Երևան, 16.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ» Հայաստանում ընտրովի արդարադատությունը՝ սպառնալի՞ք ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների համար. «Փաստ» «Մոնթեիցս հետո ուղղակի չէի ուզում ապրել, բայց հանուն աղջիկներիս իմ մեջ ուժ գտա». hետախույզ Մոնթե Մելքումյանն անմահացել է հոկտեմբերի 24-ին Վարանդայում. «Փաստ» 2027 թվականին ովքե՞ր կօգտվեն Խնայբանկում ներդրված գումարի փոխհատուցման ծրագրից. «Փաստ»

Ինչո՞ւ, ինչպե՞ս և որքա՞ն ժամանակում կառուցվեց Չինական մեծ պատը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Չինական մեծ պարիսպը (կամ՝ պատը) ոչ միայն «Երկնային կայսրության», այլ նաև ամբողջ աշխարհի ամենամեծ ճարտարապետական հուշարձաններից մեկն է։ Ավելին, դա մարդու կողմից երբևէ կառուցված ամենամեծ կառույցն է։ Պարիսպն անցնում է ժամանակակից Չինաստանի հյուսիսային շրջաններով: Պաշտոնական տվյալներով, Չինական մեծ պատի պարիսպի ընդհանուր երկարությունը, հաշվի առնելով նրա բոլոր ճյուղերը, կազմում է մոտ 8852 կմ։ Այնուամենայնիվ, որոշ հետազոտողներ հակված են կարծելու, որ իրականում այն գրեթե երկուսուկես անգամ ավելի երկար է՝ մոտ 21 հազար կմ։

Իսկ ի՞նչ պատմություն ունի այն, ինչպե՞ս և ինչո՞ւ է կառուցվել:

Մ.թ.ա 3-րդ դարում «Երկնային կայսրության» կառավարիչներից էր Ցին Շի Հուանգ կայսրը։ Բարդ ու հակասական ժամանակներ էին։ Պետությանը բոլոր կողմերից սպառնում էին թշնամիները՝ հատկապես ագրեսիվ Սյոննու քոչվորները, և անհրաժեշտ էր պաշտպանություն նրանց արշավանքներից: Այդպես ծնվեց անառիկ պարիսպ կառուցելու որոշումը՝ բարձր և ընդարձակ, որպեսզի ոչ ոք չկարողանա խաթարել Ցին կայսրության անդորրը։ Միևնույն ժամանակ, այդ կառույցը պետք է սահմանազատեր հին չինական թագավորության սահմանները և նպաստեր դրա հետագա կենտրոնացմանը։ Պատը նպատակ ուներ լուծել նաև «ազգի մաքրության» հարցը. բարբարոսներից ցանկապատվելով՝ չինացիները կզրկվեին նրանց հետ ամուսնական հարաբերությունների մեջ մտնելու և երեխաներ ունենալու հնարավորությունից։

Նման վիթխարի սահմանային ամրություն կառուցելու գաղափարը զրոյից չի ծնվել: Նախադեպեր արդեն եղել էին, շատ թագավորություններ, օրինակ՝ Վեյը, Յանը, Չժաոն և արդեն հիշատակված Ցինը, փորձել էին նման բան կառուցել։

Չինական մեծ պարսպի կառուցումն սկսվել է Յինգշանի երկայնքով, որը լեռնային համակարգ է Ներքին Մոնղոլիայում՝ հյուսիսային Չինաստանում: Կայսրը համակարգող է նշանակել հրամանատար Մենգ Թյանին։ Շատ աշխատանք կար անելու։ Նախկինում կառուցված պատերը պետք է ամրացվեին, կապվեին նոր հատվածներով և երկարացվեին։ Ինչ վերաբերում է, այսպես կոչված, «ներքին» պարիսպներին, որոնք սահմաններ են ծառայել առանձին թագավորությունների միջև, ապա դրանք պարզապես քանդվել են։

Այս վիթխարի օբյեկտի առաջին հատվածների կառուցումը տևել է ընդհանուր առմամբ մեկ տասնամյակ, իսկ Չինական մեծ պարսպի կառուցումը տևել է երկու հազարամյակ: Իր տարբեր փուլերում աշխատանքին միաժամանակ ներգրավված մարդկանց թիվը հասել է երեք հարյուր հազարի։ Ընդհանուր առմամբ, իշխանությունները վարձել են (ավելի ստույգ ստիպել) մոտ երկու միլիոն մարդու միանալ իրենց։ Դրանք բազմաթիվ սոցիալական շերտերի ներկայացուցիչներ էին՝ ստրուկներ, գյուղացիներ, զինվորականներ։ Բանվորներն աշխատել են անմարդկային պայմաններում: Ինքնին տեղանքը հարմար չէր շինարարության համար, կառույցը անցնում է լեռնաշղթաների երկայնքով՝ շրջանցելով դրանցից դուրս եկող բոլոր ճյուղերը։ Շինարարներն առաջ են շարժվել՝ հաղթահարելով ոչ միայն բարձր վերելքները, այլ նաև բազմաթիվ կիրճերը։ Նրանց զոհողությունները իզուր չէին, դե, գոնե այսօրվա տեսանկյունից. տարածքի հենց այդ լանդշաֆտն է որոշել այդ հրաշք կառույցի յուրահատուկ տեսքը:

Չինացիներն իրենց պատն անվանում են «երկրային վիշապ»։ Եվ դա ամենևին էլ պատահական չէ: Հենց սկզբում դրա կառուցման ժամանակ օգտագործվել են բազմաթիվ նյութեր, առաջին հերթին՝ խտացված կավ։ Դա արվում էր այսպես. նախ եղեգներից կամ ճյուղերից վահաններ էին հյուսում և դրանց միջև շերտերով սեղմում էին կավ, մանր քարեր և հասանելի այլ նյութեր։ Երբ Կին Շի Հուանգ կայսրն է անցել գործի, սկսել են օգտագործել ավելի հուսալի քարե սալեր, որոնք դրվում էին միմյանց մոտ:

Երբ իշխանության է եկել Հան դինաստիան, որը իշխում էր մ.թ.ա. 206-ից մինչև մ.թ. 220 թվականը, Չինական մեծ պարիսպն ընդարձակվել է դեպի արևմուտք՝ մինչև Դունհուանգ։ Այդ ժամանակահատվածում օբյեկտը համալրվել է դիտաշտարակների մի ամբողջ շարքով, որը հասնում էր անապատի խորքերը: Նպատակն էր պաշտպանել քարավանները, որոնք հաճախ տուժում էին քոչվորների արշավանքներից։ Մինչ օրս պահպանվել են պատի՝ հիմնականում այն հատվածները, որոնք կառուցվել են Մինգ դինաստիայի օրոք 1368-1644 թվականներին։ Դրանք կառուցվել են հիմնականում ավելի հուսալի և դիմացկուն նյութերից՝ քարե բլոկներից և աղյուսներից։ Նշված դինաստիայի կառավարման երեք դարերի ընթացքում Չինական մեծ պարիսպը զգալիորեն «աճել» է՝ ձգվելով Բոհայ ծովածոցի ափից մինչև ժամանակակից Սինցզյան Ույղուրական ինքնավար շրջանի և Գանսու նահանգի սահմանը:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ 

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմաններըԱննայի և Մանեի հետ ամփոփում ենք «Ո՛չ ալիևյան սահմանադրությանը» իրազեկման ակցիան. տեսանյութՄոսկվայում ընթացող միջազգային համաժողովի ժամանակ չէի կարող չանդրադառնալ հրեշավոր ընտրակեղծիքներին. Արման ԱբովյանԱչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. ՇարմազանովԱրագածոտնի մարզում ապօրինի հանքարդյունահանման դեպք է բացահայտվելԽոշոր անջատումներ․ հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինի՝ նոյեմբերի 16/17-ինՊայթել է ավտոմեքենայից հանված հեղուկ գազի բալոնը․ երկու քաղաքացի հոսպիտալացվել էԶապորոժիեում ռուսական հարվածներից յոթ մարդ է վիրավորվել այդ թվում՝ նորածին․ մարզային վարչակազմԱրագածոտնի թեմի քահանայից դասն ու բարեպաշտ ժողովուրդը մեկտեղվել էին աղոթքի՝ Սուրբ Մարիանե եկեղեցումՆոյեմբերի 15-ից ձմեռային անվադողերով երթևեկելը պարտադիր պահանջ է․ ՆԳՆ-ն հիշեցնում էՀավաքականի արդյունքները ձախողում չեմ համարում, համարում եմ անհաջողություն․ Եղիշե ՄելիքյանՓարիզում գների բարձրացման դեմ ցույցի ժամանակ բшխումներ են տեղի ունեցելՋերմաստիճանը կհասնի +17-ի․ ի՞նչ եղանակ սպասել նոյեմբերի 15-ից 19-ինԱպարանի Հարթավան բնակավայրում հրդեհ է բռնկվել ընթացող «Renault» մակնիշի ավտոմեքենայումԲռնցքամարտիկ Էրիկ (BZO) Բազինյանը նոկաուտի է ենթարկել կանադացի Սթիվեն Բաթլերին«Opel»-ը դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, բախվել քարերին ու հողաթմբերին և հայտնվել ջրատարում․ կա վիրավորԳրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը միանձնյա գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակըՀազար դրամի արժեքը՝ մարդկային կյանքո՞վ․ Հրայր ԿամենդատյանՌոնալդուի հեռանալուց հետո Պորտուգալիայի հավաքականը փոխել է իր մարզաշապիկի 7 համարի դիզայնըՊուտինը, Սի Ծինփինը և Թրամփը նոյեմբերի 19-ին կհանդիպեն Շենչժենում․ ՊեսկովՇրջանառվել է «Սևանավանք» արծաթե հուշադրամը. ԿԲՔաղբանտարկյալ Արսեն Գևորգյանի մահվան և պատասխանատուների մասին. Նարեկ ԿարապետյանLed Zeppelin ռոք խմբի վոկալիստ Ռոբերտ Փլանթն առաջին անգամ համերգով հանդես կգա ՀայաստանումՀՀ իշխանությունն անտեղյա՞կ է, թե ժողովրդից թաքցնում է․ Մարիաննա ՂահրամանյանԳազայում զոհերի թիվը հասել է 74 695-իԶինծառայողների համար կարևոր փոփոխություն է նախատեսվում․ նոր օրենսդրական նախաձեռնություն