Երևան, 16.Նոյեմբեր.2026,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ադրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ Վարդևանյան Աչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. Շարմազանով ԵԽԽՎ պատգամավորները խորը մտահոգություն են հայտնել Սամվել Կարապետյանի կալանավորման կապակցությամբ Շատ մեծ հավանականությամբ 10 տարի հետո ԵՄ չի լինելու, բայց Փաշինյանը 20 տարի հետո Հայաստանը տեսնում է ԵՄ կազմում․ Արտակ Զաքարյան Ե՞րբ և ինչպե՞ս ի հայտ եկան առաջին համակարգչային խաղերը. «Փաստ» ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (14 նոյեմբերի). Ուղևորատար գնացքների բախումը, թոքի՝ աշխարհում առաջին փոխպատվաստումը. «Փաստ» Գնաճային ռիսկերի ակտիվացման նոր ու բավականին զգայուն փուլ. ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում Հայաստանի բնակչությանը. «Փաստ» Հայաստանում ընտրովի արդարադատությունը՝ սպառնալի՞ք ԵՄ-ի հետ հարաբերությունների համար. «Փաստ» «Մոնթեիցս հետո ուղղակի չէի ուզում ապրել, բայց հանուն աղջիկներիս իմ մեջ ուժ գտա». hետախույզ Մոնթե Մելքումյանն անմահացել է հոկտեմբերի 24-ին Վարանդայում. «Փաստ» 2027 թվականին ովքե՞ր կօգտվեն Խնայբանկում ներդրված գումարի փոխհատուցման ծրագրից. «Փաստ»

Ցավը վերահսկողության տակ. Ինչպես են զգացմունքներն ու քունը ազդում տառապանքի վրա

Քրոնիկ ցավը հազվադեպ է գոյություն ունենում ինքնին. այն սերտորեն կապված է մարդու հոգեբանական վիճակի և նրա քնի որակի հետ։ Անհարմարության անընդհատ զգացումը ոչ միայն նվազեցնում է ֆիզիկական ակտիվությունը, այլև առաջացնում է տագնապ, դեպրեսիա, դյուրագրգռություն, իսկ անքնությունը խորացնում է ցավի ընկալումը՝ ստեղծելով մի չարագուշակ շրջան, որից դուրս գալը դժվար է։ Ժամանակակից ուսումնասիրությունները հաստատում են, որ ցավի արդյունավետ կառավարումն անհնար է առանց համապարփակ մոտեցման, որը ներառում է հոգեբանական աջակցություն և քնի կարգավորում։

Ցավի վերաբերյալ բժշկության առաջին Հայկական միջազգային կոնգրեսում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվել հենց այս փոխազդեցությանը։ Մասնագետները շեշտում են, որ ցավի բուժումը պետք է հաշվի առնի ոչ միայն ֆիզիոլոգիական մեխանիզմները, այլև հուզական, ճանաչողական և վարքային ասպեկտները, քանի որ հենց պացիենտի հոգեֆիզիոլոգիական վիճակն է որոշում թերապիայի արդյունավետությունը և ընդհանուր կյանքի որակը։

Մեկուսացված վիճակում ցավն ավելի ուժեղ է արտահայտվում

Հոգեբան Լիլիթ Խաչատրյանը բացատրել է, որ ցավը պարզապես հյուսվածքների վնասման ազդանշան չէ, այլ բարդ նյարդահոգեբանական գործընթաց, որում էական դեր են խաղում հույզերը, անցյալի փորձը և սոցիալական միջավայրը: Ըստ էության, ցավը բաղկացած է երեք փոխկապակցված բաղադրիչներից՝ կենսաբանական, հոգեբանական և սոցիալական:

Հոգեբանական բաղադրիչը ներառում է մտքերը, համոզմունքները, հույզերը և ցավը հաղթահարելու ռազմավարությունները։ Սոցիալական բաղադրիչը կապված է մանկության տրավմաների, ընտանեկան գործոնների, աջակցության մակարդակի, մեկուսացման կամ, հակառակը, մտերիմ կապերի հետ։ Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս. մեկուսացված պացիենտներն ավելի ուժեղ են զգում ցավը, քանի որ սթրեսի հորմոններն ակտիվանում են՝ ուժեղացնելով ցավը։ «Մարդը կարող է ստանալ նույն տրավման, բայց տարբեր պայմաններում ցավը կզգացվի տարբեր կերպ։ Օրինակ, զինվորը մարտի դաշտում կարող է չզգալ վնասվածքը, իսկ երեխան խաղի ժամանակ չի նկատում ցավը, մինչև տուն չվերադառնա», – օրինակներ է բերել հոգեբանը։

Նա ընդգծել է, որ անհատական ​​բնութագրերը՝ ինտելեկտը, անհատականությունը, անհանգստությունը, նույնպես ազդում են ցավի ընկալման վրա: «Ցավը և հուզական վիճակը սերտորեն կապված են. այն առաջացնում է վախ, անհանգստություն, երբեմն՝ զայրույթ, մեղքի զգացում կամ դեպրեսիա», - նշել է Խաչատրյանը: Կան երկու արձագանքման ռազմավարություն՝ բախում, երբ մարդը ակտիվորեն հաղթահարում է ցավը և խուսափում, երբ նա խուսափում է գործողությունից, ինչը սրում է տառապանքը:

Թերապիայի ընթացքում կարևոր է փոխել պացիենտի իռացիոնալ համոզմունքները։ «Մենք ցույց ենք տալիս, որ բացասական մտքերը մտածողության սխալներ են, որոնք կարելի է շտկել», – բացատրել է հոգեբանը։ Հարցերի միջոցով պացիենտները սովորում են ստուգել իրենց համոզմունքները, չեզոքացնել տագնապային մտքերը և աստիճանաբար ձևավորում են մտածողության նոր մոդելներ. «Ես կարող եմ, ինձ կհաջողվի, ես կրկին կհաղթահարեմ»։

 

Բացի ճանաչողական աշխատանքից, օգտագործվում են շնչառական տեխնիկաներ, մկանների թուլացում, մարմնի սկանավորում, մայնդֆուլնես և հինգ զգայարանների ակտիվացում. այս ամենը նվազեցնում է ցավի ինտենսիվությունը։ Խաչատրյանը նշել է, որ վարքագիծը նույնպես կարևոր է. եթե մարդը փակվում է տանը և խուսափում սոցիալական շփումներից, ցավն ուժեղանում է։ Փոքր քայլերը՝ ֆիզիկական ակտիվությունը, սիրելի զբաղմունքները, դրական հույզերով կամ հոբբիների միջոցով շեղվելը, օգնում են կոտրել այդ շրջանը։

Ամբողջ բուժումը կառուցվում է կոգնիտիվ-վարքային թերապիայի սկզբունքով. մտքերը, հույզերը և գործողությունները փոխկապակցված են և դրանց հետ աշխատանքը նվազեցնում է ցավի ուժն ու ընկալումը։ «Նպատակն է՝ օգնել պացիենտին վերադարձնել վերահսկողությունը, բարելավել կյանքի որակը և նվազեցնել տառապանքը», – եզրակացրել է հոգեբանը։

Քունը մեղմացնում է ցավը

Սոմնոլոգիայի մասնագետ Սամսոն Խաչատրյանը նշել է, որ քունը ազդում է ցավի ընկալման վրա։ «Քնի ընթացքում մենք անցնում ենք այդ փուլերի մի քանի ցիկլերով և դրանց բաշխումը փոխվում է գիշերվա սկզբից դեպի առավոտ. NREM-ը նվազում է, իսկ REM-ն ավելանում է», – բացատրել է նա և շարունակել, որ, ըստ ուսումնասիրությունների, ցավի նկատմամբ զգայունությունը նվազում է REM փուլում և դանդաղ ալիքային խորը քնի (NREM 3) ժամանակ, իսկ քնի թեթև փուլերում մարդն ավելի ուժեղ է զգում ցավը։ Ուստի, լիարժեք քունը կրիտիկական կարևորություն ունի քրոնիկ ցավ ունեցող պացիենտների համար։

Բժիշկը նշել է քնի և որոշակի ցավային համախտանիշների միջև կապը: Օրինակ՝ քնի ապնոէն հաճախ առաջացնում է առավոտյան գլխացավեր, որոնք թեթևանում են CPAP թերապիայի միջոցով: Անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ ունեցող հիվանդները կարող են միգրեն կամ ֆիբրոմիալգիա ունենալ, չնայած նրանք թեթևացում են զգում քնի դրվագների ժամանակ: «Քունը և ցավը փոխկապակցված են. քնի խանգարումը վատթարացնում է հանգստի որակը, մեծացնում է քնելու համար անհրաժեշտ ժամանակը և նվազեցնում է քնի արդյունավետությունը, ինչը վատթարացնում է քրոնիկ ցավը», - ընդգծել է Խաչատրյանը:

