Կիրականացվի կոշտ հարկաբյուջետային և մեղմ դրամավարկային քաղաքականություն

Տնտեսական ցուցանիշների  անկման, ստագնացիաների կամ ռեցեսիաների ժամանակ, գաղտնիք չէ, որ տնտեսության ակտիվացման ամենարդյունավետ ճանապարհներից են՝ խթանող հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականությունների իրականացումը:

Հետճգնաժամային ժամակահատվածում  հաճախ է եղել, որ նախկին կառավարությունների կողմից իրականացվող հարկաբյուջետային քաղաքականությունը, կամ  ԿԲ-ի կողմից իրականացվող դրամավարկային քաղաքականությունները բնորոշվել են, որպես մեղմ, խթանող կամ ընդլայնողական, սակայն այդպիսի բնորոշումները  այնքան էլ միանշանակ չեն եղել, դրանք հաճախ մասնակի խթանող քաղաքականություններ են եղել:

Շատ հաճախ, հիմնվելով ընդամենը որևէ մեկ  գործիքակազմի վրա՝ օրինակ ծախսերի  ավելացման կամ տոկոսադրույքների իջեցման փաստի վրա, դեռևս ճիշտ չէ դրանք ամբողջովին բնորոշել որպես մեղմ հարկաբյուջետային կամ ընդլայնողական դրամավարկային քաղաքականություններ: Մեր տնտեսությանը այժմ հարկավոր են իրական և ոչ կիսատ պռատ խթանող հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականություններ: 

Իհարկե ներկա իրավիճակում, միաշանակ ճիշտ կլիներ Հայաստանում իրականացնել  ընդլայնողական դրամավարկային քաղաքականությունը (հիմնականում տոկոսադրույքների իջեցման և դրամական զանգվածի կտրուկ ավելացման հաշվին) և մեղմ հարկաբյուջետային քաղաքականություն (նվազեցնել հարկերը և ընդլայնել պետական ծախսերի մակարդակը): Ինչու չէ, չի կարելի բացառել նաև այլ ոչ դասական գործիքակազմերի կիրառություն նույնպես:

Ի տարբերություն բազմաթիվ երկրների, որոնք վերջին տարիներին ակտիվորեն կիրառել են խթանող դրավարկային քաղաքականություն և ներկայումս  այդ երկրների կենտրոնական բանկերը, հիմնականում սպառել են դրամավարկային քաղաքականության ավանդական միջոցները և սկսել են ավելի շատ շեշտը դնել ֆիսկալ գործիքակազմերի վրա, Հայաստանում հակառակն է՝ մեր մոտ դեռևս մեծ ռեսուրսներ կան խթանող դրամավարկային քաղաքականություն իրականացնելու համար:

Իսկ հարկաբյուջետային քաղաքականության առումով, եթե կարող ենք հարկային բեռի թեթևացման ուղիով շարժվել, ապա պետական ծախսերի ավելացման առումով, արդեն լուրջ սահմանափակումներ կան: Հիշեցնենք, որ վերջին տարիներին, կառավարությունները արտաքին պետական պարտքի ավելացման հաշվին, ավելացրել են պետական ծախսերի մակարդակը, որոշակիորեն ակտիվացնելով տնտեսությունը, սակայն միաժամանակ մեծ ծավալի անօրինական յուրացումների և կոռւոպցիայի պայմաններ ստեղծել:

Անշուշտ, հիմա էլ նպատակահարմար կլիներ ընդլայնել ծախսերի մակարդակը, սակայն արտաքին պետական պարտքի մակարդակի սահմանագծին սրընթաց մոտեցման արդյունքում, կառավարությունը ստիպված է սահմանափակել պարտքի ձեռք բերման և կրճատել բյուջեի ծախսերի մակարդակները:

Այդ տեսակետից այս կառավարության մոտեցումը հասկանալի է: Պատահական չէ, որ վարչապետը ԱԺ-ում իր վերջին ելույթի ժամանակ, եկող տարվա բյուջետային քաղաքականությունը բնորոշեց՝ որպես կոշտ հարկաբյուջետային:  Իհարկե, կարելի է ծախսերը մեծացնել ներքին պարտքի ավելացման հաշվին, սակայն հավանաբար կառավարությունը զգուշանում  է ընդհանրապես պետական պարտքի ավելացումից և չի այստեղ ցանկանում ռիսկերի գնալ, փորձելով վերահսկել պարտքի մակարդակը նվազող դեֆիցիտի և պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցության նվազման ճանապարհով:

Կառավարությունը նպատակ է դրել ապահովել 2017թ-ին 3,2% տնտեսական աճ, որին հասնելու համար էլ, սակայն բավականին ջանքեր են պահանջվում: Իհարկե, դա բավարարար ցուցանիշ չէ, տնտեսության զարգացում ապահովելու համար: Սակայն, եթե ռեալ գնահատենք վիճակը, ապա եկող տարվա համար բարձր տնտեսական աճ ապահովելու լուրջ հիմքեր չունենք:

Նախ, վերջին 2 տարում տնտեսական աճին հիմնականում նպաստող հանքարդյունաբերությունը, դժվար թե կարողանա նորից բարձր աճի տեմպեր ապահովել, իսկ գյուղատնտեսությունը կախված է եղանակային պայմաններից և անկանխատեսելի ցուցանիշներ կարող է գրանցել: Հուսով ենք, որ ծխախոտագործությունը և խմիչքների արտադրությունը դեռևս կշարունակեն բարձր աճ ապահովել, որոնք կնպաստեն արդյունաբերության և արտահանման աճին: Ծառայությունների ոլորտը նույնպես խնդիրներ կունենա բարձր աճ ապահովելու համար, հատկապես «զվարճությունների ու հանգստի ծառայությունների» հոդվածով,  բնակչության եկամուտների նվազման ֆոնի վրա: Իսկ ինչ վերաբերում է շինարարությանը, ապա այստեղ ռեցեսիայից դուրս գալու համար մեծ ջանքեր են հարկավոր և դժվար թե եկող տարի այս կարևոր ոլորտը նպաստի տնտեսական աճին, եթե նույնիսկ չզսպի: Մնում է աշխատել արդյունաբերության և ծառայությունների այն ենթաճյուղերի վրա, որտեղ վերջին տարիներին ճահճային վիճակ է ձևավորվել կամ անկում են գրանցվել: Իսկ դրանք շատ են: Գյուղատնտեսության ոլորտում նույնպես արմատական քայլեր են պետք:

Միակ ելքը մնում է տնտեսվարողների հարկային բեռը զգալիրեն թոթափելը, այսինքն թողնել փոքր և միջին ոլորտի ձեռնարկություններին իսկապես շնչել, նրանց խթանել, աջակցել և ոգևորել: Իսկ բյուջեի եկամուտները ապահովել արտոնյալ գործարարների և խոշոր օլիգարխներից հարկերի ավելացման հաշվին, այնքան, որքան որ պետք է հարկվեին ըստ օրենքի: Դրա համար նոր ընդունված հարկային օրենսգրքի արմատական փոփոխություններ են պետք, այլապես այդ օրենսգիրքը  անհամատեղելի է կառավարության շրագրի և բյուջեի առջև դրված նպատակների հետ:

Խնայողաբար բյուջեի ծախսումներ,   տնտեսությանը «խեղդող» մոտեցումներից հրաժարում,  կոշտ քաղաքականություն դեֆիցիտի աճից խուսափելու համար, պարտքի կայունացում, հարկեր/ՀՆԱ հարաբերակցության ավելացում: Ահա սրանք են եկող տարվա բյուջեի հիմնական ուղղությունները: