Շուլուխչին ու իրականությունը
Հավանաբար շատերն են հիշում, թե ինչպես նախորդ տարեսկզբին էկոնոմիկայի նախարարը Հայաստանում 2021թ. համար զբոսաշրջության 319 տոկոս աճ էր կանխատեսում։ «Այս տարվա համար տուրիզմի աճը նախորդ տարվա համեմատ կանխատեսվել է 319 տոկոս: Այսինքն՝ 2019-ի նկատմամբ մինուս 20-25 տոկոս է, բայց 2020-ի նկատմամբ + 319 տոկոս է կանխատեսումը»,- նշել էր Վահան Քերոբյանը:
Քերոբյանի այս հայտարարությունը ևս, կանխատեսվող երկնիշ տնտեսական աճից հետո, շատերի համար տարօրինակ թվաց։ Հատկապես որ, մի կողմից՝ պահպանվում էին համավարակի հետ կապված բարձր ռիսկերը, մյուս կողմից՝ Հայաստանը հայտնվել էր անվտանգային խորը ճգնաժամի մեջ։ Միանգամից հարց էր առաջանում՝ որտեղի՞ց Քերոբյանին այդ վստահությունը։ Հետո պարզվեց, որ 319 տոկոս աճին Վահան Քերոբյանը ոչ թե մաթեմատիկական բարդ հաշվարկի արդյունքում էր հանգել, այլ պարզապես կանխատեսել էին, որ Հայաստան կայցելի 1,2 մլն տուրիստ։ Բայց ինչպես երկնիշ տնտեսական աճի պարագայում, այս դեպքում էլ Քերոբյանի կանխատեսումը չիրականացավ։ Ըստ էության, դա Քերոբյանի հերթական անհաջող «կատակն» էր։
Ուսումնասիրելով անցած տարվա զբոսաշրջային հոսքերի պաշտոնական վիճակագրությունը՝ պարզվում է, որ 2021-ին Հայաստան է եկել 870 հազար զբոսաշրջիկ։ 2020-ին՝ տուրիստների թիվը 360 հազար էր։ Ի դեպ, 2020թ. վերաբերյալ նախկինում հրապարակված ցուցանիշը վիճակագրական կոմիտեն խմբագրել է։ Ի սկզբանե հայտարարել էր, որ այդ տարի Հայաստան է այցելել 375 հազար զբոսաշրջիկ։ Հետո վերանայել է և 15 հազարով պակասեցրել։ Ինչևէ, 2020թ. շռնդալից անկումից հետո, անցած տարի զբոսաշրջային հոսքերը զգալիորեն ավելացել են, բայց էապես քիչ են եղել, քան կանխատեսվում էր. կանխատեսման համեմատ՝ 330 հազարով պակաս զբոսաշրջիկ է եկել Հայաստան։
Ի դեպ՝ հոսքերը, առավել ևս, մեծապես զիջել են այն տեմպերին, որն ունեինք մինչև ճգնաժամը։ Չնայած գրանցված աճին՝ այցելողների քանակը գրեթե 220 տոկոսով պակաս է եղել 2019թ. համեմատ։ Այդ տարի ունեցել էինք 1 մլն 894 հազար այցելու, անցած տարի ունեցանք 870 հազար. 1 մլն 24 հազարով քիչ։
Ըստ էության, տարբերությունն ավելի մեծ կլիներ, եթե կառավարությունն իր դռները լայնորեն չբացեր անվճար պատվաստվել ցանկացող օտարերկրացիների առաջ։ Մինչ մեր քաղաքացիները դժկամությամբ էին համաձայնում պատվաստվել քովիդի դեմ, դրսից բավական մեծ հոսքեր էին գալիս Հայաստան՝ բացառապես անվճար պատվաստվելու նպատակով։ Այցելուների քանակը շատ էր հատկապես հարևան Իրանից։ Դրա հետևանքով կար ժամանակ, որ շարժական պատվաստման կետերի մոտ, հենց մայրաքաղաքի կենտրոնում, մեծ հերթեր էին գոյանում։ Մարդիկ նույնիսկ գիշերները փողոցում էին անցկացնում՝ հերթը չկորցնելու համար։
Այդ շրջանում էր, որ Քերոբյանը ևս մի աշխարհացունց միտք երկնեց՝ հայտարարելով, որ ժամանակն է՝ մտածել Հայաստանում բժշկական տուրիզմի զարգացման մասին։ Հետո հավանաբար, երբ հասկացան, որ իրականում նրանք այնքան էլ զբոսաշրջիկներ չեն և գալիս են Հայաստան՝ ոչ թե իրենց հանգիստն անցկացնելու, այլ՝ զուտ անվճար, մեր պետական բյուջեի հաշվին պատվաստվելու համար, սահմանափակումներ մտցրեցին։ Դրանով էլ «բժշկական տուրիզմ» ասվածն ավարտվեց։
Լինենք անկեղծ. ամեն դեպքում, այն իր ազդեցությունը թողեց։ Անցած տարի Իրանից Հայաստան ժամանածների թիվը հասավ 91 հազարի, որը շատ քիչ է զիջում մինչհամավարակային տարվա ցուցանիշը։ 2019թ., երբ արձանագրվեց զբոսաշրջային հոսքերի ռեկորդային ցուցանիշ, Իրանից Հայաստան էր եկել 95 հազար զբոսաշրջիկ։ Բայց եթե այն ժամանակ նրանք կազմում էին ընդհանուր այցելուների ընդամենը 5 տոկոսը, անցած տարի կազմել են 10 տոկոսը։ Այսինքն՝ Իրանից այցելուների կշիռը զբոսաշրջային հոսքերի մեջ կրկնապատկվել է։ Ու դրանում էական է եղել անվճար պատվաստումների դերը։
Հավելենք, որ հրապարակված պաշտոնական տվյալները վկայում են, որ Հայաստանի զբոսաշրջային հոսքերի մեջ գերակշռող են Ռուսաստանի այցելուները։ Այդ երևույթը, իհարկե, ավելի վաղ էր սկսվել, դեռ իշխանազավթումից առաջ, երբ հանվեցին այն սահմանափակումները, որոնք խոչընդոտներ էին ստեղծում ռուսական զբոսաշրջիկների համար։ Անցած տարի ևս ՌԴ-ից բավական մեծ քանակությամբ տուրիստներ են եկել Հայաստան։ Նրանց թիվն անցնում է 350 հազարից։ Նախորդ տարվա համեմատ՝ այցելություններն ավելացել են 213 հազարով, թեև չեն հասել այն ցուցանիշին, որն ունեինք մինչև համավարակը։ 2019թ. Ռուսաստանից Հայաստան էր եկել 430 հազար զբոսաշրջիկ։
Արեգ Դավթյան