Նա նշել է, որ քնի բարելավումը կարելի է դիտարկել որպես ցավի համապարփակ բուժման մաս։ Սա կարող է ներառել ինչպես վարքային մեթոդներ՝ քնի ռեժիմի շտկում, կոգնիտիվ-վարքային թերապիա, շնչառական վարժություններ, լուսաթերապիա, այնպես էլ դեղաբանական մոտեցումներ։ «Նույնիսկ պարզապես ուշադրություն դարձնելը քնի որակին թույլ է տալիս բարելավել պացիենտների վիճակը և նվազեցնում ցավի ընկալումը», – եզրակացրել է Խաչատրյանը՝ ընդգծելով քնի գնահատումը կլինիկական պրակտիկա և ցավի ոլորտի գիտական հետազոտություններում ներդնելու անհրաժեշտությունը։

«Դադարեցրե՛ք Հայաստանը ազատությունը քաղաքական հավատարմությամբ պայմանավորող կալանավայր դարձնելու փորձերը». Աննա ԿոստանյանԶանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատը շարունակում է աջակցել CaseKey կրթական նախաձեռնությանըՍահմանադրությամբ մարդը բարձրագույն արժեք է, բայց իրական կյանքում այդ սկզբունքը չի գործում. Արամ ՎարդևանյանՄենք միավորվել ենք՝ հանուն մեր արժեքների, ինքնիշխանության և ժողովրդավարության պաշտպանության. տեսանյութՀամալսարանից ազատվում են դասախոսներ իրենց քաղաքական հայացքների համար. Մենուա ՍողոմոնյանՊիտի օրենք փոխվի, որ ամեն դատարան չկարողանա համատարած կալանք կիրառի մեր հանդեպ. Ավետիք ՉալաբյանՍպասվում է գյուղմթերքի գների շեշտակի բարձրացում, քանի որ ունենք արտահանման դեֆիցիտ. Հրայր ԿամենդատյանՔաղաքական հետապնդումների նպատակը հասարակությանը վախի մթնոլորտում պահելն է՝ Ալիևի պարտադրած Սահմանադրությունն ընդունելու համար. տեսանյութՊետությունը ձեզ համար հոր տնից բերված օժիտ չէ, որ մաշված շորի պետ դեն նետեք. Աննա ԿոստանյանԱրսեն Գևորգյանը բանտարկվեց իր համոզմունքների համար, իսկ երեք շաբաթ անց ընտանիքին վերադարձվեց դագաղով. Իրինա ՅոլյանԵրբ իշխանության թիրախում հայտնվում են երեխաները․ Աննա ԿոստանյանԻշխանությունները շարունակում են խեղաթյուրել հայոց պատմությունը. Մենուա ՍողոմոնյանՔՊ-ի ներկայացուցիչնե՛ր, վախեցե՛ք, որ ձեր երեխաները ապագայում Արցախի կորստի համար մեղադրելու են ձեզ. Ցոլակ ԱկոպյանԱրսենն այսօր ողջ կլիներ, եթե չհամարձակվեր պայքարել իր համայնքի համար. Գոհար ՄելոյանUcom-ի աջակցությամբ Երևանում անցկացվել է «Mini Whoop Drone Racing Armenia 2026» դրոնների ամենամյա մրցարշավըԱրևմուտքը կընդունի՞ արդյոք ՆԱՏՕ-ի՝ մինչև ընդլայնումն ունեցած տեղակայմանը վերադառնալու պահանջները՝ դեռևս մեծ հարց է. դաշինքն առանց առճակատման՝ դժվար թե գնա նման զիջումների. Զաքարյան«Այն գումարները, որ ժամանակին ինչ-որ մարդկանց գրպաններն էին գնում, այսօր դառնում են մանկապարտեզներ, բակեր, փողոցներ և մայթեր». ԱվինյանBaghramyan Residence․ պրեմիում դասի բնակարաններ՝ Մարշալ Բաղրամյան պողոտայումԱլիևը պատրաստ չէ վերադարձնել ռազմագերիներին. նա իրական խաղաղություն չի ուզում. Աննա ԿոստանյանԻբր հեգնում էր. հիմա իրագործում է. Դավիթ ՍարգսյանԲաքուն ՉԻ՛ ԿԱՐՈՂ Հայաստանի Հանրապետությանը պարտադրել ներքին օրակարգ. Մարիաննա ՂահրամանյանԱյն մասին, թե ինչպես է Ադրբեջանը իր կամակատարների ձեռամբ փորձում քայլ առ քայլ կազմալուծել Հայաստանի Հանրապետությունը, և ինչպես մենք պետք է դրա դեմն առնենք. ՉալաբյանԱդրբեջանը Հայաստանի Սահմանադրությունից Անկախության հռչակագիրը վերացնելով` հող է նախապատրաստելու կեղծ «Արևմտյան Ադրբեջանի» համար. Արամ ՎարդևանյանԱդրբեջանը հող է նախապատրաստում Հայաստանից նոր զիջումներ պահանջելու համար` ալիևյան սահմանադրությունն անցկացնելուց հետո. Տիգրան ԱբրահամյանԺողովուրդը ՔՊ-ին սահմանադրական մեծամասնություն չի տվել` ալիևյան սահմանադրություն ընդունելու համար. Դավիթ ՂազինյանNova Building-ը «Տուն Էքսպո 2026»-ում ներկայացրել է բնակարանային առաջարկներն ու ձեռքբերման պայմաններըԱննայի և Մանեի հետ ամփոփում ենք «Ո՛չ ալիևյան սահմանադրությանը» իրազեկման ակցիան. տեսանյութՄոսկվայում ընթացող միջազգային համաժողովի ժամանակ չէի կարող չանդրադառնալ հրեշավոր ընտրակեղծիքներին. Արման ԱբովյանԱչք փակելով Լեռնային Ղարաբաղում էթնիկ զտումների վրա՝ աշխարհը դատավճիռ ստորագրեց ՄԱԿ-ի վրա. ՇարմազանովԱրագածոտնի մարզում ապօրինի հանքարդյունահանման դեպք է բացահայտվելԽոշոր անջատումներ․ հարյուրավոր հասցեներում լույս չի լինի՝ նոյեմբերի 16/17-ինՊայթել է ավտոմեքենայից հանված հեղուկ գազի բալոնը․ երկու քաղաքացի հոսպիտալացվել էԶապորոժիեում ռուսական հարվածներից յոթ մարդ է վիրավորվել այդ թվում՝ նորածին․ մարզային վարչակազմԱրագածոտնի թեմի քահանայից դասն ու բարեպաշտ ժողովուրդը մեկտեղվել էին աղոթքի՝ Սուրբ Մարիանե եկեղեցումՆոյեմբերի 15-ից ձմեռային անվադողերով երթևեկելը պարտադիր պահանջ է․ ՆԳՆ-ն հիշեցնում էՀավաքականի արդյունքները ձախողում չեմ համարում, համարում եմ անհաջողություն․ Եղիշե ՄելիքյանՓարիզում գների բարձրացման դեմ ցույցի ժամանակ բшխումներ են տեղի ունեցելՋերմաստիճանը կհասնի +17-ի․ ի՞նչ եղանակ սպասել նոյեմբերի 15-ից 19-ինԱպարանի Հարթավան բնակավայրում հրդեհ է բռնկվել ընթացող «Renault» մակնիշի ավտոմեքենայումԲռնցքամարտիկ Էրիկ (BZO) Բազինյանը նոկաուտի է ենթարկել կանադացի Սթիվեն Բաթլերին«Opel»-ը դուրս է եկել ճանապարհի երթևեկելի գոտուց, բախվել քարերին ու հողաթմբերին և հայտնվել ջրատարում․ կա վիրավորԳրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը միանձնյա գլխավորում է մրցաշարային աղյուսակըՀազար դրամի արժեքը՝ մարդկային կյանքո՞վ․ Հրայր ԿամենդատյանՌոնալդուի հեռանալուց հետո Պորտուգալիայի հավաքականը փոխել է իր մարզաշապիկի 7 համարի դիզայնըՊուտինը, Սի Ծինփինը և Թրամփը նոյեմբերի 19-ին կհանդիպեն Շենչժենում․ ՊեսկովՇրջանառվել է «Սևանավանք» արծաթե հուշադրամը. ԿԲՔաղբանտարկյալ Արսեն Գևորգյանի մահվան և պատասխանատուների մասին. Նարեկ ԿարապետյանLed Zeppelin ռոք խմբի վոկալիստ Ռոբերտ Փլանթն առաջին անգամ համերգով հանդես կգա ՀայաստանումՀՀ իշխանությունն անտեղյա՞կ է, թե ժողովրդից թաքցնում է․ Մարիաննա ՂահրամանյանԳազայում զոհերի թիվը հասել է 74 695-ի