«Ամեն ինչի պատրաստ էի, բացի Սարգիսի մահվան լուրը լսելուց. երբ երեկոյան տան մոտ մեքենա է կանգնում, մտածում եմ՝ հիմա դուռը բացելու է ու ներս մտնի»․ «Փաստ»

Interview 1 November, 2022 10:02

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սարգիսն անգամ անծանոթ միջավայրում կարող էր տրամադրություն ստեղծել: «Լավ էր երգում, ավարտել է երաժշտական դպրոցի դաշնամուրի բաժինը, երեք տարի էլ՝ երգի դասերի հաճախել»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Սարգիս Անանյանի մայրիկը՝ տիկին Վարդուհին:

Ասում է՝ շփվող էր, ընկերասեր, ընկերներով իրար թև ու թիկունք էին, եթե մեկը գումար ունենար, մյուսը՝ ոչ, ունեցածը բաժանվում էր բոլորի մեջ, ընկերներից մեկն էլ է Սարգիսի հետ զոհվել: «Ամուսինս արտագնա աշխատանքի հաճախակի էր մեկնում, Սարգիսն էր տան մեծը, տան անելիքները միշտ իր հետ էինք քննարկում»,-նշում է զրուցակիցս:

Ծնողները շատ էին ցանկանում, որ ավագ որդին ԵՊՀ ռադիոֆիզիկայի բաժնում սովորի, մաթեմատիկան ու ֆիզիկան սիրելի առարկաներից էին: «Բայց ինքը Պոլիտեխնիկին էր հակված, միասնական քննություններից հետո երկու բալ չհերիքեց, որ Ռադիոֆիզիկայի ֆակուլտետ ընդունվի: Ճանապարհը տարավ Պոլիտեխնիկ՝ Էներգո բաժինը: 2014 թ.-ին զորակոչվեց բանակ: Ծառայել է Հադրութում, հետախուզական վաշտում: 2016 թ.-ին զորացրվել է, մասնակցել է Քառօրյա պատերազմին՝ չնայած այդ մասին զինգրքույկում որևէ գրառում չի արվել»,պատմում է մայրիկը: Քառօրյա պատերազմի օրերին որդուն պետք է Ջաբրայիլի հոսպիտալում վիրահատեին, ճողվածք ուներ, սակայն սկսվում է պատերազմը, հիվանդանոց վիրավորներ են բերում, վիրահատության համար հոսպիտալ եկած չորս տղաները, այդ թվում՝ Սարգիսը, իրենց տեղը «զիջում» են Ապրիլ յանի տղաներին:

«Գիտեինք, որ հոսպիտալում է, մեկ էլ աչքովս նկար է ընկնում՝ Սարգիսը ազատամարտիկների հետ: Ջաբրայիլն իր համար ճակատագրական վայր էր, Քառօրյայի ժամանակ այդտեղի դիրքերում է եղել, բայց Հադրութի իր զորամասը չի մասնակցել պատերազմին: Ինչևէ, զինգրքույկում նշեցին որպես մարտական գործողությունների մասնակից, 30 տոկոսի չափով զեղչեցին մեկ տարվա ուսվճարը: Մի տեսակ հիասթափություն կար իր մեջ այդ իրադարձություններով պայմանավորված, ասում էր՝ քաղաքում նստած որևէ մեկը չի իմանում, թե պատերազմի դաշտում ինչ է կատարվում»,-նշում է տիկին Վարդուհին:

Սարգիսն ուսումն ավարտին չհասցրեց, բայց ձեռքերը ծալած չէր նստում, իր համար կարևոր էր աշխատանք ունենալն ու տանն օգտակար լինելը: 44-օրյա պատերազմին Սարգիսը կամավոր է մեկնել: «Երբ պատերազմն սկսվեց, անընդհատ փնտրտուքների մեջ էր, թե ոնց հասնի Արցախ, իհարկե, մեզանից թաքուն: Զանգահարել էր Ապարանի ազատամարտիկների ջոկատին, ասել էին, որ արդեն Արցախում են: Մի հարևան ունեինք, հրամանատարի տեղակալ էր, գալիս է, բակի տղաներին ասում՝ սա թուղթն է, ով ցանկանում է, թող իր անունը գրի, մեկնենք ռազմադաշտ: Մեր շենքից չորս հոգի գնացին, մեկն էլ՝ թուղթը բերողի տղան, ով զոհվեց: Հայրն էլ որդուն հուղարկավորելուց մի քանի օր հետո մահացավ, չդիմացավ այդ ցավին»,-վերհիշում է մայրիկը:

Սարգիսը վերջին պահին է ասում, որ պատերազմ է գնում. «Մամ, 10 օրով գնում եմ Գորիս, իմ որոշումն է, եթե ես չգնամ, մյուսը չգնա, թողնենք, որ թուրքը մեր տուն մտնի՞: Հիմա վեր կացեք, տեսեք, որ արդեն տուն է մտել: Վիճեցինք, նեղվեցինք, բայց իրեն հետ պահել չկարողացանք: Մեկ-մեկ ինձ մեղադրում եմ՝ գուցե հեշտ թողեցի իրեն: Մեկնեց սեպտեմբերի 30-ին, 13 օր իր հետ կապի մեջ ենք եղել, կարևորն իր ձայնը լսելն էր: Հոկտեմբերի 12-ի գիշերը, որի առավոտյան պիտի վերադառնային տուն, տան բոլոր անդամների հետ խոսեց: Այդ օրը պետք է գային, բայց մեքենան չէր գնացել, իրենց փոխարինող ջոկատն այդ օրն էր եկել: Հաջորդ օրը պայմանավորվել էին, որ եղբայրն ու ընկերները մեքենաներով գնան Գորիս, իրենք էլ Արցախից կգան ու կվերադառնան Երևան: Ճանապարհին զանգում է եղբորը, ինչոր հարց ճշտում, և վերջ: Տղաներն այստեղից հասնում են Գորիս, սպասում, բայց ոչ ոք չի գալիս: Կարողանում են մեկի հետ խոսել, իմանում, որ Ջաբրայիլում տղաներին ԱԹՍ-ն հարվածել է, երեքը զոհվել են, բայց Սարգիսը վիրավոր է: Այդ պահին չեն կողմնորոշվում՝ ինչ անել, վերադառնում են Երևան: Այդ օրն էլ եղբորս ընկերը՝ Վահագն Թումասյանն էր զոհվել, գնացել էի իր մայրիկին ցավակցելու: Ի՞նչ իմանայի, որ ես էլ եմ այդ օրին հասել»:

