Թվերով աղի օգտագործումը կնվազի, իսկ իրականում՝ ոչ. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Աչքալուսանքի պես պարզվեց՝ Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը հանդես է եկել հերթական աշխարհացունց օրենսդրական նախաձեռնությամբ: Առաջարկվում է «Առևտրի և ծառայությունների մասին» օրենքի 11-րդ հոդվածը լրացնել հետևյալ բովանդակությամբ 9-րդ մասով. «Հանրային սննդի օբյեկտներում արգելվում է աղամանի առկայությունը սեղանի վրա` առանց սպառողի կողմից պահանջի ներկայացման»:
Դա ժողովրդի կողմից արդեն քննարկվում է, ծաղրի է ենթարկվում, իսկ նախագիծը ստացել է «աղամանի օրենք» անունը: Նախարարության հիմնավորումն այն է, որ «ըստ ԱՀԿ-ի, աշխարհի բնակչության շրջանում տարեկան մեկ շնչի հաշվով օգտագործվում է շուրջ 7 կգ աղ կամ աղային թանձրուկներ, որի արդյունքում օրգանիզմում նատրիումի քանակությունը գերազանցում է սահմանված նորմը, որն էլ բերում է առավել տարածված չորս ոչ վարակիչ հիվանդությունների աճի» (ինչպես միշտ՝ մեր նախարարությունը սեփական հետազոտությունները չունի): Սկզբի համար նշենք, որ ԱՀԿ-ի կայքում այդ մասով այլ բան է գրված. «Նատրիումի չափից ավելի ընդունումը (օրական ավելի քան 2 գրամ, որը համապատասխանում է օրական 5 գրամ աղի) և կալիումի անբավարար ընդունումը (օրական 3,5 գրամից պակաս) նպաստում են արյան բարձր ճնշմանը և մեծացնում սրտանոթային հիվանդությունների և ինսուլտի ռիսկը»։ Ըստ ԱՀԿ-ի, սննդի մեջ նատրիումի ընդունման հիմնական աղբյուրները որոշվում են բնակչության մշակութային հատկանիշներով և խոհարարական նախասիրություններով: Նատրիումը բնականորեն կա մի շարք սննդամթերքներում, ինչպես կաթը, միսը և ծովամթերքը: Այն հաճախ է լինում վերամշակված մթերքում, ինչպես հացամթերքը, մսամթերքը և խորտիկները, ինչպես նաև սոուսներում (օրինակ՝ սոյայի, ձկան):
Նատրիում կա նաև նատրիումի գլուտամատում, որն օգտագործվում է որպես սննդային հավելում աշխարհի շատ երկրներում (E 621, որը, այսպես կոչված, «համի ուժեղացուցիչ» է): Իսկ ի՞նչ է առաջարկում ԱՀԿ-ն: Իհարկե, բազմաթիվ առաջարկությունների մեջ (թվով 17) կա նաև աղամանները հանելու առաջարկությունը, բայց դա առաջինը չէ և «մեծատառերով» չի գրված: Իսկ ինչո՞ւ է Հայաստանի առողջապահության նախարարությունը «կպել» հենց այդ առաջարկությանը: Փորձենք պարզել: Բանն այն է, որ 2013 թվականին ԱՀԿ համաժողովն ընդունել է 9 գլոբալ կամավոր նպատակների իրականացման մասին որոշում, որտեղ կա նաև մինչև 2025 թվականը աշխարհում աղի օգտագործումը 30 %-ով կրճատելու նպատակը: Եվ, իհարկե, «ժողովրդավարության միջնաբերդ» Հայաստանը չի կարող անմասն մնալ դրանից:
Իսկ ինչպե՞ս հասնել դրան արագ ու առանց լրացուցիչ ծախսերի (անգամ պլ յուսով. չմոռանանք տուգանքներից բյուջե մտնող գումարները): Բանն այն է, որ երկրի բնակչության կողմից աղի օգտագործումը որոշվում է հասարակ բանաձևով՝ տարվա ընթացքում երկրում օգտագործված աղի թիվը բաժանելով բնակչության թվի վրա, այսինքն՝ պետք է իջեցնել տարվա ընթացքում ծախսված աղի քանակը: Բոլորս էլ գիտենք, որ հանրային սննդի օբյեկտներում սեղանին դրված աղը ավելի շատ թափվում է, քան օգտագործվում հաճախորդների կողմից (աղը հատկություն ունի խոնավանալու և քարանալու, որի արդյունքում էլ մատուցողները այն թափում են, ապա նորը լցնում): Իսկ սեղաններին աղամաններ չդնելու պահանջը կբերի նրան, որ հանրային սննդի օբյեկտներում աղի ծախսը զգալիորեն կպակասի, որն էլ կազդի տարվա ընթացքում հանրապետությունում ծախսված աղի ընդհանուր քանակի վրա: Կստացվի, որ Հայաստանում մարդիկ արդեն ավելի քիչ աղ են օգտագործում, բայց դա՝ թվերով, իսկ գործնականում ոչինչ էլ չի փոխվի:
Կստացվի միայն այն, որ ԱՀԿ-ն ի գիտություն կընդունի Հայաստանի կառավարության «տիտանական աշխատանքը», իսկ Նիկոլ Փաշինյանի համար պատրաստ կլինի ապագա «100 փաստերի» ևս մեկ կետը: Իրոք, օրինակ՝ ինչո՞ւ ավելորդ գումար և ժամանակ ծախսել երեխաների, անհատների, կազմակերպությունների, խոհարարների, սնունդ արտադրողների հետ բացատրական աշխատանքների, սննդատեսակներում նատրիումի քլորիդի և նատրիումի գլ յուտամատի, նաև կերակրի աղում յոդի պարունակության որոշման թանկարժեք հետազոտությունների վրա, եթե կա պոպուլիստական արդյունք ապահովող էժան և արդյունավետ մեթոդ:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
