Ереван, 17.Ноябрь.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Глава МИД Иордании: Подписание мирного соглашения между Арменией и Азербайджаном близко Рост цен на продукты в Армении ускорился до 8,6%: ЕАБР Трамп: США больше не намерены вести торговлю с Испанией Артем Оганов получил международную госпремию Китая в области науки и техники — лично от Си Цзиньпиня «Арарат‑Армения» начала квалификацию Лиги чемпионов с победы над «Ригой» Пакистанский самолет пропал с радаров над Аравийским морем Размик Марукян стал обладателем бронзовой медали XV Международного конкурса артистов балета «Росатом» готов построить новые АЭС, чтобы избежать энергодефицита в Армении: Алексей Лихачёв Армения заинтересована в полноценном участии в ЕАЭС: Пашинян На автодороге Ереван-Севан произошел камнепад

Ինչպես Ակսել Բակունցի կինը փրկեց գրողի «Կարմրաքար» վեպը՝ այն թաքցնելով հալվայի ամանի մեջ

Ակսել Բակունցը հայ նոր գրականության ամենավառ և դրամատիկ կերպարներից է։ Իր գրական ճանապարհը նա սկսեց որպես հրապարակախոս ու պատմվածքագիր, սակայն շուտով դարձավ 1920–30-ականների Հայաստանի մշակութային, հասարակական կյանքի կենտրոնական դեմքերից մեկը։ Բակունցի ստեղծագործություններն աչքի են ընկնում նրբազգաց բնանկարներով, խոր հոգեբանական դիտարկումներով ու ազգային ինքնության խնդրի շեշտադրումներով։

Նա կարողացավ գրականություն ներմուծել գյուղական կյանքի անկեղծ պատկերները։ Իր անկախ մտայնության ու բովանդակային խորության պատճառով Բակունցը դարձավ խորհրդային ռեժիմի զոհերից մեկը։ Նրա կյանքն ընդհատվեց ստալինյան բռնաճնշումների տարիներին, սակայն նրա ժառանգությունը մինչ օրս ուղենիշ է, ճշմարիտ գրողի ճակատագրի խորհրդանիշ։

1936 թվականի մայիսից մինչև հուլիս Ակսել Բակունցը Համո Բեկնազարյանի հետ գտնվում էր Մոսկվայում: Նրանք այնտեղ էին «Զանգեզուր» ֆիլմի նկարահանման նախապատրաստական աշխատանքների համար: Օգոստոս ամսին Բակունցին Մոսկվայից կանչեցին Երևան, մեղադրանք առաջադրեցին և ձերբակալեցին: Բակունցի մեղադրական եզրակացությունն այսպիսին էր.

«1…հակահեղափոխական, տրոցկիստական, նացիոնալիստական կազմակերպության անդամ, որը, 1934 թվականի դեկտեմբերի 1-ին սպանել է Կիրովին և հետագայում նախատեսում էր այդպիսի տեռոր ընդդեմ ՀամԿ(բ)Կ և խորհրդային իշխանության դեմ։ 2. 1930 թ., Եղիշե Չարենցի հետ կազմակերպել է հակահեղափոխական գրողների կազմակերպություն: 1933 թվականից գլխավորել է կենտրոնը, որը նպատակ ուներ սպանելու Ստալինին, նախապատրաստում էր մահափորձ Բերիայի դեմ։ 3. Կազմակերպությունը կապված էր Մոսկվայի կենտրոնի հետ (Վաղարշակ Տեր-Վահանյան և ուրիշներ)»: (Գասպարյան Դ., «Փակ դռների գաղտնիքը: Չարենցը, Բակունցը և մյուսները», Երևան, 1994, էջ 55):

Բնականաբար, նմանատիպ շինծու մեղադրանքն իրենից ենթադրում էր, որ Բակունցը կենթարկվի մահապատժի: Նմանատիպ շինծու մեղադրանքներով էին 1936 և հատկապես 1937 թվականին մեղադրվում հայ գրողներն ու մտավորականները և սպանվում: Հարկ է նշել, որ Բակունցի դեպքում նրան ապօրինի մեղադրելու և մահապատժի ենթարկելու պատճառները չէին սահմանափակվում միայն նրա գրական գործունեությամբ: Բակունցը 1920-ականներից սկսած մեծ ներդրում էր ունեցել և մեծ գործունեություն էր ծավալում մի շարք ոլորտներում, որոնք նպաստում էին Խորհրդային Հայաստանի զարգացման, ինչպես նաև ազգային դիմագծի պահպանմանը: Բակունցը նաև 1918 թվականի Սարդարապատի ճակատամարտի մասնակից էր, ինչպես նաև նրա անմիջական գործունեության արդյունքում էր, որ 1925 թվականին Հայաստանի և Կարմիր Քուրդիստանի միջև տեղի ունեցած սահմանազատման արդյունքում մոտ երկու տասնյակ հայկական գյուղեր մնացին Խորհրդային Հայաստանի տարածքում: Այդ ամենի հանրագումարն էր նաև, որ Բակունցին տրվեց շինծու և ապօրինի մեղադրանք:

1936 թվականի օգոստոսի 9-ին՝ Բակունցի ձերբակալության օրը, խուզարկություն է իրականացվում նաև գրողի տանը: Խուզարկության ժամանակ ոստիկանները բռնագրավում են Բակունցի մեծ թվով ձեռագրեր և ինքնագրեր: Նրանք վերցնում են Բակունցի «Խաչատուր Աբովյան» և «Որդի որոտման» վեպի ձեռագրերը և ոչնչացնում դրանք: Այդ ժամանակ Ակսել Բակունցի կինը՝ Վարվառա Չիվիջյանը, կարողանում է հրաշքով փրկել Բակունցի «Կարմրաքար» վեպի ձեռագիրը: Այդ ամենի մասին հետագայում պատմել է Բակունցի կինը.

 

«Վերցնում էին Ակսելի ձեռքով գրված ամեն մի թուղթ: Հավաքեցին բոլոր ձեռագրերը: Դրանց մեջ էին չհրապարակված շատ պատմվածքներ, «Աբովյան» վեպը և այլն: Բոլորը խցկում էին մեծ պայուսակի մեջ: Ես կարողացա թաքցնել միայն «Կարմրաքարի» ձեռագիրը: Տանը կար հալվայի թիթեղյա մեծ, կլոր աման: Դատարկ: «Կարմրաքարի» տեղը գիտեի: Հալվայի ամանի կափարիչը հանեցի: Մինչև անծանոթները զբաղված էին, ես արագ ամբողջ ձեռագիրը վերցրի, ոլորեցի այնպես, որ կիսաշրջան դառնա ու անմիջապես տեղավորեցի հալվայի ամանի մեջ: Կափարիչը դրեցի: Անծանոթները հալվայի ամանին չմոտեցան: Ու այդպես «Կարմրաքարը» մնաց թիթեղյա ամանի մեջ: Մեկ թե երկու օր անց ձեռագիրը հանձնեցի Վահանին: Նա իր կնոջ միջոցով պետք է ուղարկեր Թիֆլիս, կնոջ ազգականների մոտ, որ այնտեղ պահեին: Հետո ես երկար ժամանակ այստեղ չէի ու այդպես էլ չիմացա, թե ինչ եղավ «Կարմրաքարի» ձեռագիրը»: ( Ն. Հովսեփյան, Ջ., Թունյան, Ք., Միքայելյան, «Ակսել Բակունցը ժամանակակիցների հուշերում», Երևան, 1999, էջ 155):

«Կարմրաքար» վեպի հետ կապված կան տեսակետներ, որ այն անավարտ վեպ է: Ակսել Բակունցն իր 1932 թվականի ինքնակենսագրականում նշում է, որ վեպն անավարտ տպագրված էր, քանի որ գրական մամուլում վեպի հատվածները շարունակաբար տպագրվել էիմ: Բակունցի կնոջ՝ Վարվառա Չիվիջյանի այս բացառիկ հուշը փաստում է, որ 1936-1937 թվականների դաժան շրջանում, ֆիզիկապես վերացվում էին ո՛չ միայն հայ գրողները, այլ նաև նրանց գրական ժառանգությունը: Արդյունքում անձնազոհություն պահանջող խիզախությամբ մի շարք անհատներ կարողացան պահպանել և մեզ հասցնել հայ գրողների բացառիկ ձեռագրերի մի մասը, իսկ նրանց գրական ժառանգության մեկ այլ մաս մինչ օրս ննջում է անհայտության մոխիրներում:

Զ. Շուշեցի

При поддержке Ucom в Ереване прошли ежегодные соревнования по гонкам дронов «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026»Аршака Карапетян отвечает на комментарииIDBank представил цифровую платформу Rate.Trading на выставке Toon Expo.Invest 2026Rate.Trading: Крупные сделки с цифровыми инструментами управления валютными рискамиЗакрытие карабахского вопроса ставит под угрозу само существование Армении. Аршак КарапетянФонд VIVA стал бенефициаром инициативы «Сила одного драма» в ноябреСпециальные предложения по ипотечному кредитованию: IDBank на Toon Expo. Invest 2026Ни одна власть в Армении не пришла демократическим путем․ Аршак КарапетянIDBank на региональном форуме СБА: от решений для путешествий до бизнес-возможностейСкидка 35% на указанные карты IDBank в честь 35-летияПредварительное одобрение бизнес-кредита за 5 минут — какие возмоности для МСБ представил Юнибанк в Гюмри?На основании Декларации о независимости Армения стала независимым государством. Аршак КарапетянЦентр обслуживания Ucom в Арташате открылся по новому адресуДемократическим путём эту власть менять невозможно. Аршак КарапетянРодина надеется на военных. Эту власть надо наказать. Аршак КарапетянПоздравление лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня разведчикаUcom и Республиканский союз работодателей Армении подписали меморандум о сотрудничествеОформи карту Visa Digital от Юнибанка для покупок и переводовUcom — генеральный спонсор 21-й Международной олимпиады по микроэлектроникеIDBank и Idram провели курс по финансовой грамотности для юных шахматистовUcom поддерживает Silicon Mountains 2026, содействуя развитию инноваций и технологийIDBank впервые выпустил купонные бессрочные облигацииКак были чмошниками , так и осталисьКак только я стану главой Армении, ультимативная форма обращений Азербайджана прекратится через часСейчас Армения находится в большей зависимости, чем когда-либоК сожалению, как руководитель военной разведки я мог только фиксировать эти фактыТо что Азербайджан унижает, это вина нашего политического руководстваIDBank поддержал реконструкцию Спандарянского канала: подписана памятная табличка, посвящённая проектуIDBank и Idram представили ряд экологических инициатив на COP17Как были чмошниками, так и остались. Аршак КарапетянUcom поделилась опытом участия бизнеса в сохранении природы в Синей зоне COP17«Вот скриншот, деньги переведены»: IDBank предупреждает о мошенничестве с поддельными платежамиКак конфликт подводит биоразнообразие к критической чертеПервые шаги в карьере вместе с IDBank: стартовал 16-й поток программы IDreamЦифровая архитектура устойчивого будущего: статья IDBank в журнале Regional PostКак вы думаете, где будет Армения?Нам ещё долго придется стоять в очереди, чтобы вступить в ЕСRate.Trading. Новая цифровая культура обмена валютыЦифровое будущее и устойчивое развитие: председатель правления IDBank в интервью ForbesНа COP17 представили книгу «Тайная тропа Овазадзора», изданную при поддержке UcomUcom раскрыла роль технологий в сохранении природы на COP17Следующие два месяца могут стать судьбоносными для Армении. Аршак Карапетян«Житель Степанавана своим голосом покажет, что все попытки обмануть его с помощью видеозаписей обречены на провал»: партия «Сильная Армения» При поддержке Ucom фестиваль «SunChild» объединяет кино и заботу о природеДень рождения в Италии с ЮнибанкомЯ знал о его проазербайджанской позиции и, будучи советником, сдерживал его. Аршак КарапетянВТБ (Армения) поддержал инициативу Newmag BOOK DONATION в городе РазданIdram и IDBank приняли участие в открытии павильона «Мой лес Армения» на COP17Мигранты в обмен на европейское будущее: какую цену готова заплатить Армения? Юнибанк получил рейтинг устойчивого развития B++ от Agents for Impact GmbH