«Հայաստանի ապագան կախված է Արցախի ապագայից ու անվտանգությունից». «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Հայացք» վերլուծական կենտրոնի տնօրեն Աննա Կարապետյանի հետ զրույցում խոսել ենք շրջափակված Արցախի հումանիտար ճգնաժամը խորացնելուն ուղղված Ադրբեջանի գործողությունների, Բերձորի միջանցքի շուրջ արվող հայտարարությունների, դրանցից բխող իրավիճակի մասին: Անդրադառնալով թշնամու մարտավարությանը՝ Աննա Կարապետյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշել է, որ թշնամու նպատակը բավականին պարզ է:
«Հիմնական նպատակն Արցախը հայաթափելն է: Հենց այդ նպատակով է պայմանավորված Արցախի բնակչության նկատմամբ այսօր գործադրվող հոգեբանական ճնշումը, որը կարելի է անգամ հոգեբանական տեռոր անվանել: Հոսանքի խափանման հետ կապված խնդիրներ, գազի անջատում, ինչպես նաև երեխաների փոխադրման հետ կապված միջադեպը, երբ ակնհայտ էր երեխաներին լրացուցիչ սթրեսի ենթարկելու և հոգեբանական ճնշում գործադրելու փաստը: Ընդհանուր առմամբ, այս ամբողջ քաղաքականությունը նպատակ ունի արցախցիներին դրդել օր առաջ լքել իրենց հայրենիքը: Ադրբեջանը երբևէ չի թաքցրել, որ Արցախն իրեն առանց հայերի է անհրաժեշտ: Ալիևը անգամ բացահայտ հայտարարել է, որ «այն արցախցիները, որոնք չեն ցանկանում ապրել Ադրբեջանի կազմում, կարող են հեռանալ Արցախից»,-ընդգծեց մեր զրուցակիցը:
Նրա խոսքով, Ադրբեջանն, ընդհանուր առմամբ, փորձում է օգտվել ստեղծված իրավիճակից՝ հերթական անգամ հասնելու իր առավելապաշտական նպատակներին. «Մասնավորապես, Լաչինի միջանցքի նկատմամբ ադրբեջանական վերահսկողություն հաստատելու պահանջներ են առաջադրվում: Ակնհայտ է, որ օրակարգում կա նաև, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» հարցը: Այդ հարցում ևս նպատակներին հասնելու փորձ է արվում»: Ինչ վերաբերում է Արցախի հարցում ՀՀ իշխանությունների դիրքորոշմանն այս փուլում, նաև ՀՀ ԱԳ նախարարի այն հայտարարությանը, ըստ որի, հայկական կողմն առաջարկել է Ստեփանակերտի և Բաքվի միջև երկխոսության միջազգային մեխանիզմ ստեղծել, մեր զրուցակիցը շեշտեց. «ՀՀ իշխանությունը հետևողականորեն առաջ է տանում Արցախից հրաժարվելու իր քաղաքականությունը: Եթե ի սկզբանե «Արցախի կարգավիճակի հարցում նշաձողն իջեցնելու» պնդումներ էին, վերջին ասուլիսի ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, թե «աշխարհում չկա և չի եղել մի երկիր, որ ԼՂ-ն չճանաչի որպես Ադրբեջանի մաս»։ Արդեն բաց տեքստով ասաց, որ իմաստ չունի նշվածին հակադրվել, և Արցախի հարցը, Արցախում առաջացող հումանիտար խնդիրները բարձրաձայնելուն ուղղված ջանքերը գործադրվում են բացառապես հանրության համար ստեղծված խնդիրների համատեքստում: Այսինքն, Արցախը չի դիտարկվում որպես միավոր, չի բարձրաձայնվում ինքնորոշման անհրաժեշտությունը, փորձ չի արվում ցույց տալ աշխարհին, որ Արցախն Ադրբեջանի կազմում ապագա չի կարող ունենալ՝ հաշվի առնելով հենց այսօր իրականացվող քաղաքականությունը: Հիմնական շեշտադրումը այնտեղ ապրող մարդկանց իրավունքների վրա են դնում, և անգամ ամենաբարձր հարթակներում խոսում են միայն մարդկանց իրավունքների մասին: Այսինքն, հետևողականորեն շարունակում են դիտարկել այն սցենարը, որ Արցախը կարող է լինել Ադրբեջանի կազմում, և իրենց խնդիրն, իբրև թե, այդ մարդկանց իրավունքները պաշտպանելն է»:
Աննա Կարապետյանը միևնույն ժամանակ շեշտեց, որ ՀՀ իշխանությունն անգամ այս պարտավորությունից է սկսում հրաժարվել: «Հնչում են հայտարարություններ այն մասին, թե ի վիճակի չեն անգամ իրավունքները պաշտպանել, թող Արցախի բնակչությունն ինքը պայմանավորվի Ադրբեջանի հետ: Այս խոսույթն առաջ տանելով, սակայն, իրենք շատ լավ հասկանում են, որ այսօր Ադրբեջանը չի պատրաստվում հավասարը հավասարին նստել և Արցախի հետ հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ բանակցություններ վարել: Եթե անգամ Ադրբեջանը նման երկխոսության գնա, ավելի շատ այն ընկալելու է որպես «իր միավորի», «իր բնակչության» հետ ինչ-որ հարցերի շուրջ պայմանավորվածությունների գնալու՝ Արցախի ժողովրդին ինքնորոշման իրավունքից ընդհանրապես զրկելու համատեքստում: Եվ, հետևաբար, այս առումով Ադրբեջանի կողմից արվող հայտարարությունները խիստ ձևական են, որովհետև, ինչպես նշեցի, Ադրբեջանի նպատակն Արցախի հայաթափումն է: Եվ անգամ այս հումանիտար ճգնաժամի պայմաններում, Լաչինի միջանցքի փակված լինելու պարագայում ՀՀ իշխանությունը փորձում է ամեն կերպ ցույց տալ, որ անելիք չունի»,- ասաց Աննա Կարապետյանը:
Այս առումով նա պատահական չի համարում ասուլիսի ժամանակ արված Փաշինյանի հայտարարությունը, թե 2020 թ. նոյեմբերի 10-ի հայտարարության համապատասխան դրույթում ՀՀ-ի համար նախատեսված պարտավորություն չկա. «Սա մեծագույն մանիպուլ յացիա և սուտ է, որովհետև հենց ինքը՝ Փաշինյանը, այդ փաստաթուղթը ստորագրող կողմ լինելով, բոլոր կետերի նկատմամբ պարտավորություն ունի: Նա պարտավորություն ունի կա՛մ ապահովելու այդ կետերի կատարումը, կա՛մ չկատարման դեպքում դիմելու համապատասխան քայլերի, որպեսզի Ադրբեջանին և ՌԴ-ին ստիպի ապահովել այդ կետերի կատարումը»:
Դիտարկմանը, թե հաշվի առնելով իշխանությունների շատ այլ հայտարարություններ՝ առնվազն կասկածի տակ է դրվում նաև ՀՀ-ի նկատմամբ իրենց ունեցած պարտավորությունները, Աննա Կարապետյանն արձագանքեց. «Սա շատ վտանգավոր և իրականում շատ մտածված, հետևողական քաղաքականություն է:Նպատակն է ՀՀ բնակչությանը ներշնչել, որ այսօր իրենք առաջին հերթին պետք է մտածեն հենց ՀՀ անվտանգության, ՀՀ տարածքային ամբողջականության մասին, տպավորություն ստեղծել, թե Արցախի մասին մտածելու համար ռեսուրս, ուժ և հնարավորություն չկա: Սա կրկին մեծագույն մանիպուլ յացիա է և շատ վատ քաղաքականություն, որովհետև բոլորս լավ հասկանում ենք, որ ՀՀ անվտանգությունը, ՀՀ ապագան կախված է ԱՀ ապագայից, ԱՀ անվտանգությունից: Այս երկու հարցերը տարանջատելն անընդունելի, անհասկանալի ու անտրամաբանական է: Այդուհանդերձ, այդ տարանջատումը մտածված ու դիտավորյալ է, որով փորձ են անում լեգիտիմացնել Արցախի նկատմամբ իրենց վարած քաղաքականությունը»:
Աննա Կարապետյանը չի կիսում այն կարծիքները, որ նման իշխանության և նման քաղաքականության պայմաններում աշխարհից ոչինչ չենք կարող ակնկալել: «Այս իրավիճակում էլ ավելի մեծ ջանքեր պետք է գործադրվեն: Քաղաքական ուժերի, Սփյուռքի, Հայաստանի, Արցախի ամբողջ պոտենցիալն օգտագործելու միջոցով աշխարհի առաջ հստակ խնդիրներ սահմանելու ուղղությամբ ջանքեր պետք է գործադրել: Այսօր միջազգային հանրության ընկալումների առումով իրականում աշխատանքի շատ մեծ դաշտ կա: Նրանց պետք է ցույց տալ, որ այս իրականությունը, որին բախվում է Արցախը, ցուցիչն է նրա, որ Ադրբեջանի նպատակը Արցախի հայաթափումն է, և սա ուղղակի ագրեսիա է Արցախի նկատմամբ: Պետք է ցույց տալ, որ, նշվածը հաշվի առնելով, միջազգային հանրությունը պետք է իր հերթին դիմակայի դրան, որի եղանակները բազմաթիվ են: Պարտադիր