Համաշխարհային տնտեսության մեջ տեղի ունեցող դրական և բացասական միտումների մասին Оrer.am-ը զրուցեց Հայաստանի պետական ճարտարագիտական համալսարանի դոցենտ, տնտեսագետ Սարգիս Մանուկյանի հետ:
-Պարոն Մանուկյան, հաճախ կարելի է լսել, որ համաշխարհային տնտեսությունը գտնվում է վատ վիճակում՝ նախորդ տարի համաշխարհային տնտեսությունը, ըստ ԱՄՀ-ի, ունեցել է 3,3%, իսկ ըստ Համաշխարհային բանկի նախնական գնահատականի 2,6% աճ, որտեղ զարգացած երկրների ընդհանրական աճը կազմել է 1,8%, իսկ զարգացող երկրներինը՝ 4,4%: Ինչպե՞ս կբնութագրեք գլոբալ տնտեսության ներկա վիճակը, կա՞ն արդյոք վտանգավոր միտումներ:
- Ընդհանուր առմամբ, նախորդ տարին ոչ շատ լավ, ոչ էլ վատ տարի է եղել համաշխարհային տնտեսության համար: Վիճակը այնքան էլ վատ չէ, ինչպես ներկայացվում է. եթե համեմատենք նախորդ 3 տարիների հետ, ապա նույնիսկ համեմատաբար բարեհաջող տարի է եղել: Տարվա երկրորդ կեսից նավթի գնի շարունակական անկումը, ինչպես նաև Եվրագոտում շարունակվող ռեցեսսիան և Չինաստանի տնտեսական աճի տեմպերի դանդաղումը պատճառ դարձան տարբեր ենթադրություների, թեև հումքի և էներգիայի նկատմամբ պահանջարկը նվազում է և գլոբալ տնտեսությունը նորից ընկղմվում է հերթական ճգնաժամի մեջ: Չնայած` գլոբալ տնտեսության մեջ առկա կառուցվածքային հիմնախնդիրներին, նավթի ցածր գները և ցածր տոկոսադրույքները նախորդ տարվա ընթացքում հանդիսացել են տնտեսական աճին նպաստող գործոններ: Եթե իսկապես, նավթի գների անկումը պայմանավորված է գլոբալ սպառողական պահանջարկի նվազման հետ, ապա դա շատ մտահոգիչ է, իսկ եթե այն պայմանավորված է գեոքաղաքական գործոններով կամ սպեկուլյատիվ գործոնների նվազմամբ, ապա ցածր նավթի գները ընդամենը խթանող հանգամանք կարող է լինել բազմաթիվ երկրների տնտեսությունների համար:
-Իսկ ինչպիսի՞ն է վիճակը համաշխարհային տնտեսության առաջատար երկրներում:
- Ինչ վերաբերում է համաշխարհային տնտեսության հենքային երկրներին՝ ԱՄՆ-ին, Եվրագոտու երկրներին, Ճապոնիային և Չինաստանին, ապա պատկերը հետևյալն է՝ ԱՄՆ-ում տնտեսական վիճակը վատ չի և աճը կազմել է 2,4%, ավելի բարձր քան նախորդ տարի, ինֆլացիան և գործազրկության մակարդակը վերահսկվում է: Եվրագոտում աճը կրկին ցածր է եղել՝ 0,8%, այսինքն` դեռևս ռեցեսսիան շարունակվում է, շարունակվում է նաև դեֆլացիոն միտումները, ցածր է սպառողական պահանջարկը: Մեծ Բրիտանիան նույնպես տուժում է Եվրագոտում տիրող տնտեսական վիճակից: Միաժամանակ արևելյան երկրների տնտեսական աճի տեմպերը դանդաղում են: Չինաստանի տնտեսական աճը թեև կազմել է 7,4% և վերջին տարիներին նվազման միտումներ է դրսևորում, սակայն անհանգստանալու կարիք չկա, ստեղծված իրավիճակում ընդհանուր առմամբ վատ ցուցանիշ չէ, թեև դա խուճապի առիթ է դարձել շատերի համար: Ճապոնիայում կրկին ռեցեսսիա է, տնտեսական աճը աննշան է՝ 0,4%:
