«Այս անձինք այնպիսի «քաշ են պատվիրել», որն իրենց խելքի և ուժի բանը չէ»․ «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Նեմեսիս» գործողությանը նվիրված հուշարձանի բացմանը նախորդած թուրքական կողմի գործողություններից, արձագանքներից ու պահանջներից հետո Հայաստանի իշխանությունները որոշ հայտարարություններ արեցին։ Մասնավորապես, Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ հուշարձանի տեղադրումը սխալ որոշում էր։ Այս պահի դրությամբ հուշարձանն ապամոնտաժելու որոշում չկա։ Ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօրեն, պատմական գիտությունների դոկտոր Հայկ Դեմոյանի խոսքով, այս առումով միակ հուսադրող հանգամանքն այն է, որ ներկա իշխանությունը չունի այն աջակցությունը, որն ուներ մեկ կամ, առավել ևս, 4 տարի առաջ։
«Այդ հանգամանքը զգուշավորություն պետք է մտցնի իրենց հետագա գործողություններում՝ կապված Ցեղասպանության հիշողության այս հուշարձանի հետ։ Հուշարձանի տեղադրման պատեհ կամ ոչ պատեհ, տեղին կամ ոչ տեղին լինելու հարցադրումներն ու ելույթները կարող ենք դասել բոլոր ապուշ հարցադրումների ու ելույթների շարքին։ Բայց, մեղմ ասած, առավել զավեշտալին այն է, որ իշխանությունը փորձում է չքմեղանալ, արդարանալ և վանել իրենից այդ հուշարձանը տեղադրելու պատասխանատվությունն այն դեպքում, երբ «Քաղաքացիական պայմանագիրը» Երևանի ավագանիում մեծամասնություն է»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասաց Դեմոյանը։
Վերջինս խնդիրն ավելի լայն համատեքստում է դիտարկում։ «Այն, ինչը մենք անվանում ենք ոչ համարժեք հարաբերություններ, ակնհայտ է դառնում ամեն օր։ Թուրքիան բնավ չի թաքցնում, որ լուրջ չի վերաբերվում Հայաստանին՝ ի դեմս ներկա իշխանությունների, որոնք պատրաստ են զիջելու, և որոնց հետ կարող է Թուրքիան նման կերպ խոսել և գործել։ Իրենց պայմանական գործընկերը՝ ի դեմս Հայաստանի ներկա իշխանությունների, հակված է լռել ցանկացած ստորացուցիչ ձևակերպման, ստորացուցիչ գնահատականի դեպքում։ Ինչո՞ւ, որովհետև լավ գիտեն, որ ներկայիս իշխանությունները դեռ 3 տարի առաջ, անգամ պատերազմից հետո բնավ չէին թաքցնում, որ պատրաստ են գնալ հայթուրքական սահմանների բացմանը։ 2020-ի նոյեմբերի 9-ի տխրահռչակ հայտարարության տեքստի հրապարակումից մի քանի օր անց հայտարարեցին, որ «այժմ Թուրքիայի հետ բարիդրացիական հարաբերություններ ստեղծելու և հարաբերություններ կարգավորելու պատեհ առիթ է ստեղծվել»։ Պատերազմի, ընդ որում՝ նման ելքով պատերազմի դեպքում անգամ ամենաստոր ձևով հայտնեցին իրենց ցանկությունը, այն է՝ ցանկացած գնով գնալ Թուրքիայի հետ հարաբերությունները կարգավորելու ճանապարհով»,-ասաց Դեմոյանը։
Հայկ Դեմոյանը ներկայիս իրավիճակը բնութագրելու համար պահանջարկի ու առաջարկի օրինակը բերեց. «Եթե առևտրային հարաբերություններում որևէ բանի խիստ պահանջարկ կա, ապա գինը թանկանում է։ Հետևաբար, թուրքական կողմը ոչ միայն թանկացնում է այդ գինը, այլև ստորացնում է իր հաճախորդին։ Իսկ Թուրքիայի հետ հարաբերություններ կարգավորելը, ավելի ժողովրդական լեզվով ասած, նման է կատվի և մկան խաղին։ Բացի իրար հաջորդող տարբեր քաշի և կշռի զիջումներ ակնկալելուց, Թուրքիան հայկական կողմից որևէ ակնկալիք չունի։ Ու քանի որ ստանում է, ցանկացած զիջում բերում է դրա քանակի կրկնապատկմանն ու եռապատկմանը։ Եթե մինչև 2018 թվականը Թուրքիան Հայաստանի հետ խոսում էր նախապայմանների լեզվով, ապա այսօր խոսում է և՛ նախապայմանների, և՛ պարտադրանքի լեզվով։ Թուրքիան պարտադրում է այս կամ այն քայլը անել և դրական արձագանք ստանում ներկա իշխանությունների կողմից։ Այսօրվա իշխանությունը շատ միջակ ինտելեկտուալ կարողություններ ունեցող անձանց հավաքածու է։ Ծանրամարտում մարզիչներն ու մարզիկը քաշ են պատվիրում՝ ենթադրելով, որ այդ քաշը մարզիկը կարող է գլխավերևում պահել, իսկ այս անձինք այնպիսի քաշ են պատվիրել, որն իրենց խելքի և ուժի բանը չէ»։
Դեմոյանը պատահական չի համարում իշխանության՝ «պատմությունը վերանայելու անհրաժեշտության» մասին ելույթները. «Այդ ամենը պատահական չէ, ինչպես պատահական չէին այն ստոր ու սադրիչ գործողությունները, որոնք այս իշխանություններն արեցին 2018 թվականի հունիսին, երբ գիտական գործուղումից մի քանի շաբաթ առաջ էի վերադարձել։ Իհարկե, շատերը հասկացել են, թե դա ինչ նպատակ ուներ, ինչու էր իմ անձն անցանկալի Հայոց ցեղասպանության թանգարանում. իմ հայտարարությունները, սկզբունքայնությունը համահունչ չէին լինի ու չէին համապատասխանի արդեն ծրագրված քաղաքական գծին, այն է՝ ամեն գնով հասնել Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հաստատմանը։ Հիմա, եթե այս իշխանությունները վատ են զգում Ցեղասպանության հիշողության հետ կապ ունեցող հուշարձանի տեղադրման փաստից, ուրեմն պետք է հասկանալ, որ այն ստորագույն, քստմնելի գործողությունը, որն արեցին Ծիծեռնակաբերդում մի շարք ազգագրագետների ներգրավվածությամբ, ևս այդ տրամաբանության մեջ է։ Ի դեպ, հայրենասիրության գաղափարները վերանայելը, նոր գաղափարներ շրջանառության մեջ դնելը գալիս է նույն օջախներից։ Չմոռանանք, որ Հարություն Մարությանը, որին այլանդակ ձևերով խցկեցին Ծիծեռնակաբերդ, այլ մեխանիզմներով այլ ձևակերպումներ էր փորձում ներմուծել՝ ի սկզբանե սխալ համարելով մեր պատկերացումները Ցեղասպանության հիշատակման և ոգեկոչման հետ»։
Մեր զրուցակցի խոսքով, այսօր առավել քան տեսանելի է, որ ներկայիս իշխանությունը սպասարկում է ադրբեջանա-թուրքական օրակարգը։ «Դրանք տեսանելի են պաշտոնական հայտարարություններում, խոսույթում, գործողությունների ու գնահատականների մեջ։ Առաջին օրինակը դեռ 2018-ին Ծիծեռնակաբերդի շուրջ տեղի ունեցածն էր։ Այդ այլանդակությունն առաջին ահազանգն էր, ինչն այն ժամանակ շատերը չհասկացան՝ գտնվելով հեղափոխական թմբիրի մեջ։ Դրանք առաջին ծաղիկներն էին, որոնք ցույց տվեցին, թե ինչ ստոր քայլերի են ընդունակ լինելու՝ արդեն իսկ նախօրոք մշակված օրակարգը առաջ տանելու ու սպասարկելու համար։ Այն ժամանակ մարդկանց մեծ մասը կուրացած էր, չէր ուզում հասկանալ՝ ինչ է «թավշյա հեղափոխությունը», և ինչ վտանգավոր խութեր և մութ ծալքեր ունի այն։ Ծիծեռնակաբերդը նրանց համար մարտահրավեր է, և փաստը մնում է փաստ, որ իշխանությունների առաջին քայլերից մեկը Ծիծեռնակաբերդի չեզոքացումն էր, նրանք, այսպես ասած, անջատեցին Ծիծեռնակաբերդը՝ այնտեղ բերելով իրենց մարդուն, որը մասնագիտորեն որևէ չափանիշով չէր համապատասխանում այդ տեղին։ Մենք, մեծ հաշվով, գործ ունենք հետևողականորեն առաջ տարվող քաղաքականության հետ»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
