ԵՄ երկակի ստանդարտները

Կար մի ժամանակ, երբ ՀՀ-ում ԵՄ ներկայացուցիչ Պյոտր Սվիտալսկին ոչ միայն հրապարակավ իր տեսակետն էր հայտնում ու դատապարտում, ասենք Օպերայի տարածքում տոնածառի կերպով ակցիա իրականացնող երիտասարդին բերման ենթարկելու վերաբերյալ, այլև, մասնակցում դատական նիստերի (Սամվել Բաբայանի դատավարություն) և դատապարտում ՀՀ դատաիրավական ոլորտում գոյություն ունեցող խութերը։ Ինչպես արդեն նշեցի դա մի ժամանակ էր, և ինչպես ռուսական ասացվածքն է ասում՝ это было давно и неправда։

Հիմա արդեն պատկերն այլ է․ չնայած ՀՀ-ում տիրող անարխիային և բացահայտ բռնաճնշումներին, ՀՀ-ում ԵՄ պատվիրակության ղեկավար Անդրեա Վիկտորինը ՀՀ դատական ոլորտում խնդիր, դատարանների նկատմամբ ճնշումներ չի նկատում, ավելին, նրա որակմամբ՝ դատական բարեփոխումների հարցում ՀՀ իշխանություններն իբրև թե հստակ կամք են ցուցաբերել: Ավելին՝ իր վերջին հարցազրույցներից մեկում դեսպան Վիկտորինն ասել է, որ Հայաստանն անցած մեկուկես տարիների ընթացքում դժվար ժամանակներ է ապրել, և չնայած որոշ մարդկանց իր ասածը կարող է դուր չգալ, բայց դա ԵՄ պատվիրակությունը չի ասում, այլ եվրոպական ինստիտուտներն են փաստում։

Ըստ էության, այստեղ ուշագրավ է հատկապես այն հանգամանքը, որ ԵՄ դեսպանը մինչ իր գնահատականները կանխատեսում է, որ դրանք ընդունելի կարող են չլինել Հայաստանում, սակայն շարունակում է նշել՝ ՀՀ իշխանությունների իբրև թե կամքն իրականացնել՝ բարեփոխումներ և դատական բարեփոխումներ այն դեպքում, երբ այս իշխանության օրոք դատական իշխանության նկատմամբ ամենաաննախադեպ ոտնձգություններն են տեղի ունեցել, դատավորների հասցեին ամենավիրավորական որակումներն ու մեղադրանքներն են հնչել:

Հենց այսեղ թերևս, հնարավոր չէ մոռանալ ու անտեսել «պատերի տակ վնգստացող դատավորների» մասին Նիկոլ Փաշինյանի հայտնի ելույթը: Պետք է նշել, որ նման դրական որակումներ առնվազն տարօրինակ է լսել՝ հատկապես ԵՄ պատվիրակության ղեկավարի շուրթերից, որն այս ոլորտի դեմ ոտնձգությունների մասին առաջինը բարձրաձայնողը պետք է լիներ՝ հաշվի առնելով հանգամանքը, որ Եվրոպան իրեն համարում է ազատության և ժողովրդավարության հիմնական արժեքների ջատագով: Սակայն ԵՄ-ն, ինչպես երևում է, երկակի չափանիշներ է կիրառում Հայաստանի դեպքում:

Դիտարկենք մի քանի դրվագներ, որոնք ԵՄ-ն ոչ միայն չի նկատել՝ այլև դրանց չի արձագանքել որևէ հայտարարությամբ կամ մեկնաբանությամբ. 2018թ. հոկտեմբերի 2-ին ԱԺ շենքի շրջափակումը, որպեսզի պատգամավորները չկարողանան քվեարկել, այսինքն՝ ուղիղ միջամտություն պատգամավորների ազատ կամարտահայտման վրա։ Բոլորս ենք հիշում, որ Նիկոլ Փաշինյանի իշխանության օրոք շրջանառության մեջ դրվեց «պատերի տակ վնգստացող դատավորներ» ամոթալի որակումը, որին հաջորդեց Փաշինյանի կոչով 2019թ. մայիսին դատարանների շրջափակումը։ Բոլորովին վերջերս Սյունիքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Բորիս Բախշիյանի կալանավորման փաստը, երբ դատավորը կալանավորվում է իր կայացրած ակտի համար:

Այս շարքին է պատկանում դատական գործերի մակագրման էլեկտրոնային համակարգի վերացումը. շուրջ մեկ տարի է, ձեռքով, դատարանների նախագահների կողմից են գործերը մակագրվում այս կամ այն դատավորին, ինչը ՄԻԵԴ-ում արդար դատաքննության իրավունքի խախտման հարցերով վիճարկման խնդիր է դառնալու: Կամ թե չէ՝ վերջերս Վահագն Ալեքսանյանը լրագրողներին անվանեց վերբալ մարմնավաճառ:

Միանշանակ սրանք դրվագներ են, որոնց ԵՄ պատվիրակությունը պետք է անդրադառնար. ՀՀ ներկայիս իշխանությունների դեպքում չափազանց շատ են՝ ինչպես մամուլի ներկայացուցիչների, այսինքն՝ խոսքի ազատության, դատական իշխանության դեմ, այնպես էլ՝ մի շարք այլ ոլորտներում: Իսկ թե ինչո՞ւ է ՀՀ-ում ԵՄ պատվիրակությունն աչք փակում ՀՀ-ում արատավոր բարքերի, սպառնալիքների, դատական ոլորտում խորացող ճնշումների նկատմամբ, միայն կարելի է ենթադրել:

Արեգ Սարգսյան