«Անշարժ գույքի առաջնային շուկան կպասիվանա, ինչը շղթայական էֆեկտ է ունենալու»․ «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Այս տարվա ընթացքում արձանագրված ցուցանիշները հաշվի առնելով՝ անշարժ գույքի գործակալության հիմնադիր-տնօրեն Անդրանիկ Հարությունովը «Փաստի» հետ զրույցում նշել է, որ շուկայում 2022-ի համեմատ ցուցանիշները մի փոքր ցածր են։
«Եթե համեմատում ենք նախորդ տարվա հետ, ցուցանիշները տարբեր են, քանի որ նախորդ տարի շուկան շատ ակտիվ է եղել՝ պայմանավորված ռուս-ուկրաինական պատերազմով։ Բայց վերջին 5-6 տարվա կտրվածքով յուրաքանչյուր տարի մեզ մոտ թե՛ գների, թե՛ գործարքների աճ է գրանցվել, ուղղակի նախորդ տարին տարբերվում էր։ Եթե այս տարվա ակտիվությունը համեմատենք ոչ թե նախորդ, այլ 2021-ի հետ, կարող ենք ասել, որ այդ առումով ամեն ինչ անշարժ գույքի շուկայում նորմալ հունով է ընթանում։ Բայց եթե նախորդ տարվա հետ համեմատենք, ցուցանիշները մի քիչ ցածր են։ Դա նաև կախված է նրանից, թե որ շուկան ենք համեմատում։ Այսինքն, պետք է տարբերակենք վարձակալության շուկան, երկրորդային շուկան՝ հին շենքերը, որոնք արդեն շահագործման են հանձնված, և առաջնային շուկան, երբ կառուցապատողները կառուցում ու վաճառում են»,-ասաց մեր զրուցակիցը։
Նա նշեց, որ նախորդ տարի շատ ակտիվ էր վարձակալության շուկան, քանի որ մարդկային աննախադեպ քանակի հոսք եղավ։ «Երկրորդային շուկան ևս ակտիվ էր, քանի որ եկողներից շատերն ազգությամբ հայեր էին։ Նրանք սկսեցին միանգամից տուն ձեռք բերել, որովհետև վարձակալության շուկայում գները բավականին բարձրացել էին։ Շատերը, տեսնելով, որ վարձակալության գները բարձր են, որ բնակարան ձեռք բերելն ու վարձակալության հանձնելն ավելի եկամտաբեր է, սկսեցին բնակարան գնել։ Մի կարևոր հանգամանք էլ կար՝ տարադրամի տատանումները։ Նրանք, ովքեր խնայողություն ունեին, անշարժ գույք դարձրեցին, որ հետագայում միջոցների արժեզրկման խնդրի առջև չկանգնեն։ Այս գործոններով պայմանավորված՝ նախորդ տարի վարձակալության շուկայի աննախադեպ պահանջարկ ունեինք, բարձր էին նաև երկրորդային շուկայի վաճառքների ցուցանիշները։ Այս ֆոնին նշված երկու շուկաներում էլ գները բարձրացան, իսկ առաջնային շուկան կայուն տեմպով առաջ է գնում։ Անգամ նոր նախագծեր են ավելանում, և ոչ ոք դեռ վաճառքի պակասի խնդիր չունի»,-ընդգծեց նա։
Հիմա առաջնային շուկայում ունենք մի իրավիճակ, որ Երևան քաղաքում մեկուկես տարի հետո այլևս հնարավոր չի լինի եկամտահարկի վերադարձի ծրագրով բնակարան ձեռք բերել, իսկ որոշ համայնքներում ծրագիրն արդեն դուրս է եկել։ «Առաջիկա մեկուկես տարվա ընթացքում առաջնային շուկայում այդ ակտիվությունը դեռ կունենանք։ Առաջնային շուկայում մի փոքր գնաճ կա, բայց այն մեծ չէ՝ համեմատած անցած կամ նախանցած տարիների հետ։ Իսկ եթե համեմատում ենք երկրորդային շուկայում առկա գնաճի տոկոսի հետ, առաջնայինում գնաճը շատ քիչ է, քանի որ առաջնային շուկայում շատ մեծ մրցակցություն կա։ Բազմաթիվ գործարարներ տարբեր նախագծերով կառուցապատումներ են սկսել։ Այդ շուկայում գները ոչ ոք այդքան կտրուկ չի թանկացնում, քանի որ մրցակցությունից դուրս կգա։ Առաջնային շուկան իր բնականոն հունով առաջ է գնում։ Երկրորդային շուկայում անցած տարվա համեմատ գործարքների քանակը նվազել է, վարձակալության շուկայում՝ ևս։ Վարձակալության շուկայում գներն անցած տարվա բարձրացած գների համեմատ բավականին նվազել են»,-ասաց մեր զրուցակիցը։
Անդրանիկ Հարությունովն առաջնային շուկայում ակտիվության նվազում է կանխատեսում։ «Հիմա բանկերը միջինը 12, 14, 14,5 կամ 15 տոկոսով են հիփոթեք տալիս, ինչը բարձր է։ Եկամտահարկի վերադարձի ծրագրով գրեթե անտոկոս հիփոթեք էր ստացվում, ինչն առաջնային շուկայում այդքան շենքերի կառուցման հիմնական խթանն էր։ Այդ օրենքն էր պահանջարկ բերել, երբ այն դուրս գա, առաջնային շուկայում ակտիվությունը նվազելու է։ Աստիճանաբար այն դուրս է գալու նաև Երևանին մոտ մարզերից։ Հիմա կառուցապատումներ են նախագծվում, որ այդ օրենքով մարդիկ քաղաքին մոտ բնակարաններ կարողանան ձեռք բերել։
Ընդհանուր առմամբ, եթե ինչ-որ մի նոր օրենք չլինի, առաջնային շուկան կպասիվանա, ինչը շղթայական էֆեկտ է ունենալու։ Մարդիկ հիմա բավականին մեծ ներդրումներ են անում, կառուցապատումներ են սկսում։ Յուրաքանչյուր նախագծի ընդհանուր բյուջեն շուրջ 5 կամ 10 մլրդ դրամից է սկսվում ու հասնում մինչև 200, 300, 400 մլն դրամի։ Նման նախագծեր էլ չեն լինի, ինչը մուլտիպլիկատիվ էֆեկտ կունենա։ Եթե ինչ-որ մեկը շենք է կառուցում, գումար են աշխատում և՛ բետոն արտադրող ընկերությունները, և՛ ճարտարապետները, դիզայներները, կահույքագործները, անշարժ գույքի գործակալությունները, մարքեթինգային ընկերությունները։ Այսինքն, մի շենքից մի քանի ուղղությամբ գումար է գնում ու պտտվում տնտեսության մեջ։ Երբ նման նախագծեր էլ չլինեն, բացասական մեծ ազդեցություն կունենա տնտեսության վրա»,-եզրափակեց մեր զրուցակիցը։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