Կարելի է ասել, որ նախորդ տարի համաշխարհային տնտեսության լոկոմոտիվի դերը խաղացել են ամերիկյան և չինական տնտեսությունները, իսկ Եվրագոտին ու Ճապոնիան, թեև իրենց կողմից իրականացվող ագրեսիվ խթանման քաղաքականությանը, աուտսայդեր են: Երկրորդ էշելոնում գտնվող խոշորագույն երկրներում նույնպես վիճակը ոչ վատ, ոչ էլ շատ լավ կարելի է բնութագրել: Օրինակ, այն այնքան էլ վատ չէ Հնդկաստանի համար, որը նախորդ տարիների համեմատ ավելի մեծ տնտեսական աճ է ապահովել` 5,6%, իսկ Բրազիլիայում տնտեսական աճը ցածր է եղել, կազմելով 0,2%, Արգենտինայում նույնիսկ տնտեսական անկում է գրանցվել՝ -1,5%: Համեմատաբար ցածր է եղել տնտեսական աճը նաև Հարավային Աֆրիկայում և Մեքսիկայում: Միաժամանակ նավթի գների անկումը ծանր դրության մեջ է նետել մի քանի նավթարտահանող երկրների, որոնցից հատկապես տուժում են Վենեսուելան և Ռուսաստանը:
-Ի՞նչ կասեիք ինֆլացիայի և գործազրկության մասին:
- Վերջին տարիներին ինֆլացիան հիմնականում ավելի հեշտ է վերահսկվում ամբողջ աշխարհում, եթե ընդամենը մի քանի տարի առաջ այն չափվում էր տասնյակ տոկոսներով, ապա վերջին տարիներին այն տատանվում է 5%-ի միջակայքում: Նախորդ տարի ինֆլացիան հիմնականում չափավոր սահմաններում էր, իսկ Ճապոնիայում և մի քանի եվրոպական երկրներում դեֆլացիա է նկատվել: Ամենամեծ ինֆլացիան նկատվել է Վենեսուելայում՝ 63%, դրանից ավելի քիչ Իրանում և Ռուսաստանում՝ 15-16%: Իսկ գործազրկությունը շարունակում է մնալ համաշխարհային տնտեսության աքիլեսյան գարշապարը, այն բարձր է հատկապես աֆրիկյան երկրներում: Գործազրկության ամենաբարձր տեմպերով Եվրագոտում առանձնացել են Հունաստանը և Իսպանիան՝ 23-25% սահմաններում: Շատ բարձր է նաև աղքատության մակարդակը: Ավելացնեմ, որ բարձր պետական պարտքի խնդիրը նույնպես ակտուալ է եղել անցած տարի հարյուրավոր երկրների համար: Պարտք/ՀՆԱ հարաբերակցությամբ ամենաառաջատար երկրներն են՝ Ճապոնիան և Հունաստանը: Թեև տնտեսական աճը և ինֆլացիան հիմնականում ծայրահեղ դրսևորումներ չեն ունեցել, սակայն խնդիրն այն է, որ տնտեսական աճը աշխարհում անհավասարաչափ է և ոչ բոլոր երկրներն են շահում այս վիճակից:
-Իսկ ինչպիսի՞ն էր վիճակը ապրանքահումքային բորսաներում:
- Անցած տարի, բացի նավթից, նվազել են նաև մետաղների գները, օրինակ` ոսկու, ալյումինի, պղնձի, նիկելի և այլն: Եթե չեմ սխալվում նվազել են նաև շաքարի, եգիպտացորենի և հացահատկի գները:
-Իսկ ֆինանսական շուկաներում ինչպիսի՞ միտումներ են արձանագրվել:
- Ամերիկյան բորսաների ինդեքսները տարվա ընթացքում հիմնականում աճել են, իսկ եվրոպական բորսաների ինդեքսները մինչև հոկտեմբեր նվազել են, ապա նոյեմբերից աճման միտումներ են ցույց տվել: 10 տարի ժամկետայնությամբ պետական պարտատոմսերի եկամտաբերությունը նույնպես նվազման միտումներ է ցույց տվել: Իսկ դոլլարի նկատմամբ բազմաթիվ երկրների արտարժույթները հիմնականում նվազման միտումներ են գրանցել:
-Նախորդ շաբաթ վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանը կառավարության նիստում հայտարարեց, որ աշխարհում ընթանում են տնտեսական պատերազմներ և Հայաստանը պետք է պատրաստ լինի տարբեր սցենարների: Ինչպիսի՞ վտանգների մասին է խոսում վարչապետը: Միաժամանակ կարծիքներ հնչեցին, որ «տնտեսական պատերազմ» հասկացությունը ճիշտ չէ օգտագործել և դա ռուսների կողմից շրջանառության մեջ դրված եզրույթ է:
- Տնտեսական պատերազմն ունի իր դրսևորումները՝ դեմպինգի, միջազգային սանկցիաների, արտարժութային պատերազմների, տնտեսական օբյեկտների նկատմամբ դիվերսիաները, պրոտեկցիոնիզմի և այլ տարատեսակ օրինական և ոչ օրինական միջոցների օգտագործմամբ, որոնք ուղղված են որևէ երկրի թուլացմանը: Եթե այսօր Ռուսաստանի, Կուբայի կամ Իրանի դեմ կիրառվում են սանկցիաներ, արդյո՞ք դա տնտեսական պատերազմի դրսևորումներ չեն: Կամ Սաուդյան Արաբիայի կողմից նավթի գների մանիպուլյացիան, որի օգնությամբ այդ երկիրը պայքարում է մի շարք նավթ արտահանող մրցակից երկրների դեմ, արդյո՞ք դա տնտեսական պատերազմի օրինակ չէ: Եթե Հայաստանը ենթարկվում է ցամաքային շրջափակման Ադրբեջանի և Թուրքիայի կողմից, սա ինչպես կարելի է բնութագրել, մի՞թե դա առողջ մրցակցություն է: Հավանաբար, կարծում եմ՝ վարչապետը նկատի ունի հզոր երկրների միջև տեղի ունեցող հակամարտություններից բխող վտանգները, որոնք լուրջ ռիսկեր են պարունակում մեզ համար: Եթե սրան ավելացնենք նաև համաշխարհային տնտեսության մեջ առկա այն ֆինանսատնտեսական վտանգները, որոնք դամոկլյան սրի պես կախված են ամբողջ աշխարհի գլխին, ապա վարչապետի մտահոգությունը արդարացված է: Իհարկե, չմոռանանք նաև ներքին քաղաքական և տնտեսական հիմնախնդիրները, որոնք պակաս վտանգավոր և ռիսկային չեն, քան արտաքին վտանգները:
-Եվ վերջին հարցը, այդ ի՞նչ արտաքին վտանգների մասին է խոսքը:
-Դրանք բազմաթիվ են, թվարկեմ մի քանիսը: Օրինակ` Ֆեդերալ պահուստային համակարգը նախատեսում է դանդաղ և հավասարաչափ բարձրացնել տոկոսադրույքները, իսկ ամերիկյան մոնետար քաղաքականության խստացումը զգալիորեն կազդի զարգացող երկրների վրա: Ինվեստորները կնախընտրեն դոլարը: Ուժեղ դոլարը տարբեր ազդեցություն կունենա զարգացող երկրների վրա: Դոլարի ուժեղացումը կբերի մեծ պարտք ունեցող երկրների պարտքային ծանրաբեռնվածությունների աճին և կմեծացնի այդ երկրների սոցիալական լարվածության մակարդակը: Մի շարք զարգացող երկրների ազգային արժույթները ճնշման տակ կլինեն և ստիպված կլինեն դեվալվացիայի ենթարկել իրենց արժույթները: Խոշոր ներմուծում ունեցող երկրների ազգային արժույթների արժեզրկումը կբերի գնաճի այդ երկրներում: Դրական կլինի այն, որ ազգային արժույթների արժեզրկումը կբերի այդ երկրների արտահանման ծավալների մեծացմանը, որոնց ապրանքները ավելի էժան կդառնան ամերիկյան շուկայում և կնպաստեն արտահանման աճին: Սակայն ոչ բոլոր երկրները կօգտվեն դրանից: Ամեն դեպքում, դոլարի ուժեղացումը ավելի շատ վտանգներ է պարունակում, քան օգուտներ՝ այն ոչ միայն զարգացող երկրների համար է վատ, այլ նաև ամբողջ աշխարհի: Ամերիկյան պետական պարտքի խնդիրը նույնպես չպետք է մոռանանք, այն ամեն պահին պայթյունի պատրաստ ռումբ է աշխարհի համար:
Եթե նավթը շարունակվի էժանանալ մինչև ինչ-որ շեմի, թեև դրական օգուտներին, կարող է հանգեցնել նաև բացասական հետևանքների, օրինակ` ֆինանսական հոսքերի փոփոխությանը և ֆոնդային շուկայի ապակայունացման: Դա բացասական է ազդում Ռուսաստանի, Մեքսիկայի, Իրանի, Վենեսուելայի ու Բրազիլիայի և այլ երկրների վրա, իսկ սրանց տնտեսական իրավիճակի վատթարացումը շղթայական ռեակցիայով կհարվածի այլ երկրների տնտեսություններին, այդ թվում նաև մեզ: Նավթի գների որոշակի շեմից անցնելը, կարող է ազդել նաև ամերիկյան թերթաքարային նավթ և գազ արդյունահանող ընկերությունների վրա, իսկ այդ ընկերությունների սնանկացումը լուրջ հիմնախնդրի առաջ կկանգնեցնի ամբողջ ամերիկյան տնտեսությանը, հետևաբար նաև գլոբալ տնտեսությանը: Չի բացառվում կրկին նավթի գների կտրուկ աճ, իսկ սա կրկին շոկային էֆեկտ կունենա համաշխարհային տնտեսության վրա:
Պետք է զգուշանալ արժութային ճգնաժամերից: Եվրագոտու և եվրոյի համար ռիսկային վիճակ կարող է ստեղծել կրկին Հունաստանը, որտեղ դրված է եվրոյի գոտուց դուրս գալու խնդիրը: Հնարավոր են նաև դեֆլյացիայի միտումներ այլ տարածաշրջաններում, որը պարալիզացնում է սպառողական ակտիվությունը:
Բացի այդ, Ուկրաինայում տեղի ունեցող իրադարձությունների պատճառով, կարող են անկանխատեսելի գործընթացներ ստեղծվել տարածաշրջանում: Ռուսաստանի տնտեսության հետագա վատթարացումը պետք է մեզ շատ լրջորեն մտահոգի: Չմոռանանք նաև իսլամական տեռորիզմի մասին, որի ստեղծած ռիսկերը նույնպես բարձր են, և հնարավոր է ստեղծվեն ֆորս-մաժորային իրավիճակներ տարբեր տարածաշրջաններում: Ինչպես տեսնում եք, գլոբալ ֆինանսատնտեսական ռիսկերը բավականին բարձր են և պետք է պատրաստ լինենք:
Движение «Нет “Западному Азербайджану”» обратилось к еврокомиссару Марте Кос: вопрос суверенитета Армении поставлен ребром
Наапетян: выборы превращаются в референдум — за «кандидата Азербайджана» или против
В Иране заявили, что нанесли удар по израильским топливозаправщикам
Возвращение или экспансия: что стоит за вопросом азербайджанских переселенцев?
Иранский удар по базе Али аль‑Салем: 3 кувейтских Eurofighter уничтожены, 2 итальянских повреждены
Татоян - Пашиняну: Соберите свои «сердечки» и «смайлики» и готовьтесь стать бывшим
Гроссмейстер Айк Мартиросян стартовал с двух побед на международном турнире в Ташкенте
Библиотека Русской Общины Армении
В КСИР отметили, что страна даже во время войны с США и Израилем продолжает производство боеприпасов
WSJ: Трамп намерен пересмотреть иммиграционную политику страны
Госдеп: более 70 тыс. американцев покинули Ближний Восток после ударов по Ирану
Сила одного драма присоединяется к заключительному этапу проекта «Симфонический лес»
Специальное предложение от Idram&IDBank в Далма Гарден Молле
Сюник под угрозой: от стратегических уступок к демографическим последствиям
Руководство Ucom отмечает Международный день клиентов вместе с абонентами
Какие «инструменты» используют власти? «Паст»
Потеря памяти или преднамеренность? «Паст»
«Лакмусовая бумажка» для оппозиционного поля и избирателей: «Паст»
«Такие люди сами у себя в шахматы выигрывают»: Захарова раскритиковала выступление Пашиняна в Европарламенте
Азербайджанцы разрушили воинские мемориалы в селе Хнацах в Арцахе
Сюникцы обеспокоены: ситуацией вокруг Ирана могут воспользоваться враждебные силы, создавая риски через проникновение этнически опасных элементов
Иран пригрозил «сжечь дотла» всю энергоинфраструктуру врага
Цены на нефть выросли после ударов по нефтегазовым объектам Ирана
IDBank и Idram продолжают сотрудничество с образовательным фондом Зарк
В небе над США взорвался семитонный метеор
Фонд развития «Керон» и фонд «Музыка во имя будущего» сотрудничают во имя молодых талантов
НАТО размещает дополнительную систему Patriot в Турции
Чужой пазл: как Армению встраивают в чужие геополитические проекты, превращая в Западный Азербайджан
Азербайджан на грани втягивания в региональную войну: геополитический сценарий и риски
Татоян: Мир возможен только тогда, когда ты силен и можешь защитить себя
Израиль разбомбил Ливан: есть погибшие, разрушено здание в центре Бейрута
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Президент Кубы ответил на угрозы США: Любой внешний агрессор столкнется с непреодолимым сопротивлением
Айвазян: западные покровители могут подтолкнуть Баку к действиям против Ирана
IDBank выпустил второй и третий транш облигаций 2026 года
Ucom предупреждает о новой волне телефонного мошенничества
IDBank запускает специальную кампанию для SWIFT-переводов
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая концепция управления государством»։ «Паст»
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»
Региональные «экскурсии» Пашиняна проходят на полупустых улицах: «Паст»
Когда дети становятся частью пропаганды: «невинный разговор» или?... «Паст»
Звуки бомбежек слышны, но в армянской общине паники нет: Сомунджян
Глава МИД Индии поблагодарил Армению за помощь в эвакуации индийских граждан из Ирана
The New York Times рекомендует попробовать женгялов хац в Лос-Анджелесе
Армянский борец Сурен Агаджанян завоевал золото чемпионата Европы U23
«Если у вас ничего не болит - проверьте, может, вы умерли»: Ирина Оганесян о пути балерины на стыке боли и любови
Семья незаконно удерживаемого в Баку Рубена Варданяна выступила с вызывающим тревогу заявлением
США заключили соглашения по энергоносителям с партнерами в Азии на $57 млрд
Когда сёла пустеют. Эксперты предупреждают о риске заселения Сюника азербайджанскими переселенцами (видео)
Министр юстиции РА: Текст нового проекта Конституции Армении уже готов 
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Армянский министр в Нью-Йорке: Мы сосредоточены на стимулировании занятости женщин в селах
Премьер-министр Армении Никол Пашинян выступит в парламенте в Страсбурге
Махмуд Ахмадинежад жив – телеграм-канал Colonelcassad
Сегодня мы чтим память жертв сумгаитских погромов․ Лидер Движения «Всеармянский фронт»
генерал-майор Аршак Карапетян
Региональные «экскурсии» Пашиняна проходят на полупустых улицах: «Паст»1
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»2
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая...3
Айвазян: западные покровители могут подтолкнуть Баку к действиям против Ирана
4
Власти всё равно не «успокаиваются»: «Паст»5