Հրազդանը՝ նախադեպի փորձաքար
2016 թվականը Հայաստանի մի շարք համայնքներում և քաղաքներում տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրությունների տարի է։ Ի տարբերություն նախորդների, այս անգամ ընտրություններն անցկացվելու են նոր ընտրակարգով, սակայն միայն ընտրությունների կարգը չէ, որ փոփոխության է ենթարկվել։ Ներկայումս երկրի ներքաղաքական կյանքում գծագրվում են իրողություններ, որոնք վկայում են որակապես նոր գործոնների ի հայտ գալու մասին։
Կարծում ենք ավելորդ է նշել, որ տեղական ինքնակառավարման մարմինների ընտրություններին մինչ օրս հայաստանյան քաղաքական կուսակցությունների կողմից ըստ արժանվույն վերաբերմունք չի տրվել մի շարք օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ պատճառներով։ Վերջիններս, սակայն, թողնելով մեկ այլ դիտարկման, անդրադառնանք այս պահի աղմկահարույց գործընթացներից մեկին, որը ծավալվում է ապրիլին կայանալիք Հրազդանի քաղաքապետի ընտրության շուրջ։
Ինչպես արդեն հայտնի է, Հրազդանում քաղաքապետ ընտրվելու հայտն են ներկայացրել գործող քաղաքապետ Արամ Դանիելյանը ՀՀԿ-ից, Արթուր Միսակյանը «Հայկական վերածնունդից» և Սասուն Միքայելյանը՝ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունից։
Առաջին հայացքից թվում է, թե տեղական ինքնակառավարման մարմինների հերթական ընտրությունները ոչնչով չեն տարբերվելու նախորդներից։ Սակայն ներկայում ընթացող գործընթացները, ինչպես նաև առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունները վկայում են այն մասին, որ Հրազդանում կայանալիք ընտրությունները դառնալու են այն փորձաքարը, որի վրա էլ գծագրվելու են 2017-ի ԱԺ ընտրությունների հիմնական սցենարները։
Առաջադրված թեկնածուներից Արթուր Միսակյանը համեմատաբար երիտասարդ քաղաքական գործիչ է, իր գործունեության անցյալում չունի այնպիսի փաստեր, որոնք կարող են շահարկման առարկա դառնալ : Հետաքրքրականն այն է, որ Միսակյանի առաջադրման պարագայում կարող է դերակատարություն ունենալ ոչ այնքան նրան առաջադրած կուսակցությունը, այլ այն փաստը, թեկնածուն Հրազդան քաղաքի ամենամեծ թաղերից մեկի բնակիչն է, ինչն իր հերթին նշանակում է, որ բոլորովին էլ պետք չէ թերագնահատել նրա հնարավորությունները, մանավանդ որ մյուս երկու թեկնածուները ավանդական մրցակիցներ են և հնարավոր է այդ մրցակցության արդյունքում հաղթող դուրս գա երրորդ կողմը:
Սակայն քաղաքապետի թեկնածուների հնարավորությունների մասին չէ, որ կցանկանայինք խոսել այլ այն նոր իրավիճակի, որի հնարավորությունը ներկայումս առկա է:
Թեկնածուներից Սասուն Միքայելյանը ներկայացնում է համեմատաբար նորաստեղծ «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությունը, որը, դեռևս լինելով հասարակական կազմակերպություն, առաջ էր քաշել երկրում ընտրությունների և ամենակարևորը, ընտրությունների վերահսկման միջոցով իրավիճակ փոխելու թեզը։ Այս առումով Հրազդանի ընտրությունները լրջագույն քաղաքական փորձություն են դառնալու կուսակցության համար՝ անկախ այն բանից, որ Սասուն Միքայելյանը բազմափորձ գործիչ է։ Հրազդանում կայանալիք ընտրություններով նորաստեղծ կուսակցությունները հնարավորություն ունի զուգահեռաբար կայուն գործնական հիմքերի վրա դնել իր կողմից առաջ քաշված ընտրությունների վերահսկման թեզը, միաժամանակ ցույց տալ նաև իր ընդդիմախոսներին, որ, անկախ ամեն ինչից, համապատասխան մեխանիզմների կիրառման պարագայում կարելի է չեզոքացնել իշխանության կողմից ընտրություններին ցանկացած միջամտություն։
Ընդ որում, պետք է շեշտել, որ կուսակցության առաջ քաշած թեզի գործունակության և իրարկելիության երաշխիքը լինելու է զուտ ընտրական գործընթացի ընթացքը՝ քարոզարշավից մինչև արդյունքների հրապարակում և բոլորովին էլ պարտադիր չէ, որ ընտրությունների վերահսկման արդյունավետության ցուցանիշը լինի Սասուն Միքայելյանի անվերապահ հաղթանակը, քանի որ վերահսկել կամ ապահովել ընտրական գործընթաց նշանակում է ոչ թե այս կամ այն թեկնածուի հաղթանակի ապահովում, այլ մրցակից թեկնածուների միջև հավասար հնարավորությունների առավելագույնս պահպանություն և, իհարկե, ժողովրդավարության կարևորագույն նորմի՝ քաղաքացու քվեի իրականացում։
Իշխանությունները և գործող քաղաքապետը, բնականաբար, բոլոր հնարավոր ձևերով կփորձեն խոչընդոտել ընտրական գործընթացների վերահսկողությունը ընտրության օրվանից հնարավորինս շուտ։ Այս նպատակի համար արդեն իսկ կիրառվում են զանազան գործիքներ՝ վարչական ռեսուրսից սկսած, քարոզչական հնարաքներով վերջացրած։ Սակայն պետք է նշել, որ տարբեր իշխանական քարոզչամեքենաներից տարածվող «դաբրոների ու չդաբրոների» մասին կոնսպիրատիվ, դեղնավուն ու բամբասկոտ մամուլի արգասիք վարկածներն ու փսևդոբացահայտումները ռեալ աշխատանքի արդյունքում էական նշանակություն ունենալ չեն կարող։
Ինչ վերաբերում է իշխանությանը, ապա պետք է նշենք, որ հերթական անգամ հայաստանյան վարչակարգը հնարավորություն ունի չկեղծել քաղաքացու քվեն՝ թույլ տալով իրավամբ ժողովրդավարական ընտրության անցկացումը։ Փորձը ցույց է տվել, որ իշխանությունը երբեք այդ հնարավորությունից չի օգտվել, սակայն, խուսափելով կանխակալ վերաբերմունքից, սպասենք ապրիլի 17-ին։
Աղասի Մարգարյան
Orer.am, վերլուծաբան