չէ, որ ռազմական լինի: Օրինակ՝ շատ երկրներ կարող են Արցախի ճանաչման օրակարգ բերել և այդկերպ Ադրբեջանին տեսանելի դարձնել, որ իր քաղաքականությունը կարող է անդառնալի հետևանքներ ունենալ: Սա ճնշման շատ լուրջ լծակ կարող է լինել, քանի որ այսօրվա իրավիճակը Ադրբեջանի անպատժելիության հետևանքն է: Նաև հետևանքն է նրա, որ միջազգային հանրությունը, ըստ էության, մարսեց 44-օրյա պատերազմը, իսկ Ադրբեջանը ոչ մի լուրջ քաղաքական, իրավական հետևանք չկրեց: Ադրբեջանի իշխանությունների մոտ ստեղծվեց տպավորություն, որ այդ քաղաքականությունն ընկալելի է աշխարհի համար, ու կարելի է շարունակել էլ ավելի մեծ պահանջներ ներկայացնել, էլ ավելի մեծ ճնշում գործադրել»,-շեշտեց մեր զրուցակիցը:
Այս համատեքստում նա հիշեցրեց Շառլ Միշելի այն հայտարարությունները, որոնք, Ա. Կարապետյանի խոսքով, Ադրբեջանի հերթական ձեռքբերումն էին ու էլ ավելի էին ամրապնդում Ադրբեջանի դիրքերը: Շեշտելով, որ այդ հայտարարություններում դիտարկվում էր այն հանգամանքը, թե «Արցախն Ադրբեջանի կազմում դիտարկելու սցենարը գնալով ընդունելի է դառնում», Ա. Կարապետյանը հավելեց. «Հենց նշվածի դեմ պետք է պայքարել: Պետք է պայքարել, որ աշխարհը ճնշում գործադրի Ադրբեջանի վրա ու վերադարձնի բանակցային գործընթաց, պետք է հասնել նրան, որ միջազգային հանրության այդ օրակարգը փոխվի, ու բանակցություններում չդիտարկվի սցենար, որով Արցախը լինելու է Ադրբեջանի կազմում»: Ինչ վերաբերում է այս փուլում ռուս խաղաղապահներին ուղիղ ու բարձրագույն մակարդակով ուղղված մեղադրանքներին թե՛ ՀՀ, թե՛ նաև Ադրբեջանի իշխանությունների կողմից՝ նա նկատեց. «Ադրբեջանական կողմը 2020-ից հետո հետևողականորեն փորձում է հասունացնել մի իրավիճակ, որ 5 տարին լրանալուն պես կարողանան ռուս խաղաղապահներին դուրս բերելու հարց բարձրացնել: Այս ամբողջ ընթացքում խաղաղապահ առաքելության գործունեությունը կասկածի տակ դնելու համար Ադրբեջանն ամեն ինչ անում է: Դրան զուգահեռ, սակայն, բանակցային, քաղաքական մակարդակում Ադրբեջանը բավականին լոյալություն է ցուցաբերում ՌԴ-ին: Թեպետ բանակցում էր Արևմուտքի միջնորդությամբ, բայց անգամ այդ դեպքում նույն Պրահայում ամեն կերպ ցույց տվեց, որ կողմ չէ տարածաշրջան ԵՄ դիտորդներ բերելուն: Ալիևը հայտարարեց՝ դեմ է, որ տեղակայվեն իր տարածքում և որ այդ նախաձեռնությունը բացառապես ՀՀ իշխանություններինն է»:
Մեր զրուցակցի խոսքով, Ադրբեջանը մի կողմից՝ պայքարում է ռուս խաղաղապահներին դուրս բերելու համար, մյուս կողմից՝ ՌԴ-ի ազդեցության դեմ ուղղակի պայքար չի մղում: «Ինչ վերաբերում է ՀՀ իշխանությանը, ապա այստեղ իրավիճակն ավելի աբսուրդային է. այսօր խաղաղապահ առաքելությունն Արցախի բնակչության անվտանգության արտաքին միակ երաշխավորն է, սակայն ՀՀ իշխանությունները հետևողականորեն հարվածներ են հասցնում այդ առաքելության հեղինակությանը: Այո, այդ առաքելության առումով շատ օբյեկտիվ հարցեր կան, որովհետև ակնհայտ է, որ պարտավորությունները լիարժեք չեն կատարում, բայց, ամեն դեպքում, Արցախի բնակչության անվտանգության միակ երաշխավորն են: Այս պարագայում Արևմուտքին տարածաշրջան բերելու և ՌԴ-ին հետևողականորեն հարվածներ հասցնելու ու աշխարհաքաղաքական այդ խաղի մեջ խորանալու ՀՀ իշխանությունների քաղաքականությունը Հայաստանի համար նոր ու մեծագույն մատահրավերներ, խնդիրներ է ստեղծում և շարունակելու է ստեղծել»,-եզրափակեց Ա. Կարապետյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
