Հաճախ գիտնականներ շատ մեծ դժավարությամբ են հասնում որևէ երևույթի բացահայտմանը` զոհելով այդ բացահայտումներին ճանապարհին թե՛ մարդկանց, թե՛ կենդանիներին: Orer.am-ը ներկայացնում է հոգեբանության մեջ իրականացված ամենադաժան փորձերի ցանկը:
1.Ձեռքբերովի անօգնականություն
Հայտնի հոգեբաններ Սթիվ Մայերը և Մարկ Սելիգմանը իրենց փորձը կատարել են շների վրա 1966 թվականին: Շներին բաժանել են 3 խմբերի: Բոլոր կենդանիներին տեղավորել են վանդակներում: Առաջին խմբին որևէ վնաս չեն հասցրել, որոշակի ժամանակամիջոցից հետո բաց են թողել: Երկրորդ խմբին ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնք պարբերաբար կրկվել են: Այդ ցնցումները կարելի էր դադարեցնել՝ սեղմելով վանդակում գտնվող լծակին: Երրորդ խմբի շներին նույնպես ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնց կանգնեցնել հնարավոր չէր: Որոշ ժամանակ անց, շների մոտ մշակվել է որոշակի ռեակցիա արտաքին ազդակների նկատմամբ: Այդ ռեակցիան ստացել է «ձեռքբերովի անօգնականություն» անունը և այն հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ շրջակա միջավայրի նկատմամբ կենդանիներն անօգնական են: Արդյունքը հանգեցրեց նրան, որ շների մոտ զարգացավ, այսպես կոչված, կլինիկական դեպրեսսիայի բոլոր նշանները: Երրորդ խմբի շներին տեղափոխել են ազատ վանդակներ, որտեղից շները հեշտությամբ կարող էին փախչել և կրկին սկսել են էլեկտրահարել: Սակայն շներից ոչ մեկը փախչելու նույնիսկ փորձ չի կատարել: Նրանք պարզապես պասիվ արձագանքել են ցավին: Այնպիսի տպավորություն էր, որ շները ցավն ընկալում են որպես անխուսափելի մի բան: Կարծես, կենդանիները դաժան փորձից հասկացել էին, որ մշտական ցավից փախչելն անհնար է, և փորձարարական շներից ոչ մեկը ոչ մի անգամ փախուստի փորձ չի արել:Գիտնականների կարծիքով` շների այս ռեակցիան նման է մարդկանց` սթրեսների նկատմամբ ռեակցիային. մարդիկ նույնպես, մի քանի անհաջող փորձ կատարելուց հետո, դադարում են պայքարել և անօգնական են դառնում: Մի բան դեռևս պարզ չէ. արդյո՞ք այս եզրակացությունն արժեր այնքան շների տառապանքին:
2.Օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության ուսումնասիրությունները
Հարկ է նշել, որ փորձերի մեծ մասը, որոնք շատերը համարում են դաժանություն կենդանիների նկատմամբ, օգնում են հնարել այնպիսի դեղամիջոցներ, որի արդյունքում փրկում են միլիոնավոր մարդկաց կյանքեր: 1969 թվականին իրականացվել է գիտափորձ` պարզելու տարբեր տեսակի թմրանյութերի ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Փորձարկման համար օգտագործվել են կապիկները և առնետները, որոնք ֆիզիոլոգիապես առավել մոտ են մարդկանց: Կենդանիներին վարժեցրել են ինքնուրույն ընդունել այնպիսի թմրանյութեր, ինչպիսիք են կոդեինը, մորֆինը, ամֆետամինը, կոկաինը և այլն: Երբ կենդանիներն վարժվեցին և սկսեցին ինքնուրույն ընդունել իրենց չափաբաժինը, նրանց մեծ քանակությամբ թմրանյութ տվեցին և սկսեցին անընդհատ հետևել: Արդյունքում կենդանիները հայտնվեցի շփոթության մեջ: Որոշները փախչելու փորձ արեցին: Ընդ որում` կենդանիներն իրենց վնասվածքներ են հասցրել և ցավ չեն զգացել: Այն կենդանիները, որոն կոկաին են ընդունել, շուտով սկսել են տառապել ոչ միայն ցնցումներից, այլ նաև տեսիլքներից: Կապիկներն այլանդակել են իրենց՝ պոկելով մատերի ֆալանգները: Այն կենդանիները, որոնք կախվածություն էին ձեռք բերել մորֆինի և կոկաինի խառնուրդից, մահացել են թմրանյութերի ընդունման օրվանից 2 շաբաթ անց: Իսկ այն կենդանիները, որոնք «նստել են» ամֆատամինի վրա, դարձել են ճաղատ՝ պոկելով իրենց ամբողջ բուրդը: Կենդանիների նկատմամբ նման դաժանությունը դժվար է արդարացնել նույնիսկ նրանով, որ փորձարկման նպատակը եղել է՝ հասկանալ մարդու օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության աստիճանը և մշակել թմրամոլությամբ տառապող մարդկանց արդյունավետ բուժումը:
3.«Ավերսիա» ծրագիր
1970-1989 թթ Հարավ-աֆրիկյան Հանրապետության բանակում ամբողջապես իրականացվել է մի ծրագիր, որը խիստ գաղտնի է եղել: Այդ ծրագիրը միտված էր զինվորականների շարքերից մաքրել համասեռամոլներին: Այդ ընթացքում թույլատրվել են բոլոր միջոցները. բուժել են և՛ էլեկտրաշոկային, և՛ քիմիական ամորձատմամբ: Որոշել այն մարդկանց ճշգրիտ թիվը, ովքեր տուժել են ծրագրից, չի հաջողվել: Ըստ զինվորական բժիշկների` տուժել է մոտավորապես 1000 զինվորական: Ղեկավարությունը հանձնարարել է հոգեբաններին համասեռամոլների ամբողջական «մաքրում» կատարել: Այն զինվորականներին, ովքեր չեն ենթարկվել «բուժմանը», ոչ միայն բռնի ստիպում էին ընդունել դեղամիջոցները, այլև ուղարկում էին շոկայի թերապիայով բուժման: Իսկ ոմանց էլ ենթարկել են սեռի փոխման վիրահատության: Զինվորականները, ովքեր ակամա դարձել են փորձի մասնակիցներ, եղել են 16-24 տարեկան:
4.Փոքրիկ Ալբերտը
Հոգեբան Ջոն Ուոտսոնն ուսումնասիրել է ֆոբիաների և վախերի բնույթը: Այն ժամանակ, երբ գիտնականը զբաղվում էր երեխաների վախերի ուսումնասիրությամբ, նրան հետաքրքրեց նաև վախի ռեակցիա առաջացնել այն օբյեկտների նկատմամբ, որոնք նախկինում երեխաների մոտ ոչ մի վախ չեն առաջացրել: Գիտափորձն իրականացվել է 1920 թվականին, և դրան մասնակցել է Ալբերտ անունով մի տղա, ով եղել է ընդամենը 9 ամսեկան: Ուոտսոնը երեխայի վրա ստուգել է՝ հնարավոր է վախի ռեակցիա առաջացնել սպիտակ առնետի նկատմամբ այն դեպքում, երբ երեխան այդ կրծողներից ընդհանրապես չէր վախենում: Գիտափորձի համար երեխային վերցրել են մանկատնից և 2 ամսվա ընթացքում նրան ցույց են տվել ոչ միայն սպիտակ առնետ, այլ նաև բամբակ, սպիտակ նապաստակ և Սանտա-Կլաուսի դիմակ՝ սպիտակ գույնի մորուքով: Այդ ժամանակամիջոցի ավարտին երեխային նստեցրել են հատակին և թույլատրել են խաղալ առնետի հետ:Երկու ամիսը լրանալուց հետո երեխային նստեցրել են հատակին և թույլ տվել, որ խաղա սպիտակ առնետի հետ: Երեխան հանգիստ խաղացել է` առանց վախի որևէ նշույլի: Որոշ ժամանակ անց, գիտնականը սկսել է երկաթե մուրճով հարվածել Ալբերտի մեջքին ամրացված մետաղե ափսեին: Այն բանից հետո, երբ հարվածները կրկնվել են, երեխան դադարեցրել է առնետի հետ խաղը և սկսել խուսափել նրանից: Մեկ շաբաթ անց փորձը կրկնել են: Սակայն այս անգամ երեխան ափսեին 5 հարված ստացավ: Երեխան սկսել է լացել՝ տեսնելով առնետին: Անցել է ևս 5 օր: Ուոտսոնը որոշել է փորձել՝ արդյոք երեխան կվախենա նմանատիպ իրերից: Երեխայի ռեակցիան սպասեցնել չտվեց. նա վախենում էր ոչ միայն առնետից , այլ նաև բամբակից, Սանտա-Կլաուսի դիմակից և նապաստակից: Այդ ժամանակ, երբ երեխային ցույց էին տալիս այդ առարկաները, գիտնականը մուրչով չէր հարվածում ափսեին, հետևաբար, բարձր ձայներ չէր առաջացնում: Գիտնականը եկավ այն եզրակացության, որ չափահաս մարդու մոտ վախերը, անհանգստությունը և տարբեր հակակրանքները սկսում են ձևավորվել դեռ վաղ հասակում: Ցավոք սրտիմ փոքրիկ Ալբերտի արհեստականորեն ծնված վախերն այդպես էլ չեն անցնում:
5.Հուսահատության աղբյուրը
1960 թվականին Հարրի Հարլոյը փորձարկումներ է իրականացրել կապիկների վրա: Նա զբաղվել է անհատի սոցիալական մեկուսացման ուսումնասիրմամբ, ինչպես նաև դրանից պաշտպանվելու մեթոդների մշակմամբ: Գիտնականը ձագերին բաժանում էր մայր-կապիկներից և տեղավորում էր վանդակում: Հարրին ընտրում էր միայն այն ձագերին, որոնց մոտ նկատվում էր ավելի ուժեղ հուզական կապ մոր հետ: Ձագին վանդակում պահում էին մեկ տարի, այնուհետև բաց էին թողնում: Շատ կապիկներ ունեին տարբեր հոգեբանական շեղումներ: Եզրակացությունը հետևյալն էր. դեպրեսսիայից հնարավոր չէ պաշտպանել նույնիսկ երջանիկ մանկությունը: Համաձայնվեք, որ նման եզրակացություն կարելի էր նաև կատարել առանց անպաշտպան կենդանիներին ծաղրելու:
За два месяца девять лет восполнится? «Паст»
Освещения мероприятия блока «Армения» набрали около 15 миллионов просмотров: «Паст»
Только стыд и позор из-за властей: «Паст»
Кто такой Марио Науфал, которому дал интервью Нарек Карапетян? «Паст»
Движение «Нет “Западному Азербайджану”» обратилось к еврокомиссару Марте Кос: вопрос суверенитета Армении поставлен ребром
Наапетян: выборы превращаются в референдум — за «кандидата Азербайджана» или против
В Иране заявили, что нанесли удар по израильским топливозаправщикам
Возвращение или экспансия: что стоит за вопросом азербайджанских переселенцев?
Иранский удар по базе Али аль‑Салем: 3 кувейтских Eurofighter уничтожены, 2 итальянских повреждены
Татоян - Пашиняну: Соберите свои «сердечки» и «смайлики» и готовьтесь стать бывшим
Гроссмейстер Айк Мартиросян стартовал с двух побед на международном турнире в Ташкенте
Библиотека Русской Общины Армении
В КСИР отметили, что страна даже во время войны с США и Израилем продолжает производство боеприпасов
WSJ: Трамп намерен пересмотреть иммиграционную политику страны
Госдеп: более 70 тыс. американцев покинули Ближний Восток после ударов по Ирану
Сила одного драма присоединяется к заключительному этапу проекта «Симфонический лес»
Специальное предложение от Idram&IDBank в Далма Гарден Молле
Сюник под угрозой: от стратегических уступок к демографическим последствиям
Руководство Ucom отмечает Международный день клиентов вместе с абонентами
Какие «инструменты» используют власти? «Паст»
Потеря памяти или преднамеренность? «Паст»
«Лакмусовая бумажка» для оппозиционного поля и избирателей: «Паст»
«Такие люди сами у себя в шахматы выигрывают»: Захарова раскритиковала выступление Пашиняна в Европарламенте
Азербайджанцы разрушили воинские мемориалы в селе Хнацах в Арцахе
Сюникцы обеспокоены: ситуацией вокруг Ирана могут воспользоваться враждебные силы, создавая риски через проникновение этнически опасных элементов
Иран пригрозил «сжечь дотла» всю энергоинфраструктуру врага
Цены на нефть выросли после ударов по нефтегазовым объектам Ирана
IDBank и Idram продолжают сотрудничество с образовательным фондом Зарк
В небе над США взорвался семитонный метеор
Фонд развития «Керон» и фонд «Музыка во имя будущего» сотрудничают во имя молодых талантов
НАТО размещает дополнительную систему Patriot в Турции
Чужой пазл: как Армению встраивают в чужие геополитические проекты, превращая в Западный Азербайджан
Азербайджан на грани втягивания в региональную войну: геополитический сценарий и риски
Татоян: Мир возможен только тогда, когда ты силен и можешь защитить себя
Израиль разбомбил Ливан: есть погибшие, разрушено здание в центре Бейрута
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Президент Кубы ответил на угрозы США: Любой внешний агрессор столкнется с непреодолимым сопротивлением
Айвазян: западные покровители могут подтолкнуть Баку к действиям против Ирана
IDBank выпустил второй и третий транш облигаций 2026 года
Ucom предупреждает о новой волне телефонного мошенничества
IDBank запускает специальную кампанию для SWIFT-переводов
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая концепция управления государством»։ «Паст»
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»
Региональные «экскурсии» Пашиняна проходят на полупустых улицах: «Паст»
Когда дети становятся частью пропаганды: «невинный разговор» или?... «Паст»
Звуки бомбежек слышны, но в армянской общине паники нет: Сомунджян
Глава МИД Индии поблагодарил Армению за помощь в эвакуации индийских граждан из Ирана
The New York Times рекомендует попробовать женгялов хац в Лос-Анджелесе
Армянский борец Сурен Агаджанян завоевал золото чемпионата Европы U23
«Если у вас ничего не болит - проверьте, может, вы умерли»: Ирина Оганесян о пути балерины на стыке боли и любови 
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Армянский министр в Нью-Йорке: Мы сосредоточены на стимулировании занятости женщин в селах
Премьер-министр Армении Никол Пашинян выступит в парламенте в Страсбурге
Махмуд Ахмадинежад жив – телеграм-канал Colonelcassad
Сегодня мы чтим память жертв сумгаитских погромов․ Лидер Движения «Всеармянский фронт»
генерал-майор Аршак Карапетян
Региональные «экскурсии» Пашиняна проходят на полупустых улицах: «Паст»1
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»2
Освещения мероприятия блока «Армения» набрали около 15 миллионов просмотров: «Паст»3
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая...4
Айвазян: западные покровители могут подтолкнуть Баку к действиям против Ирана
5