Արդյո՞ք «խաչ-զրո» խաղը կապ ունի շախմատի հետ. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սկզբնական շրջանում «խաչ-զրո» խաղն ունեցել է այլ անուն, մասնավորապես՝ ռուսերեն՝ «խերիկի-օնիկի»: Չինաստանում կա գոմուկու համանման խաղը: Դա այն ժամանակների ամենահին և նաև ամենատարածված սեղանի խաղն է եղել: Ընդ որում, նախկինում այդ խաղը խաղացել են ոչ թե խաչի և զրոյի պատկերներով, այլ այբուբենի «х» և «о» տառերով (հենց այդ տառերի անուններից էլ ռուսերենում առաջացել է վերոնշյալ տարբերակը): Այս խաղի ծագման վերաբերյալ շատ տեսություններ կան: Այնուամենայնիվ, վարկածներից շատերը թերություններ ունեն: Բայց կան մի քանիսը, որոնք ոչ թե ավելի հավանական են, այլ բավականին զվարճալի են:

Օրինակ՝ ենթադրվում է, որ առաջին անգամ այդ խաղը կարող է հայտնված լինել Հնդկաստանում մոտ երկու հազար տարի առաջ, բայց դրա գյուտարարը, «3-ը 3-ի վրա» տախտակը վերափոխելով «8-ը 8-ի վրա» տախտակի, հորինել է շախմատը: Հաջորդ վարկածը, որը մոտ է «խաչ-զրո» խաղի հավանական հայտնագործմանը, այն է, որ ինչ-որ հռոմեացի գյուտարար է ստեղծել այն, բայց ավարտին չի հասցրել, քանի որ Հռոմը գրավվել է բարբարոսների կողմից: Իրականում ոչինչ հստակ հայտնի չէ «խաչ-զրո» խաղի առաջացման մասին: Կա վարկած, որ այն հորինել է մի ֆրանսիացի մաթեմատիկոս, և դա արել է բոլորովին պատահական այն ժամանակ, երբ լուծում էր հավասարումների եռաստիճան համակարգի մի խնդիր: Ժամանակ է եղել, երբ «խաչզրո» խաղն այնքան տարածված էր, որ այդ խաղային թեմատիկայով անգամ սրճարաններ են եղել: Ավելին, նման հաստատությունները մեծ պահանջարկ են ունեցել:

Եղել են դեպքեր, երբ խաղալով «խաչ-զրո», մարդիկ բաց են թողել շատ կարևոր իրադարձություններ: Նման մասսայականությունը դուր չի եկել եկեղեցուն, և խաղն արգելվել է: Բայց դա մեծապես չի ազդել խաղացողների քանակի վրա, պարզապես բոլորը սկսել են գաղտնի խաղալ: Դե, համարյա ինչպես բոլորս՝ դպրոցում դասի ժամանակ: Մեկ այլ տեսություն էլ ենթադրում է, որ իտալացի նկարչի նկարում պատկերված Հռոմի պապը գաղտնի «խաչ-զրո» է խաղում ինքն իր հետ: Դա այն նկարն է, որը ժամանակի ընթացքում կրկնօրինակել է Կազիմիր Մալևիչը: Վերածննդի դարաշրջանում խաղը կրկին ճանաչվել է օրինական: Կա նաև խաղի առաջացման այլ վարկած: Մի խումբ հնէաբաններ գտել են քառակուսու նման մի բան, որը բաժանված է ինը հատվածների, որոնց մեջ շրջանակներ ու խաչեր են պատկերված: Նման պատկերներ են հայտնաբերվել նաև հին ժայռապատկերներում և որմնանկարներում: Թեպետ, իհարկե, առկա է պատահականության հավանականությունը, այսինքն, պատկերներում գուցե ամենևին էլ «խաչ-զրո» խաղը չէ:

Ժամանակակից աշխարհում էլ այդ խաղը մոռացված չէ: Այն խաղում են երեխաները, դպրոցականները, ուսանողները, մեծահասակները և անգամ տարեցները: Անգամ այս խաղի մի ամբողջ համակարգչային տարբերակ կա, և այն կարելի է ներբեռնել գրեթե ցանկացած սարքում՝ հեռախոսից մինչև համակարգիչ: Բացի այդ, առցանց խաղերի ոչ մի կայք հնարավոր չէ պատկերացնել առանց այդ լեգենդար խաղի: Բացի համացանցի միջոցով այլ մարդկանց հետ խաղալու հնարավորությունից, կա հնարավորություն մրցակցել արհեստական բանականության հետ: Արհեստական հակառակորդ ստեղծելու համար ծրագրավորողներն օգտագործել են իրականացման տարբեր բարդությամբ մի քանի շահող տեսություններ, որ խաղացողը կարողանա որոշել հակառակորդի ուժը, ինչը նաև օգնում է հասկանալ սեփական հնարավորությունները և այն, թե ինչ ռազմավարություն է օգտագործում արհեստական բանականությունը:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում