Հաճախ գիտնականներ շատ մեծ դժավարությամբ են հասնում որևէ երևույթի բացահայտմանը` զոհելով այդ բացահայտումներին ճանապարհին թե՛ մարդկանց, թե՛ կենդանիներին: Orer.am-ը ներկայացնում է հոգեբանության մեջ իրականացված ամենադաժան փորձերի ցանկը:
1.Ձեռքբերովի անօգնականություն
Հայտնի հոգեբաններ Սթիվ Մայերը և Մարկ Սելիգմանը իրենց փորձը կատարել են շների վրա 1966 թվականին: Շներին բաժանել են 3 խմբերի: Բոլոր կենդանիներին տեղավորել են վանդակներում: Առաջին խմբին որևէ վնաս չեն հասցրել, որոշակի ժամանակամիջոցից հետո բաց են թողել: Երկրորդ խմբին ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնք պարբերաբար կրկվել են: Այդ ցնցումները կարելի էր դադարեցնել՝ սեղմելով վանդակում գտնվող լծակին: Երրորդ խմբի շներին նույնպես ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնց կանգնեցնել հնարավոր չէր: Որոշ ժամանակ անց, շների մոտ մշակվել է որոշակի ռեակցիա արտաքին ազդակների նկատմամբ: Այդ ռեակցիան ստացել է «ձեռքբերովի անօգնականություն» անունը և այն հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ շրջակա միջավայրի նկատմամբ կենդանիներն անօգնական են: Արդյունքը հանգեցրեց նրան, որ շների մոտ զարգացավ, այսպես կոչված, կլինիկական դեպրեսսիայի բոլոր նշանները: Երրորդ խմբի շներին տեղափոխել են ազատ վանդակներ, որտեղից շները հեշտությամբ կարող էին փախչել և կրկին սկսել են էլեկտրահարել: Սակայն շներից ոչ մեկը փախչելու նույնիսկ փորձ չի կատարել: Նրանք պարզապես պասիվ արձագանքել են ցավին: Այնպիսի տպավորություն էր, որ շները ցավն ընկալում են որպես անխուսափելի մի բան: Կարծես, կենդանիները դաժան փորձից հասկացել էին, որ մշտական ցավից փախչելն անհնար է, և փորձարարական շներից ոչ մեկը ոչ մի անգամ փախուստի փորձ չի արել:Գիտնականների կարծիքով` շների այս ռեակցիան նման է մարդկանց` սթրեսների նկատմամբ ռեակցիային. մարդիկ նույնպես, մի քանի անհաջող փորձ կատարելուց հետո, դադարում են պայքարել և անօգնական են դառնում: Մի բան դեռևս պարզ չէ. արդյո՞ք այս եզրակացությունն արժեր այնքան շների տառապանքին:
2.Օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության ուսումնասիրությունները
Հարկ է նշել, որ փորձերի մեծ մասը, որոնք շատերը համարում են դաժանություն կենդանիների նկատմամբ, օգնում են հնարել այնպիսի դեղամիջոցներ, որի արդյունքում փրկում են միլիոնավոր մարդկաց կյանքեր: 1969 թվականին իրականացվել է գիտափորձ` պարզելու տարբեր տեսակի թմրանյութերի ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Փորձարկման համար օգտագործվել են կապիկները և առնետները, որոնք ֆիզիոլոգիապես առավել մոտ են մարդկանց: Կենդանիներին վարժեցրել են ինքնուրույն ընդունել այնպիսի թմրանյութեր, ինչպիսիք են կոդեինը, մորֆինը, ամֆետամինը, կոկաինը և այլն: Երբ կենդանիներն վարժվեցին և սկսեցին ինքնուրույն ընդունել իրենց չափաբաժինը, նրանց մեծ քանակությամբ թմրանյութ տվեցին և սկսեցին անընդհատ հետևել: Արդյունքում կենդանիները հայտնվեցի շփոթության մեջ: Որոշները փախչելու փորձ արեցին: Ընդ որում` կենդանիներն իրենց վնասվածքներ են հասցրել և ցավ չեն զգացել: Այն կենդանիները, որոն կոկաին են ընդունել, շուտով սկսել են տառապել ոչ միայն ցնցումներից, այլ նաև տեսիլքներից: Կապիկներն այլանդակել են իրենց՝ պոկելով մատերի ֆալանգները: Այն կենդանիները, որոնք կախվածություն էին ձեռք բերել մորֆինի և կոկաինի խառնուրդից, մահացել են թմրանյութերի ընդունման օրվանից 2 շաբաթ անց: Իսկ այն կենդանիները, որոնք «նստել են» ամֆատամինի վրա, դարձել են ճաղատ՝ պոկելով իրենց ամբողջ բուրդը: Կենդանիների նկատմամբ նման դաժանությունը դժվար է արդարացնել նույնիսկ նրանով, որ փորձարկման նպատակը եղել է՝ հասկանալ մարդու օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության աստիճանը և մշակել թմրամոլությամբ տառապող մարդկանց արդյունավետ բուժումը:
3.«Ավերսիա» ծրագիր
1970-1989 թթ Հարավ-աֆրիկյան Հանրապետության բանակում ամբողջապես իրականացվել է մի ծրագիր, որը խիստ գաղտնի է եղել: Այդ ծրագիրը միտված էր զինվորականների շարքերից մաքրել համասեռամոլներին: Այդ ընթացքում թույլատրվել են բոլոր միջոցները. բուժել են և՛ էլեկտրաշոկային, և՛ քիմիական ամորձատմամբ: Որոշել այն մարդկանց ճշգրիտ թիվը, ովքեր տուժել են ծրագրից, չի հաջողվել: Ըստ զինվորական բժիշկների` տուժել է մոտավորապես 1000 զինվորական: Ղեկավարությունը հանձնարարել է հոգեբաններին համասեռամոլների ամբողջական «մաքրում» կատարել: Այն զինվորականներին, ովքեր չեն ենթարկվել «բուժմանը», ոչ միայն բռնի ստիպում էին ընդունել դեղամիջոցները, այլև ուղարկում էին շոկայի թերապիայով բուժման: Իսկ ոմանց էլ ենթարկել են սեռի փոխման վիրահատության: Զինվորականները, ովքեր ակամա դարձել են փորձի մասնակիցներ, եղել են 16-24 տարեկան:
4.Փոքրիկ Ալբերտը
Հոգեբան Ջոն Ուոտսոնն ուսումնասիրել է ֆոբիաների և վախերի բնույթը: Այն ժամանակ, երբ գիտնականը զբաղվում էր երեխաների վախերի ուսումնասիրությամբ, նրան հետաքրքրեց նաև վախի ռեակցիա առաջացնել այն օբյեկտների նկատմամբ, որոնք նախկինում երեխաների մոտ ոչ մի վախ չեն առաջացրել: Գիտափորձն իրականացվել է 1920 թվականին, և դրան մասնակցել է Ալբերտ անունով մի տղա, ով եղել է ընդամենը 9 ամսեկան: Ուոտսոնը երեխայի վրա ստուգել է՝ հնարավոր է վախի ռեակցիա առաջացնել սպիտակ առնետի նկատմամբ այն դեպքում, երբ երեխան այդ կրծողներից ընդհանրապես չէր վախենում: Գիտափորձի համար երեխային վերցրել են մանկատնից և 2 ամսվա ընթացքում նրան ցույց են տվել ոչ միայն սպիտակ առնետ, այլ նաև բամբակ, սպիտակ նապաստակ և Սանտա-Կլաուսի դիմակ՝ սպիտակ գույնի մորուքով: Այդ ժամանակամիջոցի ավարտին երեխային նստեցրել են հատակին և թույլատրել են խաղալ առնետի հետ:Երկու ամիսը լրանալուց հետո երեխային նստեցրել են հատակին և թույլ տվել, որ խաղա սպիտակ առնետի հետ: Երեխան հանգիստ խաղացել է` առանց վախի որևէ նշույլի: Որոշ ժամանակ անց, գիտնականը սկսել է երկաթե մուրճով հարվածել Ալբերտի մեջքին ամրացված մետաղե ափսեին: Այն բանից հետո, երբ հարվածները կրկնվել են, երեխան դադարեցրել է առնետի հետ խաղը և սկսել խուսափել նրանից: Մեկ շաբաթ անց փորձը կրկնել են: Սակայն այս անգամ երեխան ափսեին 5 հարված ստացավ: Երեխան սկսել է լացել՝ տեսնելով առնետին: Անցել է ևս 5 օր: Ուոտսոնը որոշել է փորձել՝ արդյոք երեխան կվախենա նմանատիպ իրերից: Երեխայի ռեակցիան սպասեցնել չտվեց. նա վախենում էր ոչ միայն առնետից , այլ նաև բամբակից, Սանտա-Կլաուսի դիմակից և նապաստակից: Այդ ժամանակ, երբ երեխային ցույց էին տալիս այդ առարկաները, գիտնականը մուրչով չէր հարվածում ափսեին, հետևաբար, բարձր ձայներ չէր առաջացնում: Գիտնականը եկավ այն եզրակացության, որ չափահաս մարդու մոտ վախերը, անհանգստությունը և տարբեր հակակրանքները սկսում են ձևավորվել դեռ վաղ հասակում: Ցավոք սրտիմ փոքրիկ Ալբերտի արհեստականորեն ծնված վախերն այդպես էլ չեն անցնում:
5.Հուսահատության աղբյուրը
1960 թվականին Հարրի Հարլոյը փորձարկումներ է իրականացրել կապիկների վրա: Նա զբաղվել է անհատի սոցիալական մեկուսացման ուսումնասիրմամբ, ինչպես նաև դրանից պաշտպանվելու մեթոդների մշակմամբ: Գիտնականը ձագերին բաժանում էր մայր-կապիկներից և տեղավորում էր վանդակում: Հարրին ընտրում էր միայն այն ձագերին, որոնց մոտ նկատվում էր ավելի ուժեղ հուզական կապ մոր հետ: Ձագին վանդակում պահում էին մեկ տարի, այնուհետև բաց էին թողնում: Շատ կապիկներ ունեին տարբեր հոգեբանական շեղումներ: Եզրակացությունը հետևյալն էր. դեպրեսսիայից հնարավոր չէ պաշտպանել նույնիսկ երջանիկ մանկությունը: Համաձայնվեք, որ նման եզրակացություն կարելի էր նաև կատարել առանց անպաշտպան կենդանիներին ծաղրելու:
Против кого вооружается Азербайджан? Аршак Карапетян
При поддержке Ucom в спортивной школе Вайка установлена солнечная электростанция мощностью 15 кВт
Новые финансовые навыки на «Давидбекских играх»: Idram&IDBank
Кругом война. А вас вводят в заблуждение. Аршак Карапетян
Центр продаж и обслуживания Ucom в Егварде возобновил работу по
новому адресу — ул. Ереванян, 3/47
До 25% idcoin-ов при покупке авиабилетов Flyone: Idram&IDBank
Ucom и Microsoft Innovation Center помогают школьникам развивать навыки кибербезопасности
При поддержке Ucom в Шенаване установлена солнечная станция мощностью 10 кВт
Юнибанк разыграет поездку в Италию среди новых держателей карт Mastercard World «Travel»
Москва–Баку: есть разногласия, но связи сохраняются. А мы что делаем?
День благодарности клиентам в Ванадзоре: IDBank
Пашинян замотивирован уничтожить Армению․ Аршак Карапетян
«Мой лес Армения» — бенефициар инициативы «Сила одного драма» в июле
Станьте акционером Юнибанка и воспользуйтесь выгодным инвестиционным предложением
IDBank предупреждает о мошеннических звонках от имени пенсионных фондов
Небольшой французский уголок в Раздане при сотрудничестве с Конверс МСБ
Предателя Пашиняна нужно скинуть с трона. Аршак Карапетян
Зачем Пашинян полетел в Россию?․ Аршак Карапетян
Глава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близко
Рост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБР
Idram - главный партнер ежегодной конференции «На пути к осознанному воспитанию детей 2026» 
Трамп: США больше не намерены вести торговлю с Испанией
Артем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня
При поддержке Юнибанка состоялся выпускной вечер Политехнического университета
«Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой»
Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским морем
Вопрос об аресте Чалабяна дошел до Европейского парламента: «Паст»
Почему стало модно «отчитывать» оппозицию, и чего на самом деле ожидает общество? «Паст»
Ложная дилемма мандатов: почему тема парламентского бойкота оппозиции - пустая повестка дня? «Паст»
Правовой терроризм как начало падения власти: пример Гагика Царукяна и горькие уроки истории: «Паст»
Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета
«Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей Лихачёв
Армения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: Пашинян
От финансовых приключений к большим победам: завершился 4-й финансовый онлайн-турнир Junius
На автодороге Ереван-Севан произошел камнепад
«Сила одного драма» и Симфонический оркестр подвели итоги лесного проекта, реализованного в Ширакской области
Оппозиция Грузии отказалась от мандатов и получила обратный эффект: Нарек Карапетян
Российская теннисистка Алина Чараева будет представлять Армению 
Politico: страны НАТО усиливают обороноспособность на случай войны с Россией
Каждый пятый ребёнок меняет воспоминания: что происходит с памятью о детской травме
Поздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня Конституции Армении
Сообщение Информационного центра движения «Всеармянский фронт»
Лучше поздно, чем никогда: срок приема продлен: «Паст»
Экологическая «революция» в Сюнике: как удалось избавить деревни от заботы о дровах? «Паст»
«Азербайджанские товары очень быстро занимают наше место на российском рынке»: «Паст»
Нет мандата, «выданного народом»: «Паст»
Молдавские уроки: почему правительство Армении не уходит? «Паст»
Иран исключил европейские страны из участия в церемонии прощания с Хаменеи
Часы Надаля, Bugatti Chiron и турмалин в 200 карат: Sotheby’s открыл охоту за сокровищами в Абу-Даби
Рубинян: В случае избрания председателем парламента Армении я больше не буду спецпосланником на переговорах с Турцией 
Предателя Пашиняна нужно скинуть с трона. Аршак Карапетян
Представитель Антикоррупционного комитета: Нет доказательств воздействия публикаций комитета на выбор избирателей
Самый опасный астероид десятилетия: Что известно о 2024 YR4 и стоит ли его бояться?
Экономический рост Армении во многом обусловлен членством в ЕАЭС: РПА за развитие союзнических отношений с РФ как в рамках ЕАЭС,так и в двустороннем формате.Эдуард Шармазанов
Трамп: под бальным залом Белого дома строят шестиэтажный бункер с госпиталем
Центр продаж и обслуживания Ucom в Егварде возобновил работу по
новому адресу — ул. Ереванян, 3/4...1
Кругом война. А вас вводят в заблуждение. Аршак Карапетян
2
Новые финансовые навыки на «Давидбекских играх»: Idram&IDBank3
При поддержке Ucom в спортивной школе Вайка установлена солнечная электростанция мощностью 15 кВт
4
Против кого вооружается Азербайджан? Аршак Карапетян
5