Երևան, 16.Մայիս.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
«Մխոս միշտ ասում էր՝ այս կյանքից ի՞նչ եք տանելու, իրար հետ լավ եղեք». Մխիթար Գրիգորյանն անմահացել է հոկտեմբերի 10-ին Հադրութում, տուն «վերադարձել»... երեք ամիս անց. «Փաստ» Արտաքին խաղացողնե՞ր, թե՞ ազգային ներուժ. ընտրությունների գլխավոր դիլեման. «Փաստ» Սպառողական շուկայի կառուցվածքը և աշխարհաքաղաքականությունը. երբ հացը, բենզինը և խանութների դարակները դառնում են քաղաքականության շարունակությունը. «Փաստ» Առաջարկվում է տնային պայմաններում խնամքի և սոցիալվերականգնողական ծառայությունների մատուցումն իրականացնել միայն պետական հավաստագրերի միջոցով. «Փաստ» Ինքնաոչնչացում. արդյո՞ք ապակե տան մեջ ապրողի համար լավագույն ճանապարհն այլոց վրա քար նետելն է. «Փաստ» «ԵՄ անդամակցության և դեպի Եվրոպական միություն արտահանման թեման բացարձակ սուտ է, կեղծիք». «Փաստ» Տոտալ վարչական ռեսուրս կիրառելով՝ վարչական ռեսուրս են... ատո՞ւմ. «Փաստ» Ինչո՞ւ է գնալով առավել ջղաձիգ պահվածք դրսևորում. «Փաստ» Հայաստանի դեմ նոր ճնշման գաղափարական նախապատրաստում. «Փաստ» Ուժեղ պետությունն առաջին հերթին այն պետությունն է, որտեղ ընտանիքը պաշտպանված է, իսկ ապագան՝ հուսալի․ Նաիրի Սարգսյան


Վախեցնող փաստեր կոմայի մասին․ այն իրականում նման չէ ֆիլմերում ցուցադրված կոմաներին

Lifestyle
Կոման ուղեղի ամենաառեղծվածային վիճակներից մեկն է։ Անգամ բժիշկները չեն կարող վստահաբար ասել, թե կոմայի ժամանակ ինչ է տեղի ունենում հիվանդի հետ։ Զանգվածային մշակույթում միայն տարօրինակ դեպքերն են տարածվում, օրինակ երբ մարդը կոմայից արթնանալով սկսում է անծանոթ, օտար լեզվով խոսալ։ Սակայն միայն Եվրոպայում տարեկան 230 հազար մարդ ընկնում է կոմայի մեջ և բժիշկների համար այս դեպքերի մեծ մասը իսկական պայքար է կյանքի և ուղեղի վերականգնման համար։Ի՞նչ է կոմանԿոման, ըստ էության գիտակցության կորուստ է, ինչպես նաև ներքին օրգանների աշխատանքի խախտում։ Կոմայի ժամանակ վատթարանում է շնչառությունը, դանդաղում է սրտխփոցը, անհետանում են ռեֆլեքսները։ Այս վիճակը վտանգավոր է կյանքի համար և կարող է մահվան պատճառ դառնալ։ Սակայն եթե մարդը ողջ է մնում, ապա կոման երկար չի տևում․կա՛մ  նա միանգամայն կազդուրվում է,  կա՛մ էլ հայտնվում վեգետատիվ վիճակի մեջ։ Մարդիկ սխալմամբ այն անվանում են «երկարատև կոմա», իսկ մասնագետները՝ «մոխրագույն զոնա»։Վեգետատիվ վիճակում հիվանդի ֆիզիոլոգիական ցուցանիշները կարգավորվում են։  Այս վիճակում մարդիկ կարող են քնել և արթնանալ, բացել աչքերը, երբեմն արցունքներ են գնում, սակայն գիտակցությունը մասնակի կամ ամբողջությամբ բացակայում է։ Եվ այսպես մարդը կարող է ապրել տարիներ, երբեմն նաև տասնամյակներ։

Հնարավո՞ր է որոշել կոմայի խորությունը

Այո, դեռևս 70-ական թվականներին գիտնականները ստեղծել էին հատուկ սանդղակ, որով կարողանում էին գնահատել կոմայի խորությունը։ Որպես չափորոշիչ համարվում էր շարժվելու կարողության առկայությունը կամ բացակայությունը և օրգանական համակարգի աշխատանքի որակը։ 3 բալ տրվում էր այն հիվանդներին՝ ովքեր արտաքին ազդակներին ընդհանրապես չէին արձագանքում։ 15 բալը առողջ մարդու սովորական վիճակն էր։

Սակայն ժամանակի ընթացքում պարզ դարձավ, որ այս սանդղակը, ոչ միշտ է արդյուանվետ։ 90-ական թվականներին բժիկներին առաջին անգամ հաջողվեց խոսել իր մարմնի մեջ փակված մարդու հետ։ Ուղեղի բորբոքումից հետո հիվանդը հայտնվել էր 3-5 բալանոց կոմայի մեջ։ Սակայն ուշքի գալով կինը պատմել է, որ կոմայում գտնվելու ընթացքում հասկացել է այն ամենը՝ ինչ տեղի է ունեցել իր շուրջը, լսել է բժիշկների քննարկումները և հիշել է, թե ով է ինքը։

Ինչպե՞ս են բժիկները հասկանում, որ հիվանդը ուշքի է եկել

Միայն ֆիլմերում է, որ մարդը խորը շունչ է քաշում և միանգամից դուրս գալիս կոմայից։ Ցավոք սրտի իրականում այս գործընթացը բավականին երկար է տևում։ Անգամ բժիկները երբեմն չեն հասկանում, որ հիվանդը ուշքի է եկել։

Բժիշկները գիտակցության առկայությունը ստուգում են հատուկ թեստերի և սարքավորումների միջոցով։ Այդ սարքավորումների միջոցով հնարավոր է տեսնել՝ ուղեղը որոշակի ազդակների արձագանքում է, թե՞ ոչ։

Ե՞րբ է մարդը դուրս գալիս կոմայից

12 ամիս տևացող կոմայից հետո գիտակցության գալու հավանականությունը գրեթե հավասարվում է զրոյի։ Մյուս կողմից սա ունի մի շարք հերքումներ։ 2012 թվականին 13 տարվա կոմայի մեջ գտնվող Սքոթթ Ռութլին ենթարկվում է փորձաքննության։

Մեկ այլ հիվանդ վեգետատիվ վիճակում է եղել ավելի քան 15 տարի և այդ ամբողջ ընթացքում նրա գիտակցությունը ամբողջովին բացակայել է։ Սակայն ժամանակի ընթացքում բժիշկները նկատել են, որ նրա դեմքը փոխվում է, նա արցունքահոսում է և աստիճանաբար թեքում է գլուխը։ Այսպիսի դեպքեր շատ հազվադեպ են լինում, սակայն լինում են։ Այս պատճառով ժամանակակից բժիշկների ամենագլխավոր խնդիրը ոչ թե հիվանդներին կոմայից հանելն է, այլ նրանց վերադարձնելը և գիտակցությունը վերականգնելը։

 

