Ուկրաինական ողբերգական դիլեման
Այս օրերին Ուկրաինայում տեղի ունեցող գործընթացներն ինչ-որ տեղ հիշեցնում են նախորդ դարի 60-ականները. մոտավորապես նման բան էր կատարվում Կարիբյան ճգնաժամի ժամանակ: Նշենք, որ Կարիբյանը լուծվեց երկկողմանի զիջումներով. սկզբում ԽՍՀՄ ղեկավար Նիկիտա Խրուշչովը դուրս բերեց Կուբայում տեղակայված հրթիռները, իսկ հետո ԱՄՆ-ը՝ Թուրքիայից: Ի դեպ, ԱՄՆ նախագահ Ջոն Քենեդին մեկ տարի անց սպանվեց, իսկ խորհրդային ղեկավարին երկու տարի անց հանեցին պաշտոնից: 21-րդ դարում դեպքերը մի քիչ այլ կերպ դասավորվեցին․ նախ ՌԴ նախագահը չնահանջեց, իսկ Արևմուտքն էլ բանի տեղ չդրեց նրա զգուշացումը, ավելին, ոգևորվելով Արևմուտքի վարքագծից, Զելենսկին որոշեց «ազատագրել» Դոնեցկի և Լուգանսկի մարզերը՝ ճիշտ այնպես, ինչպես արեց Ալիևը:
Նշենք, որ այս ընթացքում Արևմուտքը պատրաստվում է հսկայական ռազմական օգնություն ցուցաբերել Ուկրաինային․ այս մասին մենք ուղղակի կերազեինք 44-օրյա պատերազմի ընթացքում: Փաստն այն է, որ ուկրաինացիներին միայն զենք են տալիս ու շարունակում են տալ՝ դրանով խրախուսելով թշնամանալ ռուսների դեմ: Իսկ ամենավճռական պահին Զելենսկուն ասացին՝ «մենք ձեզ զինվոր չենք տա, մենք ձեզ համար կարող ենք միայն աղոթել»: Այս ամենին հաջորդեց այն, որ ուկրաինացիների պոպուլիստ ու կատակերգակ առաջնորդն իրեն միայնակ զգաց ու մեղադրեց Արևմուտքին դավաճանության մեջ:
Այն փաստը, որ ուկրաինացիները հսկայական ծավալի սպառազինություն են ստանում, պայմանավորված է իշխանության հակառուսական կողմնորոշմամբ, ինչպես նաև այն հանգամանքով, որ Ուկրաինան գտնվում է Եվրոպայում: Իսկ եվրոպացիները պատերազմ սարսափելիորեն չեն սիրում: Բայց նրանք մոռացել էին, որ ռուսներն էլ չեն սիրում, երբ նրանց անվտանգությանն ինչ-որ բան է սպառնում: Ի դեպ՝ Ռուսաստանը 100 տարուց ավելի այն «կարմիր լաթն» է, որի ակտիվանալուց անմիջապես գազազում է «Արևմուտք-ցուլը»: Ուկրաինայի քաղաքականությունն էլ այն անհաջող ցլամարտիկն է՝ մատադորը, որ անընդհատ պարտվում է ոչ թե ցուլին՝ ինչպես իսպանական կորիդայում է, այլ հենց կարմիր լաթին:
Կարևոր է փաստել, որ ժամանակին միասնական (դա շուրջ 1000 տարի առաջ) և Կիև կենտրոնով արևելասլավոնական իշխանությունները տարանջատվեցին, ու նրանց հետագա ճակատագիրը պատմականորեն տարբեր ուղիներով ընթացավ: Մոնղոլ-թաթարական արշավանքների ընթացքում ինքնուրույնություն պահպանած հյուսիսային իշխանություններն ավելի ուշ ձևավորեցին մեկ այլ պետություն Մոսկվա կենտրոնով: Նույնը չստացվեց հարավի՝ Կիևի և նրա հարևան իշխանությունների առումով: Ճակատագրի բերումով այդ տարածքներն ընկան հարևան պետությունների (Լեհաստան, Ավստրիա և այլն) տիրապետության տակ, և այդտեղի ազգաբնակչությունը կրեց որոշակի (կրոնի, լեզվի, կենցաղի և այլն) ազդեցություններ: Այդ գործընթացը տարբերություններ առաջացրեց նախկին համաերկրացիների միջև: Ժամանակի ընթացքում դրանք խորացան, ինչը հանգեցրեց նույն հավաքականությունից երկրորդ ազգության ձևավորմանը:
Մի խոսքով, բավականին բարդ թեմա է, բայց և հետաքրքիր ու միաժամանակ ողբերգական, որովհետև դարերի ընթացքում ուկրաինացիներն անընդհատ բախվել են ռուսների հետ: Ի դեպ՝ ռուսների դեմ լինելը չի պսակվել անկախությամբ, քանի որ ռուսական ուժի թուլության դեպքում դրանից օգտվել են այլ պետություններ: Այդ դիլեման հատկապես սրվեց 20-րդ դարում՝ երկու անգամ ուկրաինացիները հնարավորություն ստացան անկախանալու, որից առաջինը պարզվեց, որ ժամանակավոր էր:
Բոլորս տեսանք, թե ինչպես ուկրաինացիներն ընկան Արևմուտքի լարած գունավոր հեղափոխականության նույն թակարդը, որում մինչ այդ հայտնվել էին մեր հարևան վրացիները, իսկ հետո նաև մենք: Եվ երբ այդ իրավիճակում հայտնվելը լրացվում է նաև գունավոր հեղափոխության մեկ այլ գործոնով՝ հակառուսականությամբ, ապա որպես հերոսականություն սկսված գործընթացը վերածվում է կատակերգության, իսկ հետո ավարտվում է ողբերգությամբ: Այն, ինչը ապրեցին վրացիները, այնուհետև մենք և այսօր արդեն ուկրաինացիները։
Տիգրան Մկրտչյան
