Ի՞նչ է սպասվում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին. եկել է կարևոր որոշումների ընդունման ժամանակը. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Iarex.ru-ն իր «Լեռնային Ղարաբաղ. արդյո՞ք Ռուսաստանին դուրս կմղեն տարածաշրջանից» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Նիկոլ Փաշինյանի և ԱՄՆ-ի պետքարտուղար Էնթոնի Բլինքենի վերջին հեռախոսազրույցի ընթացքում հայկական կողմը հանդես է եկել Ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գործունեությունը վերակենդանացնելու նախաձեռնությամբ։ Ըստ Երևանի, Ադրբեջանի հետ խաղաղության պայմանագրի նախապատրաստման համատեքստում պետք է որոշվի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը։ Ավելին, այդ նախաձեռնությունը ներկայացվել է որպես Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման Բաքվի նշած հինգ սկզբունքների հակաքայլ։
Խնդիրն այն է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը փաստացի չի մասնակցել ո՛չ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի եռակողմ համաձայնագրի նախապատրաստմանը և ստորագրմանը, ո՛չ էլ հետագա փաստաթղթերի ստեղծմանը։ Միևնույն ժամանակ, խումբը պահպանում է ԵԱՀԿ միջնորդության մանդատը, և չկա որևէ ապացույց, որ այն փոխել է իր նախորդ բանակցային օրակարգը։ Եթե փորձենք քաղաքական գործընթաց կառուցել Փաշինյանի սցենարով, ապա ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը, բացի Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակը որոշելուց, պետք է որոշի նաև այնտեղ հայտնված ռուս խաղաղապահների կարգավիճակը: Միևնույն ժամանակ, հաշվի առնելով Ռուսաստանի բարդ հարաբերությունները «կոլեկտիվ Արևմուտքի» հետ, վստահություն չկա, որ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները՝ ի դեմս ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի, իրավիճակը միջազգայնացնելու և Մոսկվայի ազդեցությունը թուլացնելու նպատակով չեն փորձի նոսրացնել ռուս խաղաղապահներին այլ պետությունների խաղաղապահ ուժերի ներկայացուցիչներով։
Պատահական չէ, որ Հայաստանում ԱՄՆ-ի դեսպանատունը հայտարարություններ է անում, որ Վաշինգտոնը «հավատարիմ է մնում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության երկարաժամկետ և քաղաքական կարգավորմանը» և «կոչ է անում Հայաստանին և Ադրբեջանին վերադառնալ բովանդակային քննարկումներին ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հովանու ներքո որքան հնարավոր է շուտ»։ Նոր իրավիճակում նման կոչն արդեն ընկալվում է այլ աշխարհաքաղաքական համատեքստում։ Դա լավ է հասկանում Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը։ Նա վերջերս հայտարարել է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը «չպետք է զբաղվի Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտությամբ, քանի որ այն լուծարված է», ինչպես նաև հաստատել է, որ «ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների միջև չկա միասնություն, ինչպես նախկինում»։ Բայց փաստ է նաև այն, որ 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ի պայմանագրով ռուս խաղաղապահների մնալը Լեռնային Ղարաբաղում սահմանափակվում է հինգ տարով։ Այն կարող է երկարաձգվել Բաքվի ու Մոսկվայի երկկողմ համաձայնագրի հիման վրա։ Իսկ գուցե ո՞չ: Այսինքն, այդ դեպքում Ռուսաստանը հայտնվում է անորոշ վիճակում, նրան կարող են դուրս մղել Լեռնային Ղարաբաղից։
Բացի դա, ներկայումս Թուրքիայի և Հայաստանի միջև հարաբերությունների կարգավորման բանակցային պրոցես է ընթանում հատուկ ներկայացուցիչների մակարդակով։ Անկարան չի թաքցնում, որ այդ ուղու վրա գործում է Բաքվի հետ տանդեմում։ Միևնույն ժամանակ, Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն Անթալիայում իր հայ գործընկեր Արարատ Միրզոյանի հետ բանակցություններից հետո ասել է, որ «Երևանն ու Բաքուն պետք է բանակցեն խաղաղության պայմանագրի շուրջ առանց միջնորդների մասնակցության»։ Հասկանալի է, որ միջնորդ ասելով՝ նա նկատի ունի Ռուսաստանին, որը նախկինում զգալի ջանքեր է գործադրել Ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմը կասեցնելու, իսկ հետագայում՝ հակամարտող կողմերի դիրքորոշումները մերձեցնելու համար։
Վերջապես, Բաքուն և Անկարան սկսել են «ուժեղ անհանգստություն» դրսևորել Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգության վերաբերյալ՝ կառուցելով էներգետիկ նոր համակցություններ, որպեսզի փակեն ամերիկյան էներգետիկ քաղաքականության բացը, որն առաջացել է՝ կապված ուկրաինական ճգնաժամի հետ: Ռայխմանի համալսարանի գլոբալ էներգետիկ հարցերով ճանաչված իսրայելցի փորձագետ Ամիտ Մորը, մեկնաբանելով իրավիճակը, կարծում է, որ այդ կերպ «Բաքուն և Անկարան սկսում են միանալ Արևմուտքի էներգետիկ լծակները Պուտինից խլելու գործողությանը»։ Դրա համար էլ զգացողություն կա, որ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Թուրքիան, տարբեր կերպ վարվելով, ընդհանուր առմամբ, նույն կերպ են գնահատում աշխարհաքաղաքական հեռանկարները՝ կապված ուկրաինական ճգնաժամի հետ։ Ստեղծվել է ինտրիգային իրավիճակ, որի մասին վերջերս խոսել է տնտեսական գիտությունների դոկտոր, Ադրբեջանի պետական տնտեսագիտական համալսարանի պրոֆեսոր Էլշադ Մամեդովը։ Նրա կարծիքով, օբյեկտիվ գնահատման համար պետք է հաշվի առնել հետևյալ գործոնները:
Նախ՝ տնտեսության օբյեկտիվ իրողություններն այնպիսին են, որ զգալիորեն կրճատվում է Արևմուտքի ազդեցությունն Անդրկովկասում։ Երկրորդ՝ Ռուսաստանի դեմ արևմտյան պատժամիջոցների սահմանումից հետո նա արագորեն կսկսի ներմուծման փոխարինման նախագծերը և ակտիվորեն դուրս կգա նոր շուկաներ, այդ թվում՝ Անդրկովկասում։ Այդ համատեքստում քաղաքական և տնտեսական ազդեցությունն ընդլայնելու համար պետք է ակնկալել ավելի ակտիվ գործողություններ այդ տարածաշրջանում։ Բայց ճշմարտությունն այն է, որ իրադարձությունների նման ընթացքը ձեռնտու չէ Անդրկովկասի բոլոր քաղաքական ուժերին։ Եթե վերադառնանք ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ճակատագրին, ապա այնտեղ 2010 թվականից ի վեր մեծացել է Կրեմլի դերը որպես միջնորդ, Վաշինգտոնն ու Փարիզը, ընդհակառակը, կորցրել են իրենց դիրքերը, և հիմա ԱՄՆ-ն ու Ֆրանսիան, որպես համանախագահող երկրներ, կարող են փորձել վերականգնել իրենց ազդեցության մի մասը՝ դրան ներգրավելով նաև Թուրքիային։ Այսպիսով, ի՞նչ է սպասվում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբին, արդյո՞ք այն որևէ դեր կխաղա։ Հայաստանն ասում է՝ այո՛, Բաքուն ասում է՝ հաստատապես ո՛չ, Թուրքիան իր խաղն է խաղում, ինտրիգին միանում է նաև Իրանը։
Բայց գլխավոր խոսքը դեռ Մոսկվայինն է, որը կարող է ինտրիգը տանել միջազգային դիվանագիտության հետնաբակ կամ պարտվել։ Իսկ եթե Ռուսաստանը պարտվի, ապա, բնականաբար, Թուրքիան կշահի ամեն ինչ, և կդառնա Անդրկովկասի ամենաազդեցիկ ուժը, իսկ հետո կսկսի ավելի ակտիվ փայտեր խցկել Մոսկվայի անիվների մեջ այլ ուղղություններով։ Այսպիսով, եկել է կարևոր որոշումների ընդունման ժամանակը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