Օրեր շարունակ փնտրել են Սարգիսին: Շատերն ասել են, որ ոտքերից է վիրավոր: Մայրիկն ասում է ՝ ամեն ինչի պատրաստ էի, բացի իր մահվան լուրը լսելուց: Հինգ օր եղբայրն ու ընկերները փնտրել են բոլոր հիվանդանոցներում, ոչ մի լուր: Որոշել են Արցախ մեկնել: «Իր հետ մի տղա կար, ողջ է, ասել էր, որ իրենց տարել են Իշխանաձորի՝ անտառում գտնվող հոսպիտալ: Դրանից հետո Սարգիսին չէր տեսել: Իրականում անհայտ հարցեր շատ կան իր պատմության մեջ: Օրինակ՝ այդ տղան ասում էր, որ Սարգիսի գլխին հարված չի եղել, բայց էպիկրիզում գրված է՝ գլխի ջնջխում: Ամենակարևորը՝ չգիտենք, թե վիրավորվելուց հետո երբ և որտեղ է մահացել, մահվան վկայականում որպես մահվան օր գրված է հոկտեմբերի 13-ը ժամը 00:00-ին: Բայց շատերն են պնդում՝ ամսի 13-ին ինքը ողջ է եղել: Այն ընթացքում, երբ իրեն էինք փնտրում, ասացին, որ թիվ 1 հիվանդանոցում Սարգիսին շատ նման մի տղա է պառկած, գուցե ինքն է: Տասնյակ տղաներ հիվանդանոցում պառկած էին, շատերը՝ կոմայի մեջ, յուրաքանչյուրի համար սիրտս մղկտում էր, ինչ կապ ունի, որ ես լույս աշխարհ չէի բերել: Ավաղ, տղան, ում շատ էին նմանեցրել Սարգիսիս, որդիս չէր: Շարունակում էին փնտրել: Տղաները սկսել էին նաև դիահերձարաններում փնտրել: Գորիսում էին գտել: Ցավալին այն է, որ ամեն ինչ շատ բարձիթողի վիճակում էր՝ պատերազմից սկսած: Երեխեքի մեծամասնությունը փաստաթուղթ չուներ, դրա համար շատերին բավականին ուշ էին գտնում, անգամ հիմա էլ ասում են, որ մասունքներ կան, ծնողները հրաժարվում են հուղարկավորել»,-ասում է տիկին Վարդուհին:

Իսկ վերջում անսահման կարոտի մասին: «Իր պակասը շատ է զգացվում բոլորիս համար: Սարգիսից փոքր՝ 24 և 13 տարեկան տղաներ ունեմ: Ամենափոքր տղայիս երկու տարի է՝ չենք կարողանում սթրեսից դուրս բերել, իր մեջ ամեն ինչ տակն ու վրա է եղել: Որպես մայր՝ ամենամեծ հարվածը ես եմ ստացել, բայց ցավն իմ մեջ խորտակում եմ, քանի որ տեսնում եմ՝ այս ցավը տղաներիս կործանման է տանում: Եթե մի քիչ սթափ չմտածես, իրականությանը ճիշտ աչքերով չնայես, կկործանվես: Մեր երեխային կորցրել ենք, երբ թուլանում եմ, տղաներս ավելի են ընկճվում: Երկու տարի է, ավելի ճիշտ այն օրը, երբ դեպքը եղել է, կյանքը մեզ համար կանգ է առել: Ապրում ենք ապրելու համար, չենք մեռնում, եթե մեր ձեռքը լիներ մեռնելը, ամենահեշտ տարբերակը դա կլիներ, որ այս անվերջանալի ցավը չշարունակվեր: Երևի դեռ անելիք ունենք, որ կարողանում ենք այս ցավին դիմադրել: Որդուս վերջին անգամ չեմ տեսել, միշտ սպասում եմ իրեն, երբ երեկոյան տան մոտ մեքենա է կանգնում, մտածում եմ, որ հիմա դուռը բացելու է ու ներս մտնի»,-եզրափակում է Սարգիսի մայրիկը:

Մեր մոտ մեկ ժամ տևած զրույցի ժամանակ տիկին Վարդուհին խուսափում էր զոհվել կամ մահանալ բառերն արտաբերել, չէի համառում, ինչ է սիրելի մարդու մահը, եթե ոչ քո կյանքի դադար: Հ. Գ. Սարգիս Անանյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով: Բոլոր այն դպրոցներում, որտեղ սովորել է Սարգիսը, հիշատակի անկյուններ են ստեղծել նրա ու իրենց մյուս սաների համար, իսկ Աբովյան քաղաքի թիվ 4 ավագ դպրոցում նրա անունով դասասենյակ է բացվել: Աբովյանի քաղաքապետարանի դիմացի այգում տղաների անունով եղևնիներ են տնկվել: Սարգիսն այժմ հարազատ քաղաքի գերեզմանատանն է, այնտեղ են նաև աբովյանցի 90 տղաները, շատերն էլ Եռաբլուրում են...