր: Սա խնդիր է, որի շուրջ պետք է մտածել, և այն նույնպես պետք է լուծել»,- ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Դա է պատճառը, որ նախորդ իշխանությունների ժամանակ ձևավորված ավանդույթների մասին մարդկանց լռությունը նույն այդ իշխանությունների կողմից ընկալվել է, թե ամեն ինչ հոյակապ է, ասում է փորձագետը: Եվ բնական է, որ այդ պայմաններում նման արատավոր երևույթների դեմ պայքարել ոչ միայն չի ստացվի, այլև դրանք կարող են բուռն զարգացում ապրել:
«Ավտորիտար երկրներում, որտեղ քաղաքական մշակույթը սովորաբար ոչ մասնակցային է լինում, ինչպես, օրինակ, նախկինում մեզ մոտ էր, ուր տասնամյակներ շարունակ ավտորիտարիզմն էր իշխում, շատ կարևոր է, որ վերևներն իսկապես սկսեն լուրջ պայքար մղել կոռուպցիայի դեմ: Այդ ճանապարհով են անցել Սինգապուրը, Վրաստանը: Տեսնելով, որ ներքևներից ոչինչ չի ստացվում, վերևներից սկսեցին լուրջ պայքար մղել կոռուպցիայի դեմ: Այսինքն, շատ կարևոր է, որ իշխանությունները բավականին ադեկվատ արձագանքեն նման երևույթներին: Եթե, իսկապես, մի քանի լուրջ արձագանք լինի, ապա, կարծում եմ, քաղաքացիներն էլ կսկսեն ավելի ակտիվ բարձրաձայնել նման արատավոր երևույթների մասին: Մեզ մոտ կարևոր է նման ավանդույթների սերմանումը: Այդ ճանապարհին ամենևին էլ չի կարելի գնալ, այսպես ասած, «սուտ մատնության» բացահայտման ճանապարհով, քանի որ մարդիկ բարձրաձայն չեն խոսում, որովհետև առանց այն էլ չեն վստահում իրավապահ մարմիններին: Սա է պատճառը, որ առաջին հերթին պետք է իրավապահները ցանկություն ունենան բացահայտել, որն ամենևին էլ դժվար չէ, որպեսզի իրենց հանդեպ վստահությունը բարձրանա»,- ասաց Վ. Հոկտանյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
