«Մի քա­նի ան­գամ ընդգ­ծե­լով «խորհր­դատ­վա­կան կար­ծիք» եզ­րույ­թը՝ դրա­նից իրա­վի­ճա­կը չի փոխ­վում». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

ՄԻԵԴ Մեծ պալատում ձևավորվել է 17 դատավորներից բաղկացած հանձնաժողով՝ Ռոբերտ Քոչարյանի գործով ՍԴ-ին խորհրդատվական կարծիք տալու համար։ Սահմանադրական իրավունքի մասնագետ Արամ Վարդևանյանը նախ ընդգծում է.

«Սույն գործով ՄԻԵԴ նախագահն արձանագրել է, որ այն ունի հրատապության բնույթ: 

Այն սեղմ ժամկետների շրջանակներում քննվող գործ է Եվրոպական դատարանի բարձրագույն պալատում: ՍԴ-ում երկու կողմ կա, ԱԺ-ն՝ որպես պատասխանող, և Ռոբերտ Քոչարյանը՝ որպես դիմող կողմ: 

Երկու կողմերն էլ ունեն հնարավորություն իրենց դիրքորոշումը ներկայացնել մինչև նոյեմբերի 19-ը»,-ասաց նա՝ հավելելով, որ կառավարությունը, ինչպես նաև Եվրոպայի խորհրդի մարդու իրավունքների հանձնակատարը կամ այլ մասնակիցներ, որոնք ցանկություն կհայտնեն իրենց դիրքորոշումը հայտնել, նրանց դեպքում վերջնաժամկետը դեկտեմբերի 4-ն է:

ՄԻԵԴ-ում կառավարության ներկայացուցիչ Եղիշե Կիրակոսյանի հարցազրույցից պարզ դարձավ, որ կառավարությունը դիրքորոշում հայտնելու ցանկություն ունի, բայց մի հանգամանքի մասին եմ ուզում նշել: 

Նա մի քանի անգամ ընդգծեց, որ սա, ի վերջո, խորհրդատվական բնույթի կարծիք է: Իհարկե, խորհրդատվական բնույթի է, բայց հարց է առաջանում` քանի՞ երկիր կա, որ եվրոպական դատարանի բարձրագույն պալատի խորհրդատվական կարծիքը կարող է դիտարկել սոսկ որպես խորհրդատվական կարծիք: 

Չեմ կարծում, որ այդպիսի փորձ կա. եվրոպական դատարանի բարձր պալատի կարծիքը, որը, անշուշտ, խորհրդատվական է, վերաբերում է իրավունքի խախտմանը կամ բացակայությանը, համապատասխանությանը կամ անհամապատասխանությանը կոնվենցիային: 

Իսկ թե մեր Սահմանադրության տեսանկյունից ի՞նչ իրավիճակ է ենթադրում այն, պատասխանը պարզ է. կոնվենցիոնալ իրավունքներն ամրագրված են մեր Սահմանադրության մեջ, հետևաբար, կոնվենցիոնալ երաշխիքները նաև սահմանադրական երաշխիքներ են»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Ա. Վարդևանյանը:

 Նա շեշտեց, որ 2015թ. Սահմանադրությամբ ընդգծվել է հետևյալը. 

«Հիմնական իրավունքների և ազատությունների վերաբերյալ Սահմանադրությունում ամրագրված դրույթները մեկնաբանելիս հաշվի է առնվում ՀՀ վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան: Սա նշանակում է, որ երբ հայաստանյան պրակտիկան իրավունք է մեկնաբանում, ապա հաշվի 1 առնում Եվրոպական դատարանի պրակտիկան: Հետևաբար, այս պարագայում մի քանի անգամ ընդգծելով խորհրդատվական կարծիք եզրույթը՝ դրանից իրավիճակը չի փոխվում»: Ա. Վարդևանյանը հավելեց. 

«Եթե չի լինում բարդ երևույթ իրավունքի խնդիր, կոնվենցիային համապատասխանության հարց, ապա դիմումը պարզապես վարույթ չի ընդունում: Վարույթ ընդունելու շեմն ու պահանջները շատ խիստ են: 

Այդ շեմը, այդուհանդերձ, հաղթահարվել է. բարձր պալատը վարույթ է ընդունել 300.1-րդ հոդվածի հետ կապված կոնվենցիոնալ մի շարք իրավական հարցադրումներ, թեպետ համեմատականի համար չեմ զլանա ընդգծել հետևյալը. օրինակ՝ դատավոր Արմեն Դանիել յանը որևէ, նույնիսկ առերևույթ խնդիր չէր տեսնում: 

Ստացվում է, որ 300.1-րդ հոդվածի հետ կապված ՄԻԵԴ բարձր պալատը վարույթ է ընդունել կոնվենցիայի համապատասխանության տեսանկյունից, գործընթաց է սկսել, որին մասնակցելու է նույն կառավարությունը, ԱԺ-ն, բայց մեզ մոտ 300.1 կետով կալանավորված անձ կա, և կալանքի հիմքը 300.1 հոդվածն է»:

 Նա շեշտեց, որ այս պահի դրությամբ կարող են արձանագրել, որ դիմումն ինքնին անհիմն չի եղել, ինչը կարևոր է: Ա. Վարդևանյանի հետ զրույցում անդրադարձանք նաև Վենետիկի հանձնաժողովի 120-րդ լիագումար նիստի ընթացքում հաստատված՝ ՀՀ կառավարության կողմից ներկայացված Դատական օրենսգրքի և կից փաթեթի վերաբերյալ կարծիքին, ինչպես նաև ՍԴ որոշմանը՝ ըստ որի, մերժվել է ՍԴ նախագահ Հրայր Թովմասյանի լիազորությունները դադարեցնելու վերաբերյալ գործի քննությունը:

Թեպետ դեռ մինչ այս պահը մերժման հիմքերը չեն հրապարակվել, այնուամենայնիվ, մեր զրուցակիցն ընդգծեց, որ ակնհայտ էր մեկ հանգամանք: «Իրականում ժամկետների խախտումները, որոնք կային, դրանց վերաբերյալ որևէ հակափաստարկ չներկայացվեց, իսկ այդ ժամկետների պահպանումն օրենքով սահմանված կարգ է: 

Եթե այդ հարցն իրենից հարց էր ենթադրում, պետք է բարձրացվեր դեռ հունվարին, առավելագույնը՝ մայիսին»,-ասաց նա՝ հավելելով, որ դիմումն ուսումնասիրել էր և այնտեղ այն հարգելի ճանաչելու հիմքեր չի տեսել: 

Կարևորելով Վենետիկի հանձնաժողովի վերջին կարծիքը՝ մեր զրուցակիցը շեշտեց. «Որոշ ձևակերպումներ դրական էին գնահատվել, խոսքը բարեվարքության կանոնների, կարգապահական պատասխանատվության մեխանիզմների խստացման մասին է, ինչի առնչությամբ դրական կարծիք ունեմ նաև ես: 

Այդուհանդերձ, Վենետիկի հանձնաժողովը բավականին կոշտ ու խիստ վերապահում ներկայացրեց հանձնաժողով ներկայացրած Սահմանադրական դատարանի վերաբերյալ դիրքորոշումների մասով»:

Նա ընդգծեց, որ այդպիսով հանձնաժողովը վերջնականապես սպառեց այն պնդումները, թե ՍԴ «անդամ/դատավոր»-ի հարցը մասնագիտական տիրույթում է: 

«Այդ հարցը իրավունքի շրջանակից դուրս հարց է: Վենետիկի հանձնաժողովի դիրքորոշման լույսի ներքո ՍԴ բոլոր դատավորները պետք է պաշտպանված լինեն ցանկացած քաղաքական կամ այլ տեսակի միջամտությունից, ինչի մասին մենք ամիսներ շարունակ ասել ենք: 

Ցանկացած գործադիր, օրենսդիր մարմին կարող է քաղաքական գործընթացներով պայմանավորված փոփոխությունների ենթարկվել, բայց դա չի վերաբերում դատական իշխանությանը, առավել ևս՝ ՍԴ-ին: 

Դատական օրենսգրքի ամբողջ փաթեթին տալով դրական կարծիք՝ Վենետիկի հանձնաժողովը մեկ վերապահում ներկայացրեց ՍԴ-ի մասով. այն է՝ վաղ կենսաթոշակի մեխանիզմը հստակ երաշխիքներ պետք է ունենա կամավորության առումով»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում