Երբ ուղեղի փոխարեն ստամոքսն է մտածում․ «Փաստ»
Վերլուծական«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Ամենասարսափելին այն է, երբ մարդը կորցնում է զարմանալու ունակությունը: Այլևս ոչնչից չենք զարմանում՝ ո՛չ հրապարակներում հնչող ելույթներից, ո՛չ մարդկանց արտահայտած մտքերից, ո՛չ մի բանից: Դադարել ենք զարմանալ. կարծես թե, այն ամենն, ինչ արվում և ասվում է, այդպես էլ պետք է լիներ: Նյարդերից ամուր մարդիկ անգամ դեղատուփն անկողնու կողքի սեղանիկին են դնում քնելուց առաջ: Ի՞նչ իմանաս՝ հաջորդ պահին, հիմա արդեն երազում, ինչ մղձավանջ կտեսնես: Մեր կյանքն է մղձավանջ: Մեր առօրյան մի երկար ու վատ երազի է նման, մարդիկ էլ այդ մղձավանջի «հերոսներն» են: Նրանք ապրում են մեր կողքին, նրանք մեր պետության մի մասնիկն են: Պետություն: Իսկ մենք ունե՞նք պետություն: Կարծես թե՝ ունենք:
Կարծես թե՝ չունենք: Անկախության տարիներից ի վեր մենք չենք ցանկացել պետություն կառուցել: Եթե ցանկանայինք ու դառնայինք մեր երկրի լիարժեք, պահանջատեր քաղաքացիները, հիմա այս օրին չէինք լինի: Մենք գիտեինք, որ թուրքը մեր քթի տակ է, բայց մենք տեղական ու համապետական ընտրություններ էինք կեղծում, իսկ վերջում էլ հրավառություն անում: Մենք գիտեինք, որ մեր չեղած տնտեսությունը մի ուժեղ հարվածից, ինչպիսին նաև պատերազմն էր, համավարակը, կարող է փլուզվել: Բայց մենք շարունակում էինք թաքցնել հարկերը, «քցել» պետությանը: Ընդամենը տարբերակներն են փոխվել: Սա ինչ է, նորությո՞ւն է: Իհարկե, ոչ:
Մենք այդպես էլ չգիտակցեցինք, որ Արցախի չլինելիության պարագայում Ադրբեջանը «գալու» ու սահմանակից է դառնալու Հայաստանի Հանրապետությանը, մասնավորապես՝ Գեղարքունիքի, Տավուշի ու Սյունիքի մարզերին: Բայց ոմանք Արցախից օր առաջ ազատվելու կոչեր էին հնչեցնում, որ մենք լավ ապրենք, ասում էին Արցախը բեռ է, Արցախում տանում և զոհում եք մեր երեխաներին: Հիմա լա՞վ եք ապրում, հանգի՞ստ եք քնում: Մենք գնում էինք ընտրության 5000 դրամով, մենք վաճառում էինք մեր ու մեր երեխաների ձայնի իրավունքը, 5000 դրամը մեկ օրով կշտացնում էր մեր ստամոքսը և վերջ: Ինձ հիմա ավելի հաճախ թվում է, որ մեր ուղեղի փոխարեն մեր ստամոքսն է մտածում, դրա համար էլ պետություն կառուցել չենք կարողանում: Ի՞նչ է փոխվել հիմա: Համարյա ոչինչ: Հրապարակ են մտնում տարբեր մարզերից ու համայնքներից «բերված» մեր համերկրացիները: Լրագրողների տարբեր հարցերին պատասխանելով՝ հնչում են մտքեր, որոնք հասու չեն շատերի ուղեղին, ընկալելի չեն բանական, գիտակցող մարդկանց համար: Քարանում ես էկրանի առաջ:
Այդ ե՞րբ տգիտությունը դարձավ այսքան մարտնչող: Մարդիկ, որոնց խոսքն արժեքավոր է, ուղղորդող, խնդիրները վերհանող, լուծումներ առաջարկող, լռել են, որովհետև հրապարակ են մտել նրանք, որոնց հետ ես անձամբ չեմ կարող պետություն կառուցել: Նո՞ր պետք է կառուցենք, այո, որովհետև մենք պետություն չունենք: Բայց սա ցավի, ամոթի, հիասթափության մի կողմն է: Մյուս կողմում մի քանի հազար զոհ տված, Արցախը կորցրած, հասարակությանն ու պետությունը ոտնակոխ արած իշխանությունն է, որը ճառեր է ասում, խոսում ամեն ինչից, այդ ընթացքում հասցնում ներողություն խնդրել վերջին 2 տարի 10 ամսում թույլ տված բոլոր հնարավոր ու անհնար սխալների համար: Սխալների՝ իրենց ձևակերպմամբ:
«Խոսքը մեր կառավարության մասին է, խոսքն անձամբ իմ մասին է: Եվ ես ուզում եմ ձեզնից բոլորից, Հայաստանի Հանրապետության բոլոր քաղաքացիներից, Սփյուռքի բոլոր հայերից, Արցախի Հանրապետության բոլոր քաղաքացիներից ներողություն խնդրել իմ թույլ տված բոլոր սխալների համար»,-ասում է այդպես էլ ղեկավար չդարձած, մշտապես միտինգավորի կարգավիճակում մնացած այն մեկ մարդը, ում իբր «սխալ են զեկուցում» իր ղեկավարած երկրում տեղի ունեցած պատերազմի տարբեր դրվագների մասին: Հուզվում է... տեսարանը ամբողջական չէր, պետք էր ծնկի իջնել, ժողովուրդը, որին դիմում էր ամեն պարբերությունից հետո, բավարարված կմնար իրենց «փրկչից»:
Իսկ վերջում կեցցեների հերթն է՝ կեցցե ազատությունը, որի արժեքն էլ այդպես չիմացանք, Հայաստանի Հանրապետությունը, որը ջլատեցինք և ուժասպառ արեցինք, մենք և մեր երեխաները, որոնք մեծ հավանականությամբ չեն ապրելու ազատ և երջանիկ Հայաստանում, Արցախը, որից գրեթե ոչինչ հայերին չմնաց, հայությունը, որը չգիտես թե ինչով է զբաղված, մեր բանակը, որի քայքայումը, ստորացումը ես, որպես քաղաքացի, ներկա իշխանություններին երբեք չեմ ներելու, և... տղերքը, որ այլևս մերն են լինելու միայն մեր հուշերում: Այս պատմության մեջ կան նաև մյուս կողմերը, որոնք զբաղված են հայրենիքի փրկությամբ, բայց, կներեք, իրենք ևս անկեղծ չեն: Պատկերացնենք ցանկացած իրավիճակ, որում կան մի քանի գործող անձինք, նաև մարդիկ, որոնք կողքից են հետևում իրադարձություններին, ծանոթ են բոլոր մանրամասներին: Նրանք լռում են ամբողջ ընթացքում, ոչինչ չեն անում, մեկ էլ, երբ իրավիճակը դուրս է գալիս վերահսկողությունից, ստանձնում են փրկչի դերը:
Իսկ ինչո՞ւ էիք մինչ այդ լուռ, ինչո՞ւ չէիք խոսում, ինչո՞ւ չէիք փրկում: Ինձ միշտ վախեցրել է տգիտությունը, խուսափել եմ տգետ մարդու հետ բանավիճելուց, քանի որ վստահ եմ՝ նա ինձ կհաղթի, մենք նույն հարթակին չենք, և վեճի մի կետում ես կլռեմ, կպարտվեմ, տանուլ կտամ: Այդպես էլ պետականությունն ենք տանուլ տալիս, ամեն օր մի կարևոր բան ենք կորցնում, որովհետև չենք արժևորում այն, ինչ ունենք: Հիմա արդեն պատմությունն ավելի հասկանալի է դառնում շատերիս՝ ինչու ենք այդքան հաճախ պետականություն կորցրել, ինչու ենք արտագաղթել՝ հայրենիքում մնալու ու պայքարելու փոխարեն, ինչու և ինչպես ենք ցեղասպանվել ու բռնել գաղթի ճանապարհը: Այնպես, ինչպես հիմա: Պատմությունը կրկնվելու սովորություն ունի:
Վանո Սիրադեղյանը գրում էր. «...Այդ երկիրը մի անգամ ճակատամարտ է շահել և անսովորությունից ճակատամարտ շահելը շփոթել է հաղթանակի հետ ու, բնականաբար, չգիտի ինչպես վարվել այդ «հաղթանակի» հետ»: Մենք այդպես էլ չարժևորեցինք մեր հաղթանակը, անկախությունը, պետությունը, որն ունեցանք, բայց չսովորեցինք կառուցել, շենացնել, չիմացանք, թե ինչպես պետք է վարվենք դրա հետ, որովհետև, փաստորեն, «հայը պատմական հայրենիքը գերադասում է իրական հայրենիքից»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