Կան միֆեր, թե խորհրդային տարիներին նորմալ էինք ապրում ադրբեջանցիների հետ, հիմա էլ կկարողանանք. Ավետիք Չալաբյան «Մխոս միշտ ասում էր՝ այս կյանքից ի՞նչ եք տանելու, իրար հետ լավ եղեք». Մխիթար Գրիգորյանն անմահացել է հոկտեմբերի 10-ին Հադրութում, տուն «վերադարձել»... երեք ամիս անց. «Փաստ»Էդ ասֆալտն ու դպրոցը գյուղացու արդար քրտինքից ու գրպանից եք սարքել. Անդրանիկ ԳևորգյանԱրտաքին խաղացողնե՞ր, թե՞ ազգային ներուժ. ընտրությունների գլխավոր դիլեման. «Փաստ»Սպառողական շուկայի կառուցվածքը և աշխարհաքաղաքականությունը. երբ հացը, բենզինը և խանութների դարակները դառնում են քաղաքականության շարունակությունը. «Փաստ»Առաջարկվում է տնային պայմաններում խնամքի և սոցիալվերականգնողական ծառայությունների մատուցումն իրականացնել միայն պետական հավաստագրերի միջոցով. «Փաստ»Ինքնաոչնչացում. արդյո՞ք ապակե տան մեջ ապրողի համար լավագույն ճանապարհն այլոց վրա քար նետելն է. «Փաստ»«ԵՄ անդամակցության և դեպի Եվրոպական միություն արտահանման թեման բացարձակ սուտ է, կեղծիք». «Փաստ»Տոտալ վարչական ռեսուրս կիրառելով՝ վարչական ռեսուրս են... ատո՞ւմ. «Փաստ»Ինչո՞ւ է գնալով առավել ջղաձիգ պահվածք դրսևորում. «Փաստ»Հայաստանի դեմ նոր ճնշման գաղափարական նախապատրաստում. «Փաստ»Եկեղեցին մեզ 21 րդ դար հասցրեց, իրենք 8 տարի կառավարեցին երկրի կեսը տվեցին. Նարեկ ԿարապետյանՀունիսի 8-ից հետո նոր նախագահ ենք ունենալու, որ չամաչենք ու մի բան էլ հպարտանանք. Էդմոն Մարուքյան«Ազգային վերածննդի հիմնադրամ»-ը, որը մենք ենք ստեղծելու, 5-րդ երեխայի ծննդի դեպքում բազմազավակ ընտանիքներին կապահովի բնակարանով` անվճար բնակարանով. Թեհրանը երբեք չի ցանկացել տիրապետել միջnւկային զենքի. Արաղչի ՌԴ ԶՈւ-ի Կիևի վրա hարձակման հետևանքով զnhվել է 24 մարդ. Ուկրաինայի ԱԻՊԾ Փոխանցեք Թրամփին լավագույն մաղթանքները և ասեք նրան, որ Բելառուսում նա հուսալի ընկերներ և կողմնակիցներ ունի. ԼուկաշենկոՈւժեղ Մարտունի. լուսանկարներԱՄՆ-ը լիովին մերժել է hակամարտnւթյան կարգավորման վերաբերյալ Իրանի 14 կետից բաղկացած պլանը. Tehran TimesԳտիր լրտես Օնիկին․ Նարեկ ԿարապետյանԱնչելոտին երկարաձգել է պայմանագիրը Բրազիլիայի ֆուտբոլի կոնֆեդերացիայի հետ Մերժի’ր Նիկոլին. «Ուժեղ Հայաստան»Հազվագյուտ կապտա-կանաչ «Օվկիանոսի երազանք» ադամանդը վաճառվել է ռեկորդային՝ 17.3 միլիոն դոլարով Փոփոխության շրջագայությունը ուժեղ Մարտունիում. Նարեկ ԿարապետյանՄոսկվան ու Երևանն այժմ ունեն մտերիմ, բայց միևնույն ժամանակ բարդ հարաբերություններ՝ հաշվի առնելով Արևմուտքի՝ Երևանին իրենով անելու փորձերը. ԼավրովՖրանսիական ԶԼՄ-ներ. Փաշինյանի և «IDEMIA»-ի դավադրությունը Հայաստանը կվերածի թվային համակենտրոնացման ճամբարի Ռուսաստանը և Ուկրաինան գերիների փոխանակում են իրականացրել «205-ը 205-ի դիմաց» բանաձևով«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության ուղիղ եթերը ԳավառիցԲրիթնի Սփիրսը Լոս Անջելեսի ռեստորանում վերականգնողական բուժումից հետո տարօրինակ տեսարան է ստեղծել՝ գոռալով, հաչալով և դանակով Կասեցվել է օնլայն կեղծ խաղատների մեջ մասնագիտացված ասիական հանցավոր խմբի գործունեությունը«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության անդամները Մարտունիում ենՄայիսի 16-ին, 18:00-ին, կհանդիպենք Նոր Նորքում` Գայի արձանի շրջակայքում․ «Ուժեղ Հայաստան»Երիտասարդ Հայն իր ծննդյան երկիրն է ուզում փրկել, մինչդեռ կարող էր Մոնակոյում իր կյանքը վայելել․ Ալեն ՂևոնդյանՌԴ Ռյազան քաղաքի վրա ուկրաինական ԱԹՍ-ների hարձակման հետևանքով երեք մարդ է զnhվել. նահանգապետՇաբաթ և կիրակի օրերին Յունիբանկի քարտերի ձևակերպման համար գործում է 50% զեղչ«Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության քարոզարշավը․ ուղիղԻնչի՞ մասին է իշխող ուժի քարոզարշավը․ Էլինար ՎարդանյանԻրանի հարցում ԱՄՆ-ի և Չինաստանի դիրքորոշումները շատ նման են. Թրամփ Փոփոխությունները շատ մոտ են. Գոհար ՂումաշյանՓոփոխություն հնարավոր է միայն հաջորդ վարչապետ Սամվել Կարապետյանի հետՃամփորդության պլանավորում զրոյից. խորհուրդներ IDBank-իցԴՕԿ կուսակցությունը նախ գաղափարախոսություն է, իսկ թռնողներ ամենուրեք կան․ Արշակ ԿարապետյանԵթե պայքարելու իմաստ չկար, ինչո՞ւ էր Նիկոլը 2018-ին և ընտրությունների ընթացքում խոսում, նախընտրական ծրագրում արձանագրում Արցախի ինքնորոշման իրավունքի իրացման մասին. Տիգրան ԱբրահամյանՀատվածներ նախագահականի առջև էսօրվա իմ ելույթից․ Կարպիս ՓաշոյանՈւժեղ Հայաստանը այսօր գնացել էր Սևան քաղաք. Հրայր ԿամենդատյանԸնդդիմադիր դաշտի առաջատարն այսօր «Ուժեղ Հայաստանն» է․ Ավետիք Չալաբյան«Հայաստան» դաշինքը հայտարարություն է տարածելԵկեղեցին հայերին համախմբող միակ կառույցն է. Սամվել ԿարապետյանԱլիևի հետ բանավեճը անիմաստ է, նրա խոսքերում ճշմարտություն փնտրելը՝ վտանգավոր․ Հրայր ԿամենդատյանՄոտ մի՛ արի, ես զզվում եմ քեզնից, իմ երեխուն եմ ուզում. զոհվածի մայրը՝ Փաշինյանին