Շաքարային դիաբետից պաշտպանվելու մեթոդները (տեսանյութ)
Շաքարային դիաբետի սկրինինգային հետազոտություններ Հայաստանում: Ե՞րբ և ի՞նչու.
Հայաստանի Հանրապետությունում ոչ վարակիչ հիվանդությունների սկրինինգային հետազոտությունների, ինչպես նաև կանխարգելման ծրագրի շրջանակներում լիովին անվճար հիմունքներով անց են կացվում շաքարային դիաբետի, արգանդի պարանոցի քաղցկեղի և զարկերակային գերճնշման հայտնաբերման և կանխարգելման լայնածավալ միջոցառումներ, ՀՀ ԱՆ առողջության պահպանման առաջնային օղակի բուժհաստատություններում՝ քաղաքային պոլիկլինիկաներում և գյուղական ամբուլատորիաներում:
Շաքարային դիաբետի սկրինինգ տերմինը նշանակում է հիվանդության հայտնաբերում վաղ շրջաններում և նպատակ ունի կանխավ ախտորոշել ու կանխարգելել հիվանդության հետագա զարգացումը: Հայաստանի Հանրապետությունում շաքարային դիաբետի սկրինինգային հետազոտությունները կատարվում են միջազգային չափանիշներին համապատասխան և լիովին անվճար: Հետազոտությունը որոշում է թէ արդյոք անձը գտնվում է դիաբետի ռիսկային գոտիներում, համարվում է հիվանդ, թե ոչ, և որքանով է արդեն իսկ ախտորոշված հիվանդությունը վտանգավոր նրա կյանքի համար:
Շաքարային դիաբետի սկրինինգ հետազոտությունը ներառում է
- Արյան մեջ քաղցի գլյուկոզայի քանակի որոշում (մինչ հետազոտությունը 8 ժամ քաղցած վիճակում)
- Գլյուկոզազգայուն թեստավորում
- Գլիկոհեմոգլոբինի քանակի որոշում (ըստ անհրաժեշտության)
Հետազոտությունների շրջանակներում կարող են օգտագործվել նաև լրացուցիչ թեստեր, որոնք ուղված են մասնավորապես՝ ացետոնի, կետոնային մարմինների, գլյուկոզայի կոնցենտրացիոն զանգվածի որոշմանը մեզի մեջ: Անհրաժեշտության դեպքում կատարվում են հետազոտություններ նախաճաշից կամ ճաշից հետո և տվյալ թեստերը կոչվում են՝ պատահական, հետևաբար, եթե տվյալ թեստավորման արդյունքը կազմում է 11.1 մմոլ/մլ. ախտորոշվում է շաքարային դիաբետ հիվանդությունը:
ՈՒ՞մ է անհրաժեշտ կատարել սկրինինգային հետազոտություն
Հիվանդության կողմից խոցելի են համարվում այն անձինք, ովքեր գենետիկորեն ունեն նախատրամադրվածություն, այսինքն ծնողները կամ մոտ արյունակցական կապ ունեցող այլ անձինք, ովքեր հանդիսանում են հիվանդության կրողներ (Դիաբետիկներ), ինչպես նաև անձինք ովքեր գտնվում են հիվանդացության բարձր ռիսկային գոտիներում:
Ո՞ր հիվանդությունները կարող են խթան հանդիսանալ շաքարային դիաբետի առաջացման համար
- Բարձր զարկերակային ճնշումը
- Խոլեստերինի քանակի ավելացումը
- Խրոնիկ պանկրեատիտը
- Սրտի իշեմիկ հիվանդությունը
- Ձվարանների պոլիկիստոզը
- Լյարդի ճարպակալումը, ցիռոզը և հեպատիտները
- Հեմոխրոմատոզը
- Մուկավիսցիդոզը
- Դիստրոֆիաները
- Ժառանգական Ֆռեդրեյխի ատոքսիան
- Էնդոկրին (ներզատիչ) համակարգի խանգարումները
- Ստամոքս աղիքային խանգարումները
- Ալկոհոլիզմը
- Սթրեսները և այլն…
Որոշ դեղաբանական նյութերի պարբերական օգտագործումը, վնասակար սովորույթները (ծխելը) ևս կարող է հանգեցնել հիվանդության առաջացմանը, ինչպես նաև կարևոր է հաշվի առնել ֆիզիկական ակտիվությունը, քաշը և ամենակարևորը տարիքը, քանի որ վիճակագրական տվյալներով հատկապես խոցելի են համարվում 45 ից բարձր տարիքի անձինք:
Ի՞նչ պարբերականությամբ է անհրաժեշտ կատարել սկրինինգ հետազոտությունները
Այն անձինք, ովքեր ունեն ժառանգական նախատրամադրվածություն կամ գտնվում են բարձր ռիսկային գոտիներում հետազոտվում են 6 ամսյա պարբերականությամբ, իսկ անձինք ովքեր չունեն վերոնշյալ երևույթները տարին մեկ անգամ:
Շաքարային դիաբետի սկրինինգ հետազոտությունները երեխաների և դեռահասների համար
Հիվանդության սկրինինգի և վախ ախտորոշման գործում կենսական նշանակություն ունեն ինչպես ժառանգական նախատրամադրվածությունը, ռիսկային հիվանդությունները, դեռահասների շրջանում նոր արմատավորվող վնասակար սովորությունները, գիրությունը (քաշը > 120% նորմայից) այնպես ել ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները և օրգանական զարգացումները (օրգանիզմի աճը): Համաշխարհային բժշկական կազմակերպությունների կողմից ընդունված վիճակագրական չափորոշիչներով բարձր ռիսկային գոտում գտնվող երեխաները և դեռահասները պետք է հետազոտվեն 6 ամսյա պարբերականությամբ, իսկ ցանկացած երեխա և դեռահաս, ով չունի վերոնշյալ դրդապատճառները պետք է հետազոտվի երկամյա պարբերականությամբ:
Որտե՞ղ և ինչպե՞ս անցնել հետազոտություն
Հայաստանի Հանրապետության առողջապահության նախարարությունը երկրի 35-68 տարեկան բոլոր քաղաքացիների համար անց է կացնում շաքարային դիաբետի անվճար հետազոտություն հանրապետության բոլոր տեղամասային պոլիկլինիկաներում և ամբուլատորիաներում:
