Ռուսական սհաթին սպասելիս

Սհաթի ու ռացիոնալության արանքում

Սփյուռքի մասին։ Էնտեղ քաղաքականություն չկա։ Համենայն դեպս, Հայաստանի համար քաղաքականություն Սփյուռքում չկա։ Չէր էլ կարող լինել։ Այնտեղ չգիտեն կամ չեն ուզում իմանալ (միևնույն բանն է) ինչ է կատարվում Հայաստանում։ Հայաստանի քաղաքականության կրողները Հայաստանի կազմակերպություններն են լինելու։

Վանո Սիրադեղյան

Երեկ, ռուսական Նովոռոսիյսկ քաղաքում Թուրքիայի հյուպատոսարանի դիմաց մի խումբ հայեր, հույներ բողոքի ակցիա էին կազմակերպել կապված ռուսական Սու 24 ռմբակոծիչի առիթով: Ցուցարարները այրել էին թուրքական դրոշը, ձվեր շպրտել հյուպատոսարանի վրա: Ռուսական ֆորումներում Ռուսաստանի հայկական համայնքի ներկայացուցիչները բավական ակտիվ էին հակաթուրքական քննարկումներում: Իսկ ռուսները գնահատելով այդ ակտիվությունն, ակտիվություն էին ակնկալում նաև Հայաստանից:

Թուրքիայի կողմից ռուսական ռմբակոծիչի խոցումը առաջացրեց սկանդալ ոչ միայն ռուս-թուրքական հարաբերություններում ու միջազգային հարաբերությունների ներկայիս իրավիճակում, այլև հարուցեց նաև այլ, կողմնակի էֆեկտներ: Ռուսական պաշտոնական արձագանքը, որ վկայում էր համարժեք ռազմական պատասխանի փոխարեն դիվանագիտական խողովակներով ճնշումների մասին, ցույց տվեց, որ խաղարկվելու է հայկական գործոնը: Ընդհանրապես, եթե ռուսական պաշտոնական շրջանակները արձագանքում էին զուսպ, ապա հասարակական շրջանակներն ավելի բուռն էին:

Հայոց ցեղասպանության փաստը ռուսական քարոզչական միջավայրում անմիջապես դարձավ առաջին էջերը զբաղեցնող հիմնական թեմաներից: Ռուսական պետդումայում ցեղասպանության հետ կապված օրինագծի քննարկման մասին սկսեց խոսվել:

Այս իրավիճակում քննարկման արժանի է , սակայն, ոչ թե ռուսների, կամ Ռուսաստանում ապրող հայկական համայնքի արձագանքը, այլ հայաստանյան հասարակության ու իշխանությունների վերաբերմունքը: Իշխանության մասով կարծիք հնչեց ՀՀԿ խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովի բերանով, ընդ որում շատ զգույշ: Շարմազանովը դեպքը կապեց անպատժելիության մթնոլորտի հետ: Հասարակության արձագանքը միանշանակ չափելու գործիք չկա: Բայց ֆեյսբուքյան քննարկումները, մեդիայում հիմնական խաղացողների արձագանքը, նույնիսկ ամենապոպուլյար քննարկումների հարթակներում հայտնվող մեկնաբանությունները ցույց տվեցին, որ չնայած Հայաստանում չի հաղթահարվել ռուսական սհաթի հետ կապված սպասումների միֆը, բայց չկա նաև առաջվա նվիրվածությունն ու մեկնաբանությունը:

Թեման, իհարկե, շատ խոցելի է ու մեծ է գայթակղությունը թուրքերին հերթական անգամ մեր քրֆելու, մանավանդ, երբ առիթը ռուսներն են տվել: Հայ պատմագրության սիրած հեքիաթը ՝ բարի ռուսների ու չար թուրքերի մասին, արանքում էլ ՝ մենք:

Շատ բան այստեղ որոշվում է իշխանության արձագանքից: Հայաստանում քաղաքական համակարգը կազմակերպվում է վերևից ներքև սկզբունքով, հանրային կարծիքի ձևավորումը մասնավորապես ազդվում է իշխանության կողմից: Սա իրավիճակային մասով: Հանրային մասով պետք է նշել, որ կան նոր առաջացած մի շարք գործոններ, որոնք կասկածի տակ են դնում հայ-ռուսական եղբայրության երբեմնի կայունությունը ու իռացիոնալ դաշտից քննարկումները բերում են ռացիոնալ դաշտ:

ԵՏՄ անդամակցության հետ կապված ռուսական կողմի ակնհայտ ճնշումներն ու վերադասի կեցվածքը, Հրաչյա Հարությունյանի հանդեպ ռուսական իրավապահների վերաբերմունքը, տարեսկզբին Գյումրիում տեղի ունեցած ողբերգությունը փոխում են հայ-ռուսական հարաբերությունների էությունը: Ու եթե իշխանությունները շատ դեպքերում ի զորու չեն ուղղակի արձագանքել ու հակազդել ռուսական քաղաքականության դրսևորումներին, ապա վերոնշյալ առիթներն ու դրանց հետևած սոցիալական արձագանքները արեցին այդ գործը իշխանության փոխարեն:

Սա, իհարկե, չի նշանակում, թե Հայաստանն ազատվել է կամ ազատվելու է ռուսական ազդեցությունից: Ռուսաստանը Հայաստանում ունի ռազմաբազա, տնտեսական մեծ կապիտալ, Հայաստանը ռուսական աշխարհաքաղաքական ազդեցության գոտում է, Հայաստանը ՀԱՊԿ անդամ է, ղարաբաղյան կոնֆլիկտի հետ կապված կա նաև անմիջական ռազմաքաղաքական կախվածություն: Բացի այդ, Ռուսաստանում ապրում է մեծաթիվ հայկական համայնք, այդ համայնքը օգնում է հայաստանյան իր ազգականներին ֆինանսապես: Համայնքը ևս, որպես հավելյալ գործոն ցանկանում է ներազդել հայաստանյան քաղաքական կյանքին (Սամվել Կարապետյան, Արա Աբրահամյան), հաճախ Կրեմլի դրդմամբ: Այս գործոնները տեսանելի են անզեն աչքով, առավել մանրամասն ուսումնասիրության դեպքում կարելի է գտնել տնտեսական, քաղաքական ու սոցիալական այլ գործոններ ևս, որոնք դժվար են դարձնում հայ-ռուսական հարաբերությունների ֆորմատ կտրուկ վերափոխումը:

Վերափոխումն այնպես, ինչպես Հայաստանում այն տեսնում են ռուսական քաղաքականությունը կտրուկ բացառող որոշ խմբակներ, լինել չի կարող: Բայց չի կարելի չնկատել նաև, թե ինչպես է քաղաքական ու հասարակական մակարդակներով ռուսական քաղաքականության հանդեպ վերաբերմունքը դառնում ռացիոնալ:

Սա իհարկե չի նշանակում, թե պետք է հիասթափվել կամ նեղանալ ռուսներից: Նույնիսկ հիմա, երբ առանց պատմության էջերը փորփրելու, մեր աչքի առաջ ռուսական քաքականությունը ցինիկաբար խաղարկում է հայկական գործոնy` նեղանալու որևէ պատճառ չկա: Այո. ռուսական քաղաքական կյանքի բոլոր ճակատների, իրար հակադիր գործիչներ հանկարծ հիշել են Հայոց ցեղասպանությունը ՝ Ժիրինովսկուց մինչև Նավալնի: Այդպիսին է ռուսական աշխարհաքաղաքական բնական շահը և մենք այդ շահում գործոն ենք:

Նեղանալ պետք չէ, պետք է պարզապես օգտագործել հարմար առիթը, վերհիշել պատմական փորձը, դասեր քաղել վերջին շրջանում մեզ տրված հաճախ ցավալի ողբերգական դեպքերից ու վերանայել այդ հարաբերություններում մեր դիրքավորումը:

Սհաթ ակնկալող ռուսական համայնքին ու ընդհանրապես սփյուռքում տեղ գտած քաղաքական սպասումները կարելի է հասկանալ, կարելի է հասկանալ նաև ռուսական քաղաքականության մոտեցումները, բայց Հայաստանի դեպքում նման սպասումները պետք է բացառվեն: Առայժմ կարելի է լավատեսորեն փաստել, որ նկատելի է այդ բացառման ճանապարհը ՝ պետական քաղաքականության ու հասարակության ակտիվ հատվածի ընդհանուր դիրքավորման դրսևորումներից դատելով:

Լևոն Մարգարյան

Orer.am, վերլուծաբան