«Պետք է կարողանալ այս շարժումն ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնել». «Փաստ»

Հարցազրույց 21 Մայիս, 2024 9:02

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

«Տավուշը՝ հանուն Հայրենիքի» շարժման պարագայում ակտիվ և արագ գործողություններ ակնկալող մեր շատ քաղաքացիներն այն համեմատում են 2018 թ.-ի իրադարձությունների հետ, երբ Փաշինյանը քայլելով եկավ Երևան, օրեր անց Սերժ Սարգսյանը հրաժարական տվեց: «Պոլիտէկոնոմիա» հետազոտական ինստիտուտի քաղաքագետ Բենիամին Մաթևոսյանը նման կարծիք է հայտնում, երբ անդրադառնում ենք հասարակության շրջանում տարածված կարծիքներին, որ շարժման ընթացքը դանդաղ է:

«Այն, ինչ տեղի էր ունենում մայրաքաղաքում և լայնորեն լուսաբանվում էր, միայն տեսանելի կողմն էր այն գործընթացների, որոնք շատ երկար ժամանակ նախորդել էին Փաշինյանի ակցիաներին: Նա այստեղ դատարկ հողի վրա չէր գործողություններ իրականացնում այն առումով, որ տասնամյակներ շարունակ Հայաստանում ձևավորվել էր ցանցային համակարգ արևմտյան մեր գործընկերների կողմից: Ֆորմալ առումով Հայաստանում կուսակցություն չունեն, որ ասենք այս կամ այն կուսակցությունը ֆինանսավորվում է Պետդեպի կամ ԵՄ-ի կողմից, բայց ՀԿ-ների բավականին մեծ ցանկ ունենք: Նախկին իշխանությունները կարծում էին, որ այդ ՀԿ-ներին և դրանց ղեկավարներին տարբեր ձևերով իրենց գրպանում են պահում, բայց 2018 թ.-ից ակնհայտ դարձավ, որ այդ մարդիկ լրիվ այլ նպատակներ էին հետապնդում, աշխարհաքաղաքական այլ տերեր ունեին, իսկ ՀՀ իշխանությունները նրանց վրա ազդեցություն չունեին: Նիկոլ Փաշինյանը եկավ մի իրավիճակում, երբ ցանցային համակարգը ձևավորված էր, ունեին ակտիվիստներ, որոնք ճիշտ պահի դուրս եկան փողոց, ակնհայտորեն կազմակերպչական շատ լուրջ աշխատանք էր կատարվում: Մարդիկ սա տեսել են 2018 թ.-ին և փորձում են այդ իրողությունները համեմատել մերօրյա իրողությունների հետ»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Մաթևոսյանը:

Նշում է՝ Բագրատ Սրբազանն այդ տրամաբանությամբ պետք է գար և, հենվելով ինչ-որ կառույցների վրա, միանգամից իշխանափոխություն իրականացներ, մինչդեռ դա հնարավոր չէր: «Բացի դա, 2018 թ.-ին տեղի է ունեցել ոչ թե մեկ իշխանափոխություն, այլ երկու պրոցես:Առաջինը Սերժ Սարգսյանի հրաժարականն էր, երկրորդը՝ Կարեն Կարապետյանի: Սրանք տարբեր գործընթացներ էին, ներգրավված էին տարբեր, այդ թվում՝ աշխարհաքաղաքական ուժեր: Դա նաև ներքին որոշակի խմորումներից բխող գործընթաց էր, որը հասարակության ներկայացուցիչների համար տեսանելի չէր, բայց ներիշխանական պայքարում շատ լուրջ գործընթացներ էին տեղի ունենում: 2018 թ.-ի արագ իրողությունները դրա դրսևորումը եղան: Ներկա իրավիճակում ցանկացած մեկը, ով էլ լիներ, չէր կարողանա մեկ օրում իշխանափոխություն իրականացնել»,-ընդգծում է մեր զրուցակիցը:

Հավելում է՝ պետք է կարողանալ այս շարժումն ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնել: «Կային միֆեր՝ ժողովուրդը փողոց դուրս չի գալիս, Հանրապետության հրապարակը չի լցվի, Նիկոլ Փաշինյանի տեսակետն էլ Հայաստանում այլընտրանք չունի, դրա համար մարդիկ փողոց դուրս չեն գալիս, դրա համար Փաշինյանը հաղթում է և այլն: Այդ դեգեներատ կարծիքը շատ էին տարածում նաև ռուսաստանցի, այսպես կոչված, փորձագետներ, որ, օրինակ՝ Հայաստանում գինու փառատոններին ավելի շատ մարդ է մասնակցում, քան ընդդիմության ակցիաներին: Հիմա միանգամից մի քանի միֆ կոտրվեց: Բագրատ Սրբազանը մարդկանց հավաքեց հրապարակում, այն էլ՝ ոչ մեկ անգամ, այն պայմաններում, երբ Նիկոլ Փաշինյանը հրաժարական չէր տվել: Փաշինյանը կարողացավ հրապարակը երկու անգամ լցնել՝ Սերժ Սարգսյանի հրաժարականի օրը և իր կառավարման 100-օրյա հանրահավաքի օրը: Անկեղծ չգիտեմ, թե Բագրատ Սրբազանը ինչպես կկարողանա այս պոտենցիալն օգտագործել: Բայց եթե ուզում է հաջողության հասնել, պետք է այս շարժումն ինստիտուցիոնալ հիմքերի վրա դնի:

Պետք է շատ արագ ցանցային կառույցներ ձևավորեն, ոչ միայն ֆորմալ առումով ճանապարհները փակելու համար: Հիմա ցանցային կառույցներն անհրաժեշտ են, որ կարողանա հասարակության հետ բացատրական աշխատանքներ կատարել և մարդկանց վարակել փոփոխությունների գաղափարով: Նա հիմա պետք է նախընտրական քարոզարշավի նման գործընթաց իրականացնի՝ գյուղ առ գյուղ, քաղաք առ քաղաք, թաղամաս առ թաղամաս հանդիպի մարդկանց հետ, նրանց հետ հասկանալի լեզվով իրենց հուզող խնդիրներից պետք է խոսի: Ղարաբաղյան շարժումից ի՞նչ սովորեցինք: Երբ 88-ին այդ շարժումը մեկնարկում էր, նրա հիմնական հարցն Արցախը հայկական պահելն էր, որ մարդիկ էլ հնարավորություն ունենային այնտեղ ապրել: Երբ շարժումն այդ հարցը բարձրացրեց, գոյություն ուներ Խորհրդային Միություն, համապատասխան համակարգ և այլն:

Ինչպե՞ս մարդիկ կարողացան լուծել Արցախը հայկական պահելու հարցը: Շարժումը տրանսֆորմացվեց, բացի Արցախի լոկալ խնդրից, սկսեց բարձրացնել էլ ավելի լուրջ հարցեր՝ քաղաքական համակարգի վերափոխում, կոմկուսի քարտուղարների կոռուպցիոն համակարգի դեմ արշավի իրականացում, տնտեսական բարեփոխումների հայեցակարգ առաջարկվեց: Մարդկանց բացատրեցին, որ եթե ուզում ենք Արցախը հայկական պահել, պետք է անկախ հայկական պետություն ունենանք, իսկ այն ձեր սոցիալ-տնտեսական հարցերի լուծման բանաձևն է լինելու: Կողմ արտահայտվելով անկախ պետության ձևավորմանը, որը պետք է լուծեր Արցախի հարցը, ակնկալում էին, որ կլուծեին իրենց սոցիալ-տնտեսական խնդիրները: Չեմ ասում, թե հետո ինչ եղավ, բայց շարժումն այդ տրանսֆորմացիան իրականացրեց: Հիմա, եթե Բագրատ Սրբազանը կամ հարթակից ելույթ ունեցող ցանկացած ադեկվատ մարդ ուզում է, որ Կիրանցը, Ոսկեպարը, Տիգրանաշենը կամ Սևանը մնան հայկական, պետք է ծրագիր ներկայացնեն, թե ինչպես Երևանը դարձնել ու պահել հայկական: Դրա համար հասարակությանը պետք է վարակես փոփոխությունների գաղափարով, իսկ դրա համար պետք է մարդկանց հստակ օրախնդիրների լուծումներն առաջարկես»,-ասում է քաղաքագետը:

Հիշեցնում է, որ 2018 թ.-ին, բացի տեսանելի պրոցեսից, կար նաև կուլիսային աշխատանք իշխանությունների հետ: «Եթե դա չլիներ, չեմ ասում՝ որ կենտրոնից, այդ մարդիկ չէին քվեարկի Նիկոլ Փաշինյանին ընտրելու համար: Ինչպես հասարակությանը պետք է շահագրգռես, որ նա ցանկանա, որ գաս իշխանության, նույն ձևով էլ իշխանական համակարգին պետք է շահագրգռես: Մեկ օրինակ բերեմ Վրաստանից. զարմանում են, թե ինչու մինչև հիմա Հայաստանում որևէ ընդդիմություն դա չի կիրառել: Երբ Բիձինա Իվանիշվիլին գալիս էր իշխանության, որը պայքարում էր ոչ թե պարզապես Սահակաշվիլու, այլ ամերիկյան, եվրոպական համակարգերի դեմ, ի թիվս այլնի, մարդկանց խոստացել էր, որ բոլոր կոմպրոմատները, այդ թվում՝ սեռական բնույթի, որոնք Սահակաշվիլու կողմից հավաքված են իշխանական ներկայացուցիչների դեմ, ոչնչացվելու են: 44-օրյա պատերազմից հետո իշխանությունից դուրս եկածները բաց տեքստով ասում էին, որ ՔՊ-ում կան մարդիկ, որոնց կոմպրոմատներով են պահում: Իսկ միգուցե անհրաժեշտ է խոսք տալ, որ դա էլ է վերանալո՞ւ:

Քաղաքականությունը հնարավորությունների պատուհան է բացում, թե ինչպես կկարողանաս դրանից օգտվել, արդեն քո կազմակերպչական ունակությունների և քաղաքական մտածողության արգասիքն է լինելու: Այս շարժումն օբյեկտիվորեն հնարավորություն ունի դրական արդյունքի հասնելու, այլ հարց է՝ Բագրատ Սրբազանը, նրա կողքի մարդիկ կկարողանա՞ն դրանից ճիշտ օգտվել: Շատ հետաքրքիր է հետևել, թե Հայաստանի ընդդիմադիր հատվածն ինչպես է այս ամենին արձագանքում: Ընդդիմության որոշ շրջանակներ կկարողանա՞ն այս անգամ էլ տապալել գործընթացը, թե՞ ոչ»,-շեշտում է մեր զրուցակիցը:

Բագրատ Սրբազանը խոսում է հանրային համերաշխության կարևորության մասին, հանդիպում տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների հետ: Ու չնայած հանրային համերաշխություն ասվածի մեջ ինչ-որ ռոմանտիկ բան կա, բայց սա իրապես կարևոր է հետագա փոփոխությունների համար:

«Բավականին հետաքրքիր պատկեր էր, երբ նույն սեղանի շուրջ իրար կողքի նստած տեսնում ես Արտաշես Գեղամյանին, որը հայտնի է իր պրոռուսական մոտեցումներով կամ Արամ Գ. Սարգսյանին, իսկ իրենց կողքին՝ Արա Պապյանին կամ Շանթ Հարությունյանին, որոնք ամենուր տեսնում են «ԿԳԲ գործակալների»: Որպես հասարակություն պետք է մեկ ֆունդամենտալ հարցի պատասխանենք՝ հիմա ավելի շատ ատում ենք միմյանց կամ ՔՊ անդամների՞ն, թե՞ ավելի շատ սիրում ենք մեր պետությունը և ուզում ենք այն պահել: Որպես անձ, ով ապրում է Հայաստանի Հանրապետությունում, որի երեխաներն ու ընտանիքն այստեղ են ապրում, և որը չի պատրաստվում լքել Հայաստանը, պետք է նույն ընտրությունը կատարեմ՝ այս երկի՞րն եմ ավելի շատ սիրում, թե՞ ավելի շատ ատում եմ այդ մարդկանց: Այսօր տեսնում եմ սուբյեկտիվ հիմքեր, որոնց արդյունքում հայկական պետականությունն իր ներկայիս կոնֆիգուրացիայով կդադարի գոյություն ունենալ: Պետք է ընտրություն կատարենք՝ կկարողանա՞նք քաղաքական այս իրավիճակը փոխել:

Ամենաճիշտ լուծումը հետևյալն է՝ կառավարության ձևավորում իր անկախ արբիտրի կարգավիճակ ունեցող վարչապետով և հետագա ընտրությունների կազմակերպում: Հետո ժողովուրդը թող որոշի, թե որ ուժը պետք է գա իշխանության: Կլինեն ազատ, անկախ ընտրություններ, որոնց երաշխավորը կլինի վարչապետն իր անկախ դիտորդի կարգավիճակով: Այդ նոր ձևավորված կառավարության առաջին ու կարևոր քայլերից մեկը պետք է լինի ֆեյքերի ֆաբրիկաների փակումը, դա հանրային համերաշխություն ստեղծելու լավագույն գրավականներից մեկն է լինելու: Պետք է հարթակից խոսվի այն մասին, որ ֆեյքերի ֆաբրիկաները պետք է փակվեն, նոր վարչապետը չի հավակնում իշխանության մնալ արտահերթ ընտրություններից հետո, կոմպրոմատները կոչնչացվեն, հասարակությանը պետք է ասել, որ դրվելու են իրենց սոցիալտնտեսական հարցերի լուծման հենքերը:

2018 թ.-ին մարդիկ փողոց դուրս եկան, որովհետև չկար արդարություն և սոցիալ-տնտեսական զարգացման հայեցակարգ, նյութական բարիքների վերաբաշխման արդար համակարգ: 2018 թ.-ից այդ հարցը չի լուծվել: Ավելին՝ կորցրել ենք Արցախը և նյութական բարիքների քանակը, որը կարող էր վերաբաշխվել հասարակության միջև, կրճատվել է: Պետք է կարողանաս այս պայմաններում առաջարկել լուծման տարբերակներ այն հարցերի համար, որոնք 2018 թ.-ին մարդկանց փողոց են հանել: Քաղաքականությունը սա է, կամ դու այս կանոններով ես խաղում, կամ մնում ես բարի, սպիտակ շորերով բարոյականության մարմնավորում, բայց որը քաղաքական առումով կտապալվի»,-եզրափակում է Բենիամին Մաթևոսյանը: