Պլաներիզմ. Դեդալոսի ու նրա որդու մասին ասքից մինչև Լեոնարդո դա Վինչի ու ժամանակակից գիտություն. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հին ժամանակներից մարդիկ փորձել են այնպիսի սարք հորինել, որը թույլ կտա նրանց թռչել երկնքում, ինչպես թռչունները։ Թռչելու մասին առաջին հիշատակումը կարելի է համարել հին հունական առասպելը, որում գյուտարար Դեդալոսն ու նրա որդի Իկարոսը որոշել են փախչել Կրետե կղզուց: Դեդալոսը նախագծել է թռչող մեքենա՝ օգտագործելով թռչունների փետուրները որպես թևեր՝ նախապես ամրացնելով դրանք մոմով։ Նա որդուն զգուշացրել է, որ չմոտենա արևին, որպեսզի մոմը չհալչի։ Բայց Իկարոսը չի լսել հորը և վճարել է դրա համար կյանքով. արևի ճառագայթները հալեցրել են մոմը, և նա ընկել է Միջերկրական ծովը։ Իսկ Դեդալոսը հաջողությամբ թռել է Սիցիլիա: Նման բազմաթիվ առասպելներ կարելի է գտնել գրեթե բոլոր հնագույն քաղաքակրթությունների տարեգրությունների մեջ, սակայն թռչելու մասին իրական փաստերը հայտնի են միայն մ.թ.ա. 4-3-րդ դարերի Հին Չինաստանում:
Պահպանվել է բամբուկի փայտից պատրաստված օդապարիկի նկարագրությունը, որը ծածկված է կտորով և կարող է ինքնուրույն մնալ օդում։ Հետո առաջ է քաշվել այնպիսի օդապարիկ ստեղծելու գաղափարը, որը կարող է մարդուն երկինք բարձրացնել։ Ներկայումս պարզված է, որ մեծ թվով չինացի բանտարկյալներ են ուղարկվել մահացու փորձերի, նրանց փորձել են օդ բարձրացնել, բայց նրանք վթարի են ենթարկվել: Եվ դա տևել է ավելի քան մեկ դար, մինչև կոնստրուկտորները կարողացել են ստանալ թռչող սարքի ճշգրիտ մոդելը: Մարկո Պոլոն, ճանապարհորդելով Ասիայի երկրներով, իր օրագրում գրել է, որ տեսել է, թե ինչպես են մարդիկ երկինք բարձրանում հսկայական ութանկյուն օդապարիկներով: 15-րդ դարում օդապարիկները հասել են Եվրոպա, սակայն թռչելու գաղափարը լայնորեն ընդունված չի եղել աերոդինամիկայի հիմնական սկզբունքների վատ ընկալման պատճառով: Հետագա զարգացմանը լուրջ խթան է տվել իտալացի գիտնական և գյուտարար Լեոնարդո դա Վինչին, որը մեծ հաջողությունների է հասել աերոդինամիկ գիտության ուսումնասիրության մեջ։
Նրա շնորհիվ 1495 թվականին հայտնվել է բրգաձև թռչող սարքի գծանկարը, որը կարելի էր օդում կառավարել՝ թևերը թեքելով։ Այժմ այն հայտնի է որպես պարաշյուտ: 1804 թվականին բրիտանացի կոնստրուկտոր Ջորջ Քեյլին ստեղծել է մոդելային պլաներ, որը դարձել է պատմության մեջ ֆիքսված թևով այն առաջին սարքը, որը կարող է ազատ թռչել: Նման պլաների քաշը եղել է 108 գրամ։ Ավելի ուշ՝ 1853 թվականին, դրա հիման վրա նա ստեղծել է օդանավ, որն ընդունակ էր մարդուն օդ բարձրացնել։ 19-րդ դարի սկզբից պլաներների ստեղծման նկատմամբ աննախադեպ հետաքրքրություն է նկատվել։ 1891 թվականին գերմանացի ինժեներ Օտտո Լիլիենթալը մի քանի հազար հաջող թռիչքներ է կատարել իր ստեղծած հավասարակշռող պլաներներով: Գործողության սկզբունքն այն էր, որ օդաչուն սկզբում տեղ էր գրավում ծանրության կենտրոնի կետում, իսկ հետո մարմնի ողջ քաշը տեղափոխում տարբեր ուղղություններով՝ դրանով իսկ կառավարելով իր թռիչքը։
Լիլիենթալից հետո Ռայթ եղբայրներն են վերցրել նման պլաների գաղափարը և ստեղծել իրենց առաջին ինքնաթիռը 1901 թվականին: Առաջին համաշխարհային պատերազմից հետո բեկում է տեղի ունեցել պլաներիզմի զարգացման մեջ։ Սկսել են ստեղծվել պլաներների և ինքնաթիռների ավելի ու ավելի նոր մոդելներ, որոնք հնարավորություն են ունեցել շարժվել մեծ տարածություններով։ Հենց այդ շրջանն է համարվում պլաներիզմ սպորտաձևի ձևավորման ժամանակաշրջանը։ 1936 թվականին Բեռլինի օլիմպիական խաղերում պլաներիզմը ներառվել է ցուցադրական ծրագրում, իսկ պլաներիզմի աշխարհի առաջին առաջնությունն անցկացվել է Վասերկուպպեում 1937 թվականին։ Պլաներիզմի և ժամանակակից տեխնոլոգիաների ակտիվ զարգացման շնորհիվ հազարավոր օդաչուներ արդեն պլաներներով թռչում են 1000 կիլոմետրը գերազանցող տարածություններ, իսկ շատ երկրներում կանոնավոր կերպով անցկացվում են պլաներիզմի մրցաշարեր և առաջնություններ։
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
