ԱՄՆ-ի նավթային «մարտահրավերը»

ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը ցանկանում է խեղդել Իրանի տնտեսությունը և պահպանել բենզինի գները ցածր մակարդակի վրա ի շահ ամերիկացի վարորդների: Բայց երբ պարզվեց, որ ՌԴ արտահանած նավթի մեջ աղտոտվածություն է հայտնաբերվել, մեծացան հույսերը, որ նա կարող է անելը և առաջինը, և երկրորդը։ Անցնող շաբաթ Թրամփը վճռեց չերկարաձգել բացառությունների ժամկետը, որ որոշ երկրներին ժամակավորապես թույլ էր տալիս Իրանի նավթը գնել՝ չնայած Իրանի դեմ ԱՄՆ սահմանած պատժամիջոցների։ Դա վերաբերում է 8 պետությունների, որ բացառություն էին ստացել մինչև մայիսի 2-ը։ Նավթի գները բարձրացան, և այն պահին, երբ բենզինի գինն առանց այդ էլ բարձրացել էր։ Այդ վառելիքը տարեսկզբից թանկացել է 30 տոկոսով և հիմա բենզինի գին անցյալ տարվա պիկին զիջում է ընդամենը 10 ցենտով, ի դեպ՝ ամառային վարորդական սեզոնն ԱՄՆ-ում դեռ չի էլ սկսվել։

Ամենայն հավանականությամբ պատժամիջոցային կոշտ ռեժիմը կպահպանվի: Թեպետ որոշ երկրներ փորձում են համոզել Թրամփին վերջին պահին երկարաձգել բացառությունների ժամկետը, Վաշինգտոնից հնչող հայտարարությունները լավատեսություն չեն ներշնչում։ Այն մեղմացումները, որ արվել էին նոյեմբերին, պատժամիջոցների առաջին ալիքի հետ, բավականին անսպասելի էին։ Իսկ եթե Թրամփի վարչակազմը, որ հայտարարում էր՝ ոչ մի բացառություն այլևս չի լինի, հանկարծ վերցնի ու հայտարարի մեղմացումների երկրորդ ռաունդը, բացահայտ հիմար տեսք կունենա։

Նշենք, որ երեք երկիր նույնիսկ չեն փորձի Թրամփին համոզել նոր բացառություններ անել՝ Իտալիան, Հունաստանը, Թայվանը: Նրանք նախկինում էլ այդ մեղմացումներից չէին օգտվում, հիմա էլ հազիվ թե տխրեն, որ բացառության ժամկետն ավարտվում է։ Չինաստանն ու Թուրքիան դատապարտում են միակողմանի պատժամիջոցները և մեղադրում են ԱՄՆ-ին իրավասությունների գերազանցման ու ԱՄՆ-ի իրավական տարածքից դուրս գործողությունների մեջ: Սակայն հասկանալի չէ՝ որքան հեռու կգնան չինացիներն ու թուրքերը ԱՄՆ-ի պահանջներին չենթարկվելու մեջ։ Չինաստանի համար շատ կարևոր է երկկողմ առևտրական համաձայնագիր կնքել ԱՄՆ-ի հետ, և դա կարող է ավելի ծանր կշիռ ունենալ, քան ցուցադրական անհնազանդությունը։

Չինաստանի նախագահ Սի Ձին Պինը գուցե չցանկանա հապաղման պատրվակ ստեղծել։ Թուրքիան լարված հարաբերություններ ունի ԱՄՆ-ի հետ ռուսական զենիթահրթիռային համակարգերը գնելու պատճառով, իսկ եթե շարունակի Իրանից նավթ գնել, հարաբերություններն ավելի կվատանան։ Եթե նույնիսկ Թուրքիայի կառավարությունը ցանկանա ընդդիմանալ պատժամիջոցներին, նավթի ամենամեծ վերամշակողը՝ «Թուփռաշ» ընկերությունը, հազիվ թե պատրաստ լինի միանալ դիմակայությանը, որովհետև ԱՄՆ պատասխան քայլերի ծանրությունը իր ուսերին է կրելու։ Մնում են Հնդկաստանը, Հարավային Կորեան ու Ճապոնիան, որ արդեն լոբբիստական աշխատանք են տանում Սպիտակ տան հետ։ Նույնիսկ եթե Թրամփը փոխի որոշումը, լիակատար կապիտուլյացիա չի պահանջվում։ Եթե նա համաձայնի 6 ամսով 25 տոկոսվ կրճատել նավթի ծավալը, որ թույլատրված է գնել Իրանից, նրա պատժամիջոցները նախկինից՝ ավելի խիստ են։ Եթե նախագահը հրաժարվի զիջել, 3 երկրները ավելի շուտ կդադարեցնեն նավթի գնումն Իրանից։ Նրանք արդեն սկսում են կատարել հրահանգները, որովհետև ապրիլին Իրանի արտահանման ծավալը կտրուկ կրճատվել է՝ Հարավային Կորեայի գնումների նշանակալից նվազման և Ճապոնիայի նավթի գնումներից լիովին հրաժարվելու պատճառով։ ԱՄՆ-ը գտնում է, որ կարող է խստացնել պատժամիջոցները, քանի որ նավթային շուկան լցված է արտադրանքով՝ ի տարբերություն անցյալ տարվա նոյեմբերի։

Էներգետիկայի նախարարության վերջին կանխատեսումով՝ կարտելը տարվա երկրորդ կեսին պետք է հանույթը մեծացնի օրական 250 000 բարելով՝ անցած ամսվա համեմատությամբ և դա կլինի շուկայում հավասարակշռության ապահովման համար։ ԱՄՆ-ը ակնկալում է, որ մյուս երկրները կփոխհատուցեն պատժամիջոցների խստացման հետևանքները։ Պետքարտուղարությունն անցյալ շաբաթ հրապարակեց հաշվետվություն, որի մեջ նշեց, որ Սաուդյան Արաբիան ու Արաբական Միացյալ Էմիրությունները խոստացել են մեծացնել հանույթը, որպեսզի փակեն իրանական արտահանման դադարեցման պատճառով ստեղծված դեֆիցիտը։ Բայց խաղը խոստումների վրա դնելը հաղթաթղթով քայլ է ռիսկային խաղում: Պետք չէ սպասել, որ ՕՊԵԿ-ի երկրները կմեծացնեն հանույթը, քանի դեռ Իրանից մատակարարումների նվազման հստակ ապացույցներ չունեն։ Նրանք հաստատ ստիպված կլինեն փոխհատուցել «անկայուն վեցյակի» հանույթի նվազումը։ Այդ խմբի ներսում հատկապես խոցելի են Վենեսուելան ու Լիբիան։ Խոստումները, որոնց վրա հղում է անում Պետդեպարտամենտը, տեսականորեն իրագործելի են։ Բայց նրանք կարող են տրոհել ՕՊԵԿ-ը, եթե նրանք համարեն, որ Սաուդյան Արաբիան ու ԱՄԷ-ն գործում են ԱՄՆ-ի ցուցումով՝ ի վնաս կարտելի մյուս հիմնադիր երկրների։ Իրավիճակը բավականաչափ անկայուն է, իսկ ռուսական խնդիրն ավելի է բարդացնում։ Եվրոպական նավթավերամշակող գործարաններն անցած շաբաթ դադարեցին նավթ ընդունել ՌԴ-ից, երբ պարզվեց, որ նավթն աղտոտված է։ Դա նշանակում է օրական մեկուկես միլիոն բարել ծանր նավթի կորուստ։

Անդրանիկ Հարությունյան