Ցարական զանգ. առանց ընտրության հնարավորության. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Աշխարհում չկա ավելի մեծ զանգ, քան մարդկային ձեռքերով ձուլված ցարական զանգը: Ճիշտն ասած, իրականում այդ աշխատանքը կարելի է ձուլման տեխնոլոգիայի բնագավառում ունեցած նվաճումներին վերագրել, քանի որ ոչ ոքի չի հաջողվել լսել այդ զանգի ձայնը: Բայց, անկախ նրանից, թե ինչ գործառույթ ունի ցար-զանգը, միանշանակ այն ձուլածո զանգի եզակի ստեղծագործություն է և հանդիսանում է Ռուսաստանի խորհրդանիշ:
Ցար-զանգի ստեղծման պատմությունը սկսվում է կայսրուհի Աննա Իվանովնայի կողմից դրա պատրաստման պատվերով: Այն պետք է փոխարիներ Կրեմլի զանգակատան վրա (Վերափոխման տաճարի հարևանությամբ) կախված Գրիգորևյան զանգին, որը հրդեհի ժամանակ վնասվել էր: Կայսրուհու հրամանով անհրաժեշտ էր նորը պատրաստել հին զանգի նյութից, բայց, միևնույն ժամանակ, ավելացնել քաշը 20 % -ով՝ զանգի կշիռը հասցնելով 10 000 փութի: Զանգագործ վարպետներից ոչ մեկը չէր համարձակվում նման աշխատանք կատարել: Առանց այդ էլ Գրիգորևյան զանգը բավականին բարդ էր, իսկ նորը ստեղծելը անիրականանալի էր թվում: Պատրաստման առաջարկ է եղել անգամ Ֆրանսիայի արքայական պալատի մեխանիկ-վարպետին, որը ևս հրաժարվել է՝ համարելով այդ ամենը կատակ:
Վարպետ գտնելու պատասխանատու ֆելդմարշալ Մինիխը արդեն լրիվ հույսը կորցրել էր, երբ ռուս արհեստավոր Իվան Մոտորինը տվել է իր համաձայնությունը: Քանի որ Մինիխը ընտրության հնարավորություն չուներ, 1733 թվականին հենց Մոտորինին էլ տրվել է զանգ ձուլելու պատվերը: Աշխատանքը իրականացվել է Մոսկվայի Թնդանոթի բակում (ներկայումս այստեղ հանրահայտ «Մանկական աշխարհ» հանրախանութն է): Զանգի կաղապարի համար նախատեսված փորվածքը ստեղծվել է հենց գետնին, քանի որ նման քաշ ունեցող արտադրանքին չէր կարող դիմակայել որևէ այլ կաղապար: Զանգի ձուլմանը նախապատրաստվելու համար գրեթե մեկուկես տարի է պահանջվել: Բոլորի համար անակնկալ էր Իվան Մոտորինի մահը 1735 թվականին, և նրա որդին՝ Միխայիլն էր ստիպված ավարտին հասցնել սկսված գործը: Ցար-զանգը ձուլվել է 1735 թվականի նոյեմբերի 25-ին: Այն կշռում էր գրեթե 200 տոննա:
Նախկին զանգի համեմատ չափերը (տրամագիծը և բարձրությունը) ավելացել էր 6-ական մետրով: Համաձուլվածքը բաղկացած է մաքուր արծաթից (525 կգ), ոսկուց (75 կգ), պղնձից (85 %) և բրոնզից (13 %): Ձուլման արդյունքում ստեղծվածը պետք էր մշակել: Անհրաժեշտ էր հեռացնել ավելցուկային ձուլակտորները և իրականացնել զանգի բոլոր տարրերի հարթեցման աշխատանքներ: Այս աշխատանքներն իրականացնելու համար նույնպես բավականին ժամանակ է պահանջվել: Քանի դեռ վարպետները աշխատում էին ցար-զանգի վրա, այն փոսում էր գտնվում: Արդյունքում զանգի վրա հայտնվեցին Հովհաննես Մկրտչի, Պետրոս առաքյալի, Քրիստոսի, Տիրամոր և Սուրբ Աննայի պատկերները: Աննա Իվանովնայի և ցար Ալեքսեյ Միխայլովիչի (Պետրոս 1-ինի հայր) պատկերները ևս պարզ երևում էին զանգի վրա:
Պետք է նշել, որ ցար-զանգի ստեղծման պատմությունը հարթ չի անցել: Մոսկվայում տեղի ունեցած խոշոր հրդեհի ժամանակ փայտե շենքը, որը կանգնեցված էր գրեթե ավարտուն զանգի վրա, հրդեհվել է: Հրդեհը չի հաջողվել արագորեն մարել, որի արդյունքում զանգը ենթարկվել է տաքացման: Վախենալով, որ մակերեսի շերտը կարող է մասամբ հալվել, ինչից կտուժեր բնօրինակ դեկորը, որոշում է կայացվել զանգը արագ սառեցնել, և այն ողողել են սառը ջրով: Իսկ դա ճակատագրական սխալ էր, քանի որ ջերմաստիճանի այսպիսի կտրուկ փոփոխության պատճառով զանգի վրա զգալի ճաքեր են առաջացել, իսկ 11,5 տոննա կշռով մի կտոր էլ պոկվել է:
Հետագայում երկու անգամ փորձել են վերականգնել «ցար-զանգը», բայց, ի վերջո, հրաժարվել են այդ մտքից՝ համարելով, որ ճաքերը լցնելուց և պոկված կտորը կպցնելուց հետո զանգի «ձայնը» չի լինի պահանջվածը: Արդյունքում 1836 թվականից ցար- զանգը դարձել է է Մոսկվայի Կրեմլի պատվանդանի վրա տեղադրված մի յուրահատուկ հուշարձան: Այն հիմա էլ այնտեղ է:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
