Հայ-Չինական հարաբերությունների զարգացումը և հայ-իրանական երկաթուղու կառուցման հեռանկարները

Չինաստանի հետ Հայաստանի փոխհամագործակցությունը վերջին տարիներին զարգանում է մեծ թափով: Երկու երկրների գործակցության խորացումը հիմնականում պայմանավորված է ինչպես տարածաշրջանում Չինաստանի հետաքրքրությունների մեծացմամբ, այնպես էլ ԵԱՏՄ-ի և Շանհայի համագործակցության կազմակերպության շրջանակներում կապերի խորացմամբ:

Չինաստանի և Հայաստանի միջև հարաբերությունները զարգանում են լայն սպեկտրով, որը ընդգրկում է համագործակցության ընդգրկուն շրջանակ` գյուղատնտեսությունից մինչև արդյունաբերություն, զբոսաշրջությունից մինչև գիտություն և տեխնիկա և այլն: Աճում է երկու երկրների միջև առևտրաշրջանառությունը, որի ծավալները հասնել են ավելի քան կես միլիարդ դոլարի:

Սակայն հարկ է նշել, որ Չինաստանի հետ Հայաստանի գործակցությունը ամբողջ ծավալով չի իրականացվում: Այդ է պատճառը, որ առաջացել է համապատասխան էժան և որակյալ տրանզիտային ուղիներ ստեղծելու անհրաժեշտություն, որը հնարավոր կդառնա Իրան-Հայաստան երկաթուղու կառուցմամբ և դեպի Չինաստան տրանսպորտային միջանցքի ստեղծմամբ:

Գաղտնիք չէ, որ այս հարցում շահագրգռված է նաև Իրանը, որի շահերից է բխում «Մետաքսի» ճանապարհի տրանսպորտային միջանցքի ստեղծումը Չինաստանից դեպի Եվրոպա, որը նախընտրելի է, որ անցնի Իրանի և Հայաստանի տարածքներով: Այս հանգամանքով էլ պայմանավորված է Իրան–Հայաստան երկաթուղու և Հյուսիս-Հարավ ճանապարհային միջանցքի կառուցման ներդրումային ծրագրերի կյանքի կոչումը:

Հայաստանի համար Իրան-Հայաստան երկաթգծի շինարարությունն ունի ռազմավարական նշանակություն, որը ոչ միայն հնարավորություն կընձեռնի առանցքային դերակատարություն ստանձնել տարածաշրջանում, այլև գրանցել առևտրաշրջանառության զգալի աճ Իրանի, Չինաստանի և տրանսպորտային միջանցքի ուղու վրա գտնվող այլ երկրների հետ, միաժամանակ բարձրացնել ՀՀ բնակչության կենսամակարդակը:

Բացի այդ երկաթուղու կառուցման պարագայում Հայաստանը կապող օղակի դեր կստանձնի Վրաստանի և Իրանի միջև, և հաշվի առնելով տարածաշրջանում, հատկապես Թուրքիայում, տեղի ունեցող իրադարձությունները, դեպի Եվրոպա բեռնափոխադրումներ կատարելու համար Հայաստանի տարածքն անվտանգության տեսանկյունից ավելի գրավիչ է դառնում:

Վերջին շրջանում հայ-իրանական երկաթուղու կառուցման հարցը լրացուցիչ հրատապություն է ստացել, ինչը որոշակի առումով պայմանավորված է նաև Իրանի և վեցնյակի միջև միջուկային ծրագրի շուրջ ձեռք բերած համաձայնությամբ: Օրերս Չինաստան էր մեկնել նաև Իրանի ԱԳ նախարար Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը, ով չինացի իր գործընկերոջ հետ քննարկել էր տրանսպորտի և երկաթգծի ոլորտում համագործակցությանն առնչվող հարցեր:

Տեղի ունեցած քննարկումից զատ՝ Մոհամմադ Ջավադ Զարիֆը հայտարարել է, որ Չինաստանի նախագահ Սի Ցզինպինը մոտ ժամանակներս կայցելի Իրան և Չինաստանի նախագահի իրանական այցի ժամանակ կքննարկվեն «Մետաքսե ճանապարհ» նախագծի իրագործումը, բեռնափոխադրումների ոլորտում հարաբերությունների զարգացումը, ինչը մասնավորապես վերաբերում է երկաթուղային ու նավահանգստային ոլորտներում համագործակցության ընդլայնմանը, գիտության ու տեխնոլոգիաների ոլորտում հարաբերությունների զարգացմանը։

Հիշեցնենք, որ երկաթուղու կառուցման հարցում Հայաստանը ևս հետևողականորեն աշխատում է իրանական և չինական կողմերի հետ: Հարկ է նշել, որ Հայաստանը չինական կողմից ստացել է երկաթուղու կառուցման ֆինանսավորման հետ կապված կոնկրետ առաջարկներ:

Երկաթուղու շինարարության աշխատանքների շուրջ կոնկրետ պայմանավորվածություններ ձեռք բերելու տեսանկյունից հատկապես առանձնահատուկ կարևորություն ունի ՀՀ կառավարության ղեկավար Հովիկ Աբրահամյանի այցը Չինաստան: Այցի շրջանակներում Հայաստանի և Չինաստանի վարչապետները մանրամասն քննարկել են Իրան–Հայաստան երկաթուղու, Հյուսիս-Հարավ ճանապարհային միջանցքի կառուցման ներդրումային ծրագրերը:

Չինական կողմը վերահաստատել է իր հետաքրքրվածությունը այդ հարցում և խոստացել աջակցել: Բացի այդ ՉԺՀ վարչապետ Լի Քեցյանը պատրաստակամություն է հայտնել համատեղ ծրագրեր իրականացնել Հայաստանի ենթակառուցվածքների զարգացման, արդյունաբերության, հումանիտար և այլ ոլորտներում:

Չինաստանի կառավարության ղեկավարը ընդունել է Հայաստան այցի հրավերը, որի ընթացքում հավանաբար կհամաձայնեցվեն Հայաստան-Իրան երկաթուղու և ճանապարհային միջանցքի կառուցման հետ կապված անհրաժեշտ դետալները:

Միևնույն ժամանակ պետք է նշել, որ երկաթուղու կառուցումը տևական ժամանակ կպահանջի թե կառուցման մանրամասնությունները համաձայնեցնելու, թե բուն կառուցման գործընթացն ավարտին հասցնելու համար, ուստի պետք է զինվել համբերությամբ, չհուսահատվել և հետևողական աշխատանքի միջոցով իրականություն դարձնել մեր երկրի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող ծրագիրը: